Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Polskie skarby zrabowane podczas potopu szwedzkiego. Gdzie można je oglądać?

W szwedzkich muzeach można znaleźć wiele cennych polskich zabytków. Na ilustracji fragment chorągwi trębaczy i doboszów pałacowych Zygmunta III Wazy.

fot.domena publuczna W szwedzkich muzeach można znaleźć wiele cennych polskich zabytków. Na ilustracji fragment chorągwi trębaczy i doboszów pałacowych Zygmunta III Wazy.

Do dzisiaj odczuwamy efekty jednej z największych grabieży w polskich dziejach. By obejrzeć bezcenne relikty naszej historii trzeba jechać aż za morze.

W latach 1655-1660 znaczna część Polski znajdywała się pod szwedzką okupacją. Jej ziemie zamierzano wykorzystać między innymi w celu gospodarczego wspierania machiny wojennej Karola Gustawa. Ale nie tylko. Pomagały także… w modernizacji samej Szwecji. Za morze wywożono bowiem mnóstwo zrabowanych przedmiotów. W książce „Uratowane z Potopu opowiadają o tym Marcin Jamkowski oraz Hubert Kowalski:

Całe flotylle mijały kamienne rafy koło Cytadeli i mknęły dalej. Konwoje płynęły przez Toruń i Malbork, by dotrzeć do Elbląga. A jeśli pogoda pozwalała, to i dalej – do Piławy. Tam szwedzkie zdobycze były przeładowywane na pełnomorskie żaglowce.

Pod pokłady trafiały dzieła sztuki, broń, stroje i przedmioty codziennego użytku. Księgi były wcześniej pakowane do beczek, które rzemieślnicy uszczelniali smołą. Na nich szczególnie zależało Szwedom.

Wszystkie te skradzione dobra przyczyniły się do rozwoju kultury i życia intelektualnego za morzem. A sama Rzeczpospolita w wyniku Potopu zaczęła staczać się coraz bardziej ku zagładzie.

W trakcie Potopu Szwedzi wywozili z Polski dosłownie wszystko. Teraz część ze zrabowanych przedmiotów zdobi muzealne wystawy. Na ilustracji obraz Józefa Brandta "Pochód Szwedów do Kiejdan".

fot.domena publiczna W trakcie Potopu Szwedzi wywozili z Polski dosłownie wszystko. Teraz część ze zrabowanych przedmiotów zdobi muzealne wystawy. Na ilustracji obraz Józefa Brandta „Pochód Szwedów do Kiejdan”.

„Polonicasamlingen”z zamku Skokloster

Polskie „ślady” do dziś można spotkać w wielu miejscach w Szwecji. Na wyjątkowo niezwykłe natrafili w czasie zwiedzania zamku Skokloster Marcin Jamkowski i Hubert Kowalski. Całą historię opisali w książce „Uratowane z Potopu”. Po tym przepięknym zabytku oprowadzał ich  dyrektor mieszczącego się tam muzeum. Nagle ich wzrok przykuła podłoga w jednej z sal:

 Marcin patrzy pod nogi i staje jak wryty. Z trudem łapie oddech. Klęka. Gładzi ręką lśniący kawałek czarnego kamienia i mierzy go palcami. Zagląda do sąsiedniego pomieszczenia – tam na podłodze są już tylko zwykłe drewniane deski. Wszyscy wpatrują się w niego zdziwieni, najbardziej dyrektor Bengt Kylsberg.

– Dlaczego w sąsiedniej sali jest inna podłoga? – pyta go Marcin.
– Inna?
– Tu marmury, a tam deski. Zabrakło kamienia?
– A wie pan co, jeszcze nikt nigdy nie zadał takiego pytania. Chyba nie znamy odpowiedzi. Pan wie? – na twarzy Bengta Kylsberga rysuje się zaciekawienie.
– Wiem!
– To dlaczego?
– Bo ja go mam!

Artykuł powstał między innymi na podstawie książki Marcina Jamkowskiego i Huberta Kowalskiego pod tytułem "Uratowane z Potopu" (Wydawnictwo Agora 2018).

Artykuł powstał między innymi na podstawie książki Marcina Jamkowskiego i Huberta Kowalskiego pod tytułem „Uratowane z Potopu” (Wydawnictwo Agora 2018).

Nic dziwnego, że dyrektor przyjął to oświadczenie polskiego badacza z niedowierzaniem. Jednak jego goście rzeczywiście byli w posiadaniu kamienia, z którego zbudowano posadzkę w szwedzkim zamku! Jak to możliwe? Wydobyli go… z dna Wisły w samym centrum Warszawy. Kawałki podłogi tkwiły w rzece od czasów Potopu. Trafiły tam, gdy Szwedom, którzy zrabowali marmur w jakimś zamku, pałacu lub kościele, zatonęła część łupów. Reszta bezpiecznie przepłynęła Bałtyk i została wykorzystana do upiększenia rezydencji jednego ze skandynawskich magnatów.

Ale to nie jedyny skarb, który skrywa zamek Skokloster. Jest on znany nie tyle z podłogi, co ze słynnych zbiorów poloników (Polonicasamlingen). Obejmują one ponad dwieście pozycji. Czego tam nie ma! W zamkowej bibliotece można znaleźć pisma polityczne, znaczną ilość tekstów teologicznych, relacje z wojen prowadzonych przez Rzeczpospolitą oraz wiersze sławiące polskich królów. Ich autorami są między innymi Jan Kochanowski, Piotr Skarga, Andrzej Frycz Modrzewski i Samuel Twardowski.

Zbroja Zygmunta Augusta i inne militaria (Livrustkammaren)

Najstarsze szwedzkie muzeum nosi nazwę Livrustkammaren, czyli „Królewska zbrojownia”. Jego zbiory zostały udostępnione zwiedzającym w 1693 roku. Znajdują się w Pałacu Królewskim w Sztokholmie. Zgromadzono tam militaria, dzieła sztuki i przedmioty codziennego użytku, należące do rodziny królewskiej od pięciu wieków.

Czy wiesz, że ...

...największą zbrodnią dokonaną przez Rosjan podczas powstania kościuszkowskiego była rzeź Pragi? Rosjanie szybko przerwali powstańcze umocnienia i rozbili większość polskich oddziałów. Następnie zaś przystąpili do brutalnego mordowania jeńców oraz miejscowych cywilów.

...zawodowy żołnierz w Rzeczpospolitej musiał uzbroić się na własny koszt? Jego źródłem utrzymania był żołd, z którym wiecznie zalegano, albo… rabunek.

...szpiegowskie gadżety mogły przybierać najbardziej niezwykłe formy? Posługujący się kodem Morse’a radionadajnik, który  informował żołnierzy U.S. Army o ruchach Wietkongu, miał kształt... psiej kupy!

...porażkę w pierwszej bitwie z Polakami pod Chocimiem w 1621 roku turecki sułtan Osman II przypłacił życiem? Po starciu chciał zreformować korpus janczarów, który oskarżył o tchórzostwo. Jednak to podwładni wykazali się inicjatywą, uwięzili swojego władcę i zamordowali go.

Komentarze (18)

  1. Jarek Odpowiedz

    My Polacy nigdy nie wyciągaliśmy wniosków z przegranych wojen i powstań.Wręcz odwrotnie gloryfikujemy je jak choćby POWSTANIE WARSZAWSKIE.Rosjanie są pod jednym butem,butem swoich kacyków i co?Nadal są niepokonani I nikt im nie zagrozi.Nie zdobyci przez setki lat.Zajmijmy się sobą,rozwijamy się i miejmy w dupie wojnę,bo skutek jest zawsze ten sam.Uwstecznienie na kolejne dekady,a może wieki.

    • Daromer Odpowiedz

      W dupie to wojnę mogą mieć kraje które nie mają za sąsiadów krajów które mają ambicje imperialne.Stare powiedzenie chińskie mówi”chcesz pokoju,szykuj się do wojny”.Żeby żyć w pokoju trzeba być silnym państwem,słabi zawsze są pokusą dla sąsiadów.A jeśli chodzi o niezdobytą Rosję to akurat Polska jest jedynym krajem któremu to się udało,w 1612 roku.Natomiast to że rosjanie są pod jednym butem tych samych kacyków od lat dla rosjan chyba nie ma znaczenia bo przez wieki ich władcy byli dla nich bardziej okrutni niż niejeden najeżdżca.Władcy rosji zabili więcej rosjan niż niemcy Polacy czy Francuzi.razem wzięci.

    • Daromer Odpowiedz

      A oni być może chętnie nam je odsprzedadzą bo nie łączy ich z nimi żaden sentyment a historię Szwecji mają gdzieś :)

  2. Daromer Odpowiedz

    Trzeba na to spojrzeć z innej strony.Gdyby Szwedzi nie zrabowali tych rzeczy podczas Potopu to być może nie moglibyśmy dziś ich oglądać w muzeach ani szwedzkich ani polskich.Prawdopodobnie wiele z tych zabytków przepadłoby podczas zaborów a jeszcze więcej podczas wojen,zwłaszcza ostatniej światowej.Wiele miast a przede wszystkim cała Warszawa spłonęła a z nią muzea i prywatne zbiory w których były by te zabytki gdyby nie szwedzki rabunek.Gdyby nie spłonęły zrabowaliby je Niemcy albo Rosjanie.i przepadłby na wieki.

  3. kubi8 Odpowiedz

    Nie znam się na prawie, ale czy nie można domagać się zwrotu dóbr narodowych? Przecież po wojnie państwo oddajwało zrabowane czy przywłaszczone mienie.

  4. Storm Odpowiedz

    A teraz my dobroduszni Polacy jeździmy tym pastuchom i islamofilą gasić pożary. Zero stosunków dyplomatycznych z krajem który z dumą chwali się zrabowanym dobrem narodowym naszego kraju. Do czasu, aż tego nie zwrócą. Byle szybko bo zaraz zajmą sie tym ich kozojeby a oni lubią niszczyc zabytki innych narodów.

  5. zły porucznik Odpowiedz

    Skokloster to miejsce absolutnie magiczne – żywy wehikuł czasu. W zamku nic nie jest zmienione od czasu śmierci jego fundatora, feldmarszałka Wrangla. Nawet narzędzia, które zostały porzucone przez robotników w lipcu 1676 r,. po śmierci inwestora, leżą tam do tej pory, tak jak je pozostawiono. Unikatowy mikroklimat, dobra opieka powoduje, że mnóstwo zabytków jest nieruszonych przez czas. Jest to jedyne miejsce w którym zachowało się oryginalne bojowe skrzydło husarskie (w zasadzie listwa) tzw. czarne. Wpadło ono w ręce Szwedów w bitwie pod Warszawą w 1656 r.. Choć nie wykluczone, ze mogło być używane także przez obecną w bitwie jazdę tatarską. Pozostałe oryginalne skrzydła ale tylko paradne i pochodzące z lat XVIII w. są na Ukrainie. Kolega, który w Skokloster służbowo, mógł „pobuszować” trochę więcej niż turystycznie. Świetna kolekcja szabli polsko-wegierskich czy choćby obrusy i serwety, których nikt nie wyciągał z szaf od 300 lat…

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.