Ciekawostki Historyczne

Józef Piłsudski (1867-1935)

Józef Piłsudski na okładce Światowida, 1935.fot.domena publiczna

Józef Piłsudski na okładce Światowida, 1935.

Józef Piłsudski (1867-1935) 

Polski polityk, wojskowy, marszałek Polski i przywódca państwa. Urodził się 5 grudnia 1867 roku w Zułowie na dzisiejszej Litwie w zbiedniałej rodzinie szlacheckiej. Studiował medycynę w Charkowie. 22 marca 1887 Józef Piłsudski został aresztowany pod zarzutem udziału w spisku na życie cara Aleksandra III Romanowa, został zesłany na Syberię, skąd powrócił po pięciu latach. Działacz Polskiej Partii Socjalistycznej, współzałożyciel jej odłamu – PPS-Frakcji Rewolucyjnej. Redagował nielegalne pismo „Robotnik”. Organizator Związków Strzeleckich i Legionów Polskich w zaborze austriackim. Dowódca Pierwszej Brygady Legionów. W początkowych dniach I wojny światowej podjął nieudaną próbę wzniecenia powstania narodowego na obszarze zaboru rosyjskiego. Od 1914 do 1917 roku główny Komendant Polskiej Organizacji Wojskowej. W 1917 r. został szefem Departamentu Wojskowego Tymczasowej Rady Stanu. Następnie aresztowany i osadzony w niemieckiej twierdzy w Magdeburgu, co wzmocniło jego renomę jako bojownika o polską niepodległość. Uwolniony w początku listopada 1918 roku przybył do Warszawy i 22 dnia miesiąca przyjął stanowisko Naczelnika Państwa. Zwierzchnik sił zbrojnych podczas wojny polsko-bolszewickiej. Przed rozpoczęciem ofensywy na Kijów mianowany Marszałkiem Polski. 16 sierpnia 1920 roku wyprowadził decydujący manewr oskrzydlający znad Wieprza, który przesądził o zwycięstwie w bitwie warszawskiej.

Po uchwaleniu konstytucji marcowej, znacząco ograniczającej rolę głowy państwa, zrezygnował z ubiegania się o urząd prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Po zamordowaniu pierwszego prezydenta Gabriela Narutowicza wycofał się z życia publicznego. Zrzekł się wszelkich funkcji państwowych i osiadł w dworku w Sulejówku. W 1926 roku przeprowadził wojskowy zamach stanu, przejmując realną władzę w państwie. Od 28 sierpnia 1926 r. był Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych i potencjalnym Naczelnym Wodzem w wypadku wojny pełnił rolę ministra spraw wojskowych, a przejściowo także premiera. Podjął się demontażu instytucji demokratycznych, zbudował skupione wokół siebie środowisko tak zwanej Sanacji i uzależnił od siebie zarówno parlament, jak i prezydenta, na którego wyznaczył profesora chemii, Ignacego Mościckiego. Pełnię władzy przejął w 1930 roku na skutek zmanipulowanych i częściowo sfałszowanych wyborów parlamentarnych nazywanych „wyborami brzeskimi”. Zmarł 12 maja 1935 roku w niespełna trzy tygodnie po uchwaleniu nowej konstytucji, mającej ugruntować jego pozycję polityczną.

Dowiedz się więcej o Józefie Piłsudskim:

Dwudziestolecie międzywojenne

Czy Piłsudski kochał Żydów?

Jaki był stosunek Piłsudskiego do Żydów? Odpowiedź na to pytanie przynosi sensacyjny wywiad z polskim przywódcą przeprowadzony przez Israela Cohena w 1918 roku.

16 grudnia 2021 | Autorzy: Jolanta Żyndul

Dwudziestolecie międzywojenne

Obrońca Żydów w antysemickim państwie? Co…

Po zamachu majowym w 1926 roku w środowiskach żydowskich panowało przekonanie, że Piłsudski nie pozwoli krzywdzić Żydów. Czy słusznie? 

14 grudnia 2021 | Autorzy: Piotr Janczarek

Dwudziestolecie międzywojenne

Konflikt wawelski, czyli nocne wędrówki trumny…

Po śmierci Józefa Piłsudskiego rozgorzała dyskusja o jego pochówku. Wszyscy byli jednomyślni co do miejsca – Zamek Królewski na Wawelu. Po zgodzie papieża oraz załatwieniu…

7 stycznia 2021 | Autorzy: Bartłomiej Gajek

Dwudziestolecie międzywojenne

Czy Marszałek miał romans z…. bufetową?…

Najlepsi specjaliści nie znali tego nazwiska. Elektryzowały też daty: 1931–1934. Ten okres uważano w życiu Marszałka za wolny od romansów – ostatnim miał być związek…

12 listopada 2020 | Autorzy: Maciej Gablankowski

Dwudziestolecie międzywojenne

Grzechy pierworodne. Krwawe narodziny niepodległej Polski

Budowanie siły odrodzonej Polski szło Piłsudskiemu jak po grudzie. Każdy szarpał w swoją stronę. Kiedy na szczytach władzy spierano się o to, czy nowe państwo…

23 października 2020 | Autorzy: Maciej Gablankowski

Dwudziestolecie międzywojenne

Bitwa Warszawska czy cud nad Wisłą?…

Bitwa Warszawska należy bez wątpienia do najważniejszych wydarzeń w historii Polski. Jednak do dzisiejszego dnia pokutuje spór o to, czy heroiczne zwycięstwo nad Armią Czerwoną…

15 sierpnia 2020 | Autorzy: Redakcja

XIX wiek

Szef robi pracownicy inspekcję i oznajmia,…

Aleksandra Szczerbińska nie spodziewała się, że będzie „tą drugą”. Tym bardziej nie spodziewała się, że wpadnie w oko Piłsudskiemu. On w każdym razie w pierwszym…

22 grudnia 2018 | Autorzy: Kamil Janicki

XIX wiek

Piłsudski planował napad na bank. W…

Akcja pod Bezdanami, gdzie grupa bojowców z Piłsudskim na czele napadła na pociąg wiozący setki tysięcy rubli, przeszła do historii. To było jednak przedsięwzięcie awaryjne….

16 grudnia 2018 | Autorzy: Kamil Janicki

XIX wiek

To była jedna z najściślej strzeżonych…

Józef starał się przekonywać najbliższych, że wcale się nie zakochał i że żeni się z czysto cynicznych względów. Trudno w to uwierzyć, licząc na jak…

2 grudnia 2018 | Autorzy: Kamil Janicki

Dwudziestolecie międzywojenne

Jeden z największych sukcesów Piłsudskiego to…

POW przeszła do legendy. Potajemne wojsko, zaciekle występujące przeciw obu zaborcom, stało się symbolem walki o niepodległość, a po latach – także wzorem dla Armii…

20 listopada 2018 | Autorzy: Kamil Janicki

XIX wiek

Piłsudski potrafił być bydlakiem i sadystą….

Ranienie najbliższych przychodziło Piłsudskiemu z łatwością i chyba nawet przynosiło mu niezdrową satysfakcję, tak jakby lubił pompować sobie ego kosztem cudzych uczuć. Wielokrotnie dawał temu…

15 listopada 2018 | Autorzy: Kamil Janicki

Dwudziestolecie międzywojenne

Polska wcale nie odzyskała niepodległości 11…

Kiedy Polska odzyskała niepodległość? Można wskazywać różne terminy. Ale akurat 11 listopada wydaje się najgorszą datą z możliwych.

11 listopada 2018 | Autorzy: Kamil Janicki

Dwudziestolecie międzywojenne

Dlaczego Józef Piłsudski został przywódcą Polski?…

Józef Piłsudski sam przyznawał, że kobiety były „najgorliwszymi propagatorkami jego imienia”. Przykładów nie brakuje. Ale ten jeden naprawdę warto znać.

5 listopada 2018 | Autorzy: Kamil Janicki

Dwudziestolecie międzywojenne

Dlaczego po śmierci Piłsudskiego jego mózg…

Decyzja wyszła od samego Komendanta. Piłsudski wyraźnie życzył sobie, by jego mózg wyjęto, zatopiono w formalinie i… udowodniono to, co powtarzał do znudzenia od piętnastu…

27 października 2018 | Autorzy: Kamil Janicki

Dwudziestolecie międzywojenne

Legiony Piłsudskiego to bujda. Józef Piłsudski…

Jeśli w czymś Piłsudski okazał się prawdziwym mistrzem, to w sztuce propagandy. Jego akolici skutecznie wmówili Polakom, że w pojedynkę odzyskał dla Polski niepodległość. Nie…

8 lutego 2018 | Autorzy: Kamil Janicki

XIX wiek

Józef Piłsudski zamierzał popełnić samobójstwo. Wiemy…

Przygotował narzędzie, wybrał miejsce, a nawet ułożył plan B – na wypadek gdyby nie udało mu się zabić już za pierwszym razem. Dlaczego Józef Piłsudski…

5 grudnia 2017 | Autorzy: Kamil Janicki

Dwudziestolecie międzywojenne

Co Piłsudski NAPRAWDĘ myślał o swoich…

Józef Piłsudski słynął z ciętego języka. „Wam kury szczać prowadzać, nie politykę robić” to tylko najsłynniejszy z jego bon motów. Tym razem jednak przesadził. Tekst,…

3 sierpnia 2016 | Autorzy: Maciej Gablankowski

Dwudziestolecie międzywojenne

Szkoła uczciwości czy partyjniactwa? Sprawdzamy jak…

Życiorysy ludzi Sanacji, którzy przejęli władzę w Polsce po zamachu majowym w 1926 roku, do dzisiaj budzą emocję. A jak wyglądała ich młodość? I jakie…

4 lipca 2016 | Autorzy: Paweł Stachnik

Dwudziestolecie międzywojenne

Zapomniany grzech Piłsudskiego. Czy to z…

Bitwę Warszawską można było wygrać miesiąc wcześniej i to sześćset kilometrów od stolicy. Jeśli doszło do niej na przedpolach metropolii, to nie z winy Lenina,…

14 sierpnia 2015 | Autorzy: Maciej Gablankowski

Dwudziestolecie międzywojenne

Czy Piłsudski sprzedał Białoruś bolszewikom? Są…

Po wielkim sukcesie, jakim była Bitwa Warszawska 1920 roku wydawało się, że wszystko jest możliwe. W polskie ręce wpadły Pińsk, Słonim i Baranowicze. Wtedy jednak…

25 lipca 2015 | Autorzy: Roman Sidorski

Dwudziestolecie międzywojenne

Chcesz zostać głową państwa nic nie…

Przepis na polityczny sukces jest banalnie prosty. Daj się aresztować swoim dotychczasowym sojusznikom, kiedy tylko ci zaczną przegrywać wojnę. Nie rób zupełnie nic przez kolejny…

6 kwietnia 2015 | Autorzy: Rafał Kuzak

Dwudziestolecie międzywojenne

Łaskawy tyran. Ranking najlepszych dyktatorów w…

Czy każdy dyktator musi być krwawym tyranem? Tych czterech przywódców przejęło władzę w wyniku zamachu stanu i siłą zwalczyło opozycję, a jednak tłumy ich kochały….

10 marca 2014 | Autorzy: Roman Sidorski

Dwudziestolecie międzywojenne

Marszałek Piłsudski miał własnego… talent managera!

Kazimiera Iłłakowiczówna wielką poetką była. To powszechnie znany fakt, tak samo jak ten, że przez prawie dziewięć lat pełniła funkcję sekretarza Józefa Piłsudskiego. Jednak mało…

22 grudnia 2013 | Autorzy: Rafał Kuzak

XIX wiek

Dwa ruble Piłsudskiego. Jak przyszły marszałek…

Józef Piłsudski. Pogromca bolszewików z 1920 roku, konspirator wymykający się latami carskiej Ochranie, dowódca legionów bijący Moskali w bitwach pierwszej wojny światowej. Należy mu przypisać…

9 grudnia 2012 | Autorzy: Bartłomiej Osuch

Dwudziestolecie międzywojenne

Miasto imienia Józefa Piłsudskiego… w Palestynie!

W czerwcu 1935 r., w Konsulacie Generalnym RP w Jerozolimie, niejaki Stanley Philipson przedstawił projekt założenia w Palestynie nowego miasta. Nie byłoby w tym żadnej…

28 października 2011 | Autorzy: Bartłomiej Osuch

Ciekawe materiały o Józefie Piłsudskim z portalu TwojaHistoria.pl:

Dwudziestolecie międzywojenne

Więzienie za żartowanie z władzy? Tak…

Za opowiedzenie dowcipu o wodzu albo skomentowanie niekorzystnej sytuacji politycznej lub stanu armii można było trafić za kratki nawet na pięć lat. Nie działo się…

20 kwietnia 2021 | Autorzy: Sławomir Zagórski

XIX wiek

Nie tylko Kasztanka. Wszystkie zwierzęta Piłsudskiego

Zapalony myśliwy, a może miłośnik zwierząt i natury? Czy Józef Piłsudski poparłby „piątkę dla zwierząt”?

19 października 2020 | Autorzy: Maciej Gablankowski

Dwudziestolecie międzywojenne

Masowe aresztowania, nadużycia władzy i przemoc….

Niezgodne z prawem, bez nakazu sądowego, dokonane na podstawie lipnych zarzutów – tak wyglądały aresztowania członków opozycji przez sanacyjny rząd jesienią 1930 roku. A wszystko…

10 września 2020 | Autorzy: Andrzej Brzeziecki

Dwudziestolecie międzywojenne

Amerykańskie gwiazdy na polskim niebie. Piloci…

Mam jeszcze jedną prośbę: lotników, lotników, lotników… oddam całą dywizję, jak dostanę 20 aparatów [samolotów] i ręczę, że Budionny za tydzień przestanie istnieć… Zamiast poboru…

31 sierpnia 2020 | Autorzy: Piotr Dróżdż

Dwudziestolecie międzywojenne

Na tyłach wroga. Polskie działania na…

W sierpniu 1920 roku polscy żołnierze szykowali się do decydującej bitwy z bolszewikami, która przeszła do historii jako Bitwa Warszawska, bądź Cud nad Wisłą. Wszyscy…

15 sierpnia 2020 | Autorzy: Kamil Kozakowski

XIX wiek

Marszałek – terrorysta? Ile osób zabił…

„Przygodę” z terroryzmem Piłsudski – za sprawą brata – zaczął już jako nastolatek. Zanim Europą wstrząsnęły pierwsze strzały Wielkiej Wojny, zdążył założyć partyjną bojówkę i…

10 sierpnia 2019 | Autorzy: Marcin Szymaniak

Dwudziestolecie międzywojenne

Dlaczego w 1921 roku Ukraińcy chcieli…

Po I wojnie światowej większość Polaków kochała Piłsudskiego. Tego samego nie można było powiedzieć o Ukraińcach, którzy za główny cel wyznaczyli sobie… zabicie Marszałka. 25…

11 czerwca 2019 | Autorzy: Marcin Szymaniak

Dwudziestolecie międzywojenne

To, co wiesz o młodości Piłsudskiego…

Twórca niepodległego kraju, pierwszy marszałek i pogromca bolszewików musiał mieć wspaniałą młodość. Tak więc mu wymyślono. A jak w rzeczywistości wyglądał jeden z najgłośniejszych epizodów…

3 maja 2019 | Autorzy: Kamil Janicki

Średniowiecze

Te zabójstwa zmieniły bieg historii. Najsłynniejsze…

Polskę nazywano „krajem bez królobójców”, lecz ten szlachetny obraz niewiele ma wspólnego z rzeczywistością. W dziejach naszego państwa nie brakowało zuchwałych zamachowców, którzy zdecydowali się…

13 kwietnia 2019 | Autorzy: Michał Procner

Dwudziestolecie międzywojenne

Dlaczego Józef Piłsudski zdymisjonował jednego ze…

Dymisja Aleksandra Prystora ze stanowiska prezesa rady ministrów w maju 1933 roku do dzisiaj budzi wiele spekulacji. Co sprawiło, że jeden z najbliższych przyjaciół Józefa…

14 marca 2019 | Autorzy: Rafał Kuzak

XIX wiek

W młodości nic nie zapowiadało, że…

Czy da się wskazać jednego konkretnego człowieka, który ukształtował przyszłego przywódcę i popchnął go na drogę prowadzącą do marszałkowskiej buławy, do na poły dyktatorskiej władzy…

13 listopada 2018 | Autorzy: Kamil Janicki

Dwudziestolecie międzywojenne

Powrót Piłsudskiego do Polski wypadł co…

Powtarzana do dzisiaj legenda o powrocie Piłsudskiego z niewoli zaskakująco mało ma wspólnego z rzeczywistością. Co tak naprawdę zdarzyło się po wypuszczeniu komendanta z Magdeburga?

31 października 2018 | Autorzy: Kamil Janicki

Dwudziestolecie międzywojenne

Co pierwszy amerykański ambasador w Polsce…

Mąż stanu, a może mściwy egocentryk, który mylił własny interes z dobrem ojczyzny? Oto co na temat Józefa Piłsudskiego miał do powiedzenia pierwszy przedstawiciel amerykańskich…

16 sierpnia 2018 | Autorzy: Rafał Kuzak

XIX wiek

Akcja pod Bezdanami. W tym napadzie…

Był wrzesień 1908 roku. Do akcji ruszyli najwybitniejsi i najbardziej doświadczeni działacze PPS, w tym sam Józef Piłsudski. W takim składzie napad na pociąg jadący…

22 lipca 2018 | Autorzy: Wojciech Lada

Dwudziestolecie międzywojenne

To nie komuniści wymyślili „zaplutego karła”….

Józef Piłsudski znany jest z barwnego, soczystego języka. Nigdy nie wahał się wygłaszać kontrowersyjnych opinii ani ostro oceniać swoich rywali. Nie inaczej było, kiedy zabrał…

3 lipca 2018 | Autorzy: Andrzej Garlicki

Dwudziestolecie międzywojenne

Jeśli posłom „dołożą – to także…

Po przewrocie majowym z 1926 roku polski system polityczny pozornie działał według starych reguł. Przed wyborami 1930 roku Marszałek postanowił jednak zdecydowanie rozprawić się z…

23 czerwca 2018 | Autorzy: Andrzej Garlicki

XIX wiek

Jaką rolę Józef Piłsudski odegrał w…

Dziewiętnastoletni Piłsudski po rocznym pobycie w Charkowie wrócił do Wilna, gdzie niemal od razu zaangażował się w działalność konspiracyjną. Szybko został wciągnięty w wir wydarzeń,…

12 maja 2018 | Autorzy: Andrzej Garlicki

Dwudziestolecie międzywojenne

Dlaczego najważniejsi politycy przedwojennej Polski w…

Dzisiaj pisząc o wybitnych postaciach wypada podkreślać, że już w latach szkolnej nauki wykazywali się niezwykłymi talentami. Przed wojną odwrotnie: w dobrym guście były oceny…

15 kwietnia 2018 | Autorzy: Kamil Janicki

Dwudziestolecie międzywojenne

Piłsudski lubił się grzać w blasku…

„To nie sztuka zabić kruka ani sowę trafić w głowę ale sztuka całkiem świeża gołą dupą siąść na jeża” – brzmiał frywolny wierszyk Aleksandra Fredry….

2 marca 2018 | Autorzy: Lidia A. Zyblikiewicz

Dwudziestolecie międzywojenne

Dlaczego Józef Piłsudski twierdził, że „Polska…

Czy zdaniem świeżo awansowanego na marszałka Józefa Piłsudskiego prawdziwych patriotów można było znaleźć wyłącznie na Kresach?

30 stycznia 2018 | Autorzy: Konrad Wnęk

XIX wiek

„Królom był równy”. O kim Józef…

Współcześni go nie doceniali. Co innego marszałek. Jeśli był czyimś – jak byśmy to dzisiaj ujęli – fanem, to właśnie Juliusza Słowackiego.

29 stycznia 2018 | Autorzy: Lidia A. Zyblikiewicz

Dwudziestolecie międzywojenne

Najbardziej kompromitująca z jego porażek. Dlaczego…

W 1914 roku wojna między zaborcami, o której marzyły pokolenia Polaków, stała się faktem. Entuzjazmowi dał się ponieść także Piłsudski. Wyruszył do Królestwa Polskiego, by…

17 stycznia 2018 | Autorzy: Andrzej Garlicki

Dwudziestolecie międzywojenne

„Czego pan chce, pokoju czy wojny”….

Jedno przemówienie Józefa Piłsudskiego wystarczyło, by zmusić Litwinów do zawarcia pokoju. Co i w jakich okolicznościach powiedział Marszałek?

13 stycznia 2018 | Autorzy: Konrad Wnęk

Dwudziestolecie międzywojenne

Po zabójstwie Narutowicza piłsudczycy planowali wymordować…

W plan odwetu wtajemniczono bliskich współpracowników Komendanta i szefów sojuszniczej partii. Fizycznej likwidacji przeciwników miał towarzyszyć zamach stanu, na nowo oddający władzę w ręce Józefa…

1 stycznia 2018 | Autorzy: Andrzej Garlicki

Dwudziestolecie międzywojenne

„Czynię próbę, czy można jeszcze w…

Piłsudski nie ukrywał, że jest gotów wprowadzić w Polsce twardą dyktaturę, jeśli sytuacja nie potoczy się po jego myśli. I wprost nawiązał do wzorów z…

13 grudnia 2017 | Autorzy: Konrad Wnęk

Dwudziestolecie międzywojenne

„Każę powiesić albo rozstrzelać stu albo…

Piłsudski w demokratycznym sejmie widział tylko wielką kloakę. Posłów uważał za złodziei i drani. Końcowo ich nie powiesił. Ale z drugiej strony wprost kazał aresztować…

7 grudnia 2017 | Autorzy: Konrad Wnęk

Ostatnie chwile Komendanta. Jak umierał Józef…

Przejmująca relacja osobistego adiutanta Komendanta. Jak wyglądały ostatnie godziny Józefa Piłsudskiego? Kto był u jego boku? Czy znamy ostatnie słowa Marszałka?

22 listopada 2017 | Autorzy: Aleksander Hrynkiewicz

Dwudziestolecie międzywojenne

Tajemnica sukcesu Józefa Piłsudskiego. Dlaczego to…

11 listopada władza leżała na ulicy. Sięgnąć po nią mógł jednak tylko jeden człowiek. Dlaczego to właśnie Józefa Piłsudskiego uważano za jedynego kandydata do objęcia…

11 listopada 2017 | Autorzy: Andrzej Garlicki

Dwudziestolecie międzywojenne

Czy przed śmiercią Józef Piłsudski postradał…

Rydz-Śmigły już w 1932 roku mówił o Piłsudskim, że to „człek nienormalny”. Wiosną 1935 roku prawdy nie dało się dłużej bagatelizować. Postępowała zatrważająca degrengolada umysłowa…

4 listopada 2017 | Autorzy: Andrzej Garlicki

Dwudziestolecie międzywojenne

Minister Macierewicz mógłby się od niego…

Masowe czystki personalne w korpusie oficerskim, szukanie haków, obsadzanie stanowisk osobami o wątpliwych kompetencjach czy zmiana przepisów emerytalnych… Takie działania podjął w polskiej armii Marszałek…

16 października 2017 | Autorzy: Dariusz Kaliński

Dwudziestolecie międzywojenne

Ilu zabitych ma na sumieniu Józef…

Krwawy zamach, polityczne morderstwa, brutalne tłumienie strajków i otwarcie obozu koncentracyjnego. Ilu ludzi straciło życie przez polskiego bohatera narodowego? I czy wszystkimi grzechami Sanacji wolno…

27 sierpnia 2017 | Autorzy: Sławomir Zagórski

Zimna wojna

Sprofanowano Mauzoleum Piłsudskiego w Wilnie

Po raz kolejny zdewastowano miejsce spoczynku serca Piłsudskiego na wileńskiej Rossie. Ty razem chuligani wykonali obraźliwe napisy przy użyciu zielonej farby w sprayu, a  wszystko…

1 maja 2017 | Autorzy: Zuzanna Pęksa

Najlepsze książki o Józefie Piłsudskim:

Józef Piłsudski, 1867-1935, Andrzej Garlicki

Józef Piłsudski. Marzyciel i strateg, Bohdan Urbankowski

Najciekawsze historie wprost na Twoim mailu!

Zapisując się na newsletter zgadzasz się na otrzymywanie informacji z serwisu Lubimyczytac.pl w tym informacji handlowych, oraz informacji dopasowanych do twoich zainteresowań i preferencji. Twój adres email będziemy przetwarzać w celu kierowania do Ciebie treści marketingowych w formie newslettera. Więcej informacji w Polityce Prywatności.