Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

„Szaleńcy, bandyci, wywrotowcy”! Najwyższa pora obalić mit otaczający wymarsz Kadrówki

Na strzelców Piłsudskiego w Kongresówce nie czekały ani kwiaty, ani wiwaty. Wręcz przeciwnie, mieszkańcy zaboru rosyjskiego przejęli ich z dużą rezerwą, a nawet wrogością.W sierpniu 1914 r. warszawiacy wiwatami oraz kwiatami tłumnie żegnali wyruszających na front kozaków z rosyjskiej armii. W tym samym czasie strzelcy Piłsudskiego, którzy przekraczali południową granicę Kongresówki, nie mogli liczyć na żadne wyrazy sympatii.

6 sierpnia 1914 r. z krakowskich Oleandrów wyruszyła w kierunku Kielc Pierwsza Kompania Kadrowa. Józef Piłsudski oraz jego podwładni bardzo liczyli na wywołanie w zaborze rosyjskim narodowego powstania. Spodziewali się, że ludność przyjmie ich z otwartymi rękoma i podniosłym entuzjazmem. Doskonale pamiętano o pomocy jaką otrzymali na tych terenach powstańcy styczniowi. Tym razem miało być tak samo.

Piłsudczycy nie mogli być w większym błędzie, co dobitnie podkreśla Michał Tadeusz Brzęk-Osiński, ułan Władysława Beliny-Prażmowskiego:

Ułan Michał Tadeusz Brzęk-Osiński wspominał, że rodzice zgłaszających się w szeregi strzeleckie uważali ich niepodległościowe porywy za szkodliwe szaleństwo.

Ułan Michał Tadeusz Brzęk-Osiński wspominał, że rodzice zgłaszających się w szeregi strzeleckie uważali ich niepodległościowe porywy za szkodliwe szaleństwo.

Jak witano nas za granicami Królestwa? Tam położenie nasze kształtowało się zupełnie inaczej. Mówiąc ogólnie, nie stawiano na nasze powitanie bram triumfalnych. […] Najbardziej może lękano się naszych wizyt i osobistego zaangażowania we dworach. Przeważała bowiem w tych sferach orientacja Narodowej Demokracji, echo słynnej odezwy Wielkiego Księcia Mikołaja Mikołajewicza do Polaków.

Wprawdzie było w naszych ułańskich szeregach wielu synów ziemiańskich z Królestwa Polskiego. […] Ale ojcowie często uważali ich niepodległościowe porywy za szkodliwe szaleństwo.

Taka postawa żyjących pod zaborem rosyjskim Polaków musiała być dla młodych idealistów, wierzących w Polskę, Honor i Piłsudskiego prawdziwym szokiem. A po przekroczeniu granicy zaboru rosyjskiego czekało na nich prawdziwe pasmo rozczarowań.

Kongresówka to nie Galicja

O ile na terenie Galicji strzelcy mogli na każdym kroku liczyć na sympatię ze strony chłopów, którzy dzielili się z nimi wszystkim co mieli, to po wkroczeniu na ziemie Kongresówki sytuacja zmieniła się diametralnie.

Ruszając na front Piłsudski i jego żołnierze liczyli na przychylne przyjęcie przez mieszkańców Kongresówki. Srodze się zawiedli, gdy przekroczyli granicę Królestwa Polskiego.

Ruszając na front Piłsudski i jego żołnierze liczyli na przychylne przyjęcie przez mieszkańców Kongresówki. Srodze się zawiedli, gdy przekroczyli granicę Królestwa Polskiego.

Żołnierze Piłsudskiego przekonali się o tym już w Racławicach, czyli pierwszej wsi po rosyjskiej stronie granicy. Roman Starzyński (brat późniejszego prezydenta Warszawy) po wielu latach z goryczą opisywał bolesne zderzenie z rzeczywistością:

Inspiracją do napisania artykułu stała się książka "Węzły pamięci niepodległej Polski" (SIW Znak 2014).

Inspiracją do napisania artykułu stała się książka „Węzły pamięci niepodległej Polski” (SIW Znak 2014).

Po kilku godzinach spoczynku pobudka – zrywam się i po umyciu się w potoku biegnę do wsi, aby coś znaleźć do jedzenia. Szukam na próżno. Nigdzie nic nie ma choć jeszcze „Moskale nie zabrali”.

Ostatecznie Starzyński musiał obejść całą wieś, aby kupić odrobinę kwaśnego mleka. Ale to wcale nie koniec. Prawdziwym ciosem dla młodego idealisty była postawa mieszkańców miasteczka Skała. Późniejszy dyrektor naczelny Polskiego Radia tak to wspominał:

Jest już północ mimo to na ryku tłum ciekawych obserwuje przemarsz „obcego” wojska. „Nasi” – odeszli. Tych „obcych” nikt nie wita, nikt nie pozdrawia. Ciekawy tłum – patrzy i milczy. Nikt nie wyniesie szklanki wody, nikt nie poda kromki chleba. To już nie Krakowskie, nie polska Galicja, to Rosja, zaludniona szczepem mówiącym po polsku, ale czującym po rosyjsku!

Od rana nie mieliśmy nic w ustach, kilkunastogodzinny marsz wyczerpał wszystkie nasze siły, ale wszystko to nic wobec uczucia, jakie wzbudziło w nas to wrogie milczenie mieszkańców Skały, którzy 13 sierpnia 1914 roku wylegli na Rynek ze swym proboszczem na czele, aby zupełnie obojętnie przyglądać się szaleńcom, których nikt nie wołał!

Pomoc strzelcom Piłsudskiego była traktowana przez wielu mieszkańców Kongresówki jako zdrada.

Pomoc strzelcom Piłsudskiego była traktowana przez wielu mieszkańców Kongresówki jako zdrada.

Nie chcemy dziś od was uznania

Jak pokazuje przykład Starzyńskiego, delikatnie mówiąc, miejscowa ludność nie uważała strzelców za wyzwolicieli. Przeciwnie. Wielu chłopów postrzegało ich wręcz jako najeźdźców. Co więcej, udzielanie pomocy żołnierzom Piłsudskiego traktowano często jako zdradę, za którą należało spodziewać się zemsty ze strony Rosjan.

Doskonale obrazuje to sytuacja opisana przez legionowego lekarza, a późniejszego ministra i premiera II RP Sławoja Felicjana Składkowskiego. W niezwykle barwnych wspomnieniach z tamtego okresu, znajduje się również fragment odnoszący się do pierwszego starcia jego batalionu z carskim wojskiem:

Wtem, gdzieś z boku, młody jakiś żołnierz nie wytrzymał, zaczął strzelać. Wywiązała się strzelanina. […] Wszyscy z zapałem zaczęli rypać w tych pierwszych wrogów. Z okien naszej chaty, które górowały na okolicą, zaczęli też żołnierze strzelać. […] Wtem krzyk kobiecy głośniejszy od strzałów przeszył powietrze. Do chaty wbiegła właścicielka, pyskata baba rycząc: „Co robicie, o Jezu, to w chałupie chceta strzylać. Idźta do lasu, kiedy chceta robić powstanie, wy pójdzieta, a potem »nasi« chałupę spalą!!!”.

Rzucała się przy tym na żołnierzy, przeszkadzając im strzelać.

[…] Na rozkaz batalionowego dwóch ordynansów wepchnęło szamocącą się babę do ciemnej komórki i tam zamknęli ja na „skobel”. Darła się i tam jak opętana, że: „bez tych sokołów chałupa z dymem pójdzie”

Ten artykuł ma więcej niż jedną stronę. Wybierz poniżej kolejną, by czytać dalej.

Czy wiesz, że ...

...przed wojną w szpitalu psychiatrycznym w Kobierzynie nie używano kaftanów bezpieczeństwa? Z kolei pasy, służące do przywiązywania pacjentów do łóżek, pojawiły się dopiero przed samym wybuchem wojny.

...chcąc zwrócić na siebie uwagę i skłonić Hitlera do małżeństwa z nią, Ewa Braun dwukrotnie próbowała popełnić samobójstwo, w 1932 i 1935 roku. Mimo to Hitler pozostawał niewzruszony na jej wołanie o uwagę i nie zamierzał wchodzić z nią w formalny związek.

...jeden z rosyjskich naukowców postanowił skrzyżować człowieka z szympansem? Chociaż próba krzyżówki się nie powiodła, Iwanow wpadł na inny pomysł - do zapładniania kobiet chciał wykorzystywać spermę pobraną od ssaków naczelnych.

...jednym ze sposobów na przeżycie w gułagu było samookaleczanie? W ten sposób można było uniknąć pracy ponad siły. Można było symulować chorobę przez wsypywanie do oczu pyłku z ołówka albo wstrzykiwanie ropy naftowej pod skórę, a pewna kobieta przebiła sobie palec u nogi na wylot wielkim gwoździem.

Komentarze (11)

  1. Amadi Odpowiedz

    Co ciekawe, sami legioniści w dwudziestoleciu międzywojennym jeszcze często wypominali swoim rodakom, jak ich przyjmowali, w licznych przemówieniach z okazji obchodów świąt państwowych. Całkiem więc prawdopodobne, że mity te zrodziły się długo po wojnie.
    O frustracji, jak wtedy towarzyszyła Legunom niech zaświadczy oryginalna treść ostatniej zwrotki „Pierwszej Brygady”, której słowa przypisuje się słynnemu Bolesławowi Wieniawie-Długoszowskiemu:

    Nie chcemy dziś od was uznania,
    Ni waszych mów ni waszych łez,
    Mamy już dosyć kołatania
    Do waszych serc, j***ł was pies!

    Oporny lud, który już za pokoleń swoich ojców i dziadów dość miał bezsensownych powstań, teraz trzeba było przekonać do zrywu. Na całe szczęście, Piłsudskiego się to udało.

    • jac Odpowiedz

      Co się Piłsudskiemu udało? O mały włos, a wpędziłby Polskę w dalsza niewolę walcząc po stronie Niemiec i Austrii, czyli przeciwko Entencie. Niepodległość przyszła podczas konferencji pokojowej w Wersalu, ale Dmowski w pięciogodzinnym przemówieniu musiał m.in. odpierać ataki Anglików twierdzących, że Polsce wolność się nie należy, bo legiony Piłsudskiego walczyły po stronie wrogów Sprzymierzonych. Za „samodzielną, sojuszniczą i jedyną współwalczącą armię polską” państwa Ententy uznały Błękitną Armię gen. Hallera, a Komitet Narodowy Polski Romana Dmowskiego uważany był przez państwa Ententy za polski rząd emigracyjny

  2. Paweł Odpowiedz

    Jest to ciekawe, bo z drugiej strony gdy w 1915 roku do Warszawy wkraczała armia pruska, to ludność generalnie wyła z radości i nigdy nie uwierzę, że ktokolwiek żegnał kwiatami Kozaków, oprawców z 1905 roku!. Oczywiście Warszawa to co innego, a dwory sympatyzujące z wysługującą się caratowi endecją to co innego.

  3. ciotka Odpowiedz

    Czego te mlode patriotyczne durnie chcialy od baby, co ja przymknely w komorce? Jakby nie bylo, to dopiero car chlopstwo w Kongresowce z polskiej panszczyzny uwolnil. I serwituty dal…
    Polacy czasem zachowuja sie tak, jakby wlasnej historii nie znali – I dzis, I dawniej…

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.