Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Nie tylko Hitler chciał stworzyć rasę idealną. Cała prawda o rosyjskiej eugenice

Marzenie o byciu "rasą idealną" nie dotyczyło tylko Niemców. Także Rosjanie pragnęli być niezwyciężeni. Na ilustracji fragment sowieckiego plakatu propagandowego.

fot.Duke Univeristy Library-Digital Collections Marzenie o byciu „rasą idealną” nie dotyczyło tylko Niemców. Także Rosjanie pragnęli być niezwyciężeni. Na ilustracji fragment sowieckiego plakatu propagandowego.

Übermensch, czyli „nadczłowiek” to słowo, które kojarzy się z nazistowskimi Niemcami. Nową, lepszą i wybitną jednostkę, przewyższającą „zwyczajnych ludzi”, planował stworzyć jednak nie tylko Hitler. Szaleńcze pragnienie bycia rasą idealną opanowało również Rosjan.

Pojęcie eugeniki ukuł w 1869 roku brytyjski naukowiec Francis Galton. Rozumiał on pod tym słowem działania na rzecz ulepszania gatunków (w tym człowieka) poprzez selektywne rozmnażanie. Ruch eugeniczny dość szybko zyskał sobie dużą popularność w Europie Zachodniej oraz w USA, ale w Rosji nie natrafił na sprzyjające warunki.

W rolniczym, rzadko zaludnionym państwie, które nie doświadczało problemów takich jak przeludnienie czy spadająca płodność, brakowało powodów do obaw o degenerację biologiczną i degradację społeczną. Wieloetniczność zarówno na poziomie klas niższych, jak i elit rządzących sprawiała, że brakowało również zainteresowania kwestią mieszania się ras.

Około 1900 roku eugenika zaczęła zyskiwać w Rosji zainteresowanie oraz pierwszych popularyzatorów. Nie została jednak w żaden sposób zinstytucjonalizowana. Jej rozkwit nastąpił dopiero po rewolucji październikowej i przejęciu władzy przez bolszewików.

Rewolucja październikowa i przejęcie władzy przez bolszewików dało początek zainteresowania eugeniką w Rosji. Ilustracja autorstwa Borisa Kustodiewa.

fot.domena publiczna Rewolucja październikowa i przejęcie władzy przez bolszewików dało początek zainteresowania eugeniką w Rosji. Ilustracja autorstwa Borisa Kustodiewa.

Stworzyć sowieckiego Übermenscha

W Rosji Radzieckiej ziarno idei eugenicznej padło na podatny grunt. Bolszewicy pragnęli przecież stworzyć nowego, lepszego człowieka. Ideę tę wyraził wprost komunistyczny rewolucjonista Lew Trocki, cytowany przez Simona Ingsa w najnowszej książce „Stalin i naukowcy”:

Człowiek w końcu naprawdę zacznie sam siebie harmonizować. Postawi przed sobą zadanie, by nadać ruchom własnych narządów – podczas pracy, chodzenia, zabawy – najwyższą precyzję, celowość, ekonomikę, a tym samym piękno. Będzie chciał kontrolować częściowo świadome, a następnie nieświadome procesy w swoim organizmie: oddychanie, krążenie krwi, trawienie oraz funkcje reprodukcyjne – i podporządkować je kontroli rozumu i woli.

Życie, nawet czysto fizjologiczne życie, stanie się kolektywnym eksperymentem. Ludzkość, skostniały gatunek Homo sapiens, znów będzie podlegała radykalnej rekonstrukcji i stanie się – za sprawą własnych rąk – przedmiotem wyrafinowanych metod sztucznego doboru i psychofizycznego treningu (…). Człowiek postawi przed sobą cel (…) wznieść się na nowy poziom – by stworzyć wyższy typ socjobiologiczny lub – jak kto woli – nadczłowieka [Übermensch].

Najnowsza książka Simona Ingsa "Stalin i naukowcy" (Agora 2017) to fascynująca opowieść o ludziach ze świata nauki, którzy na usługach Stalina zamienili się w szaleńców i stali się pośmiewiskiem świata.

Najnowsza książka Simona Ingsa „Stalin i naukowcy” (Agora 2017) to fascynująca opowieść o ludziach ze świata nauki, którzy na usługach Stalina zamienili się w szaleńców i stali się pośmiewiskiem świata.

Eugenika była też narzędziem wykorzystanym w budowie totalitarnego państwa. Posłużyła ona do rosnącej medykalizacji życia społecznego, a tym samym jego modernizacji. Pozwoliła także na zwiększenie kontroli państwa nad obywatelami i ich ciałami. Higieniści i lekarze wykorzystywali eugenikę, by kreować się na specjalistów i doradców mogących kształtować politykę władz w obszarach takich jak pedagogika, demografia czy prawo rodzinne i małżeńskie.

Jeszcze w 1916 roku moskiewski genetyk i jeden z głównych propagatorów eugeniki w Rosji, Nikołaj Kolcow, założył Instytut Biologii Doświadczalnej. Po rewolucji październikowej szybko zdobył przychylność i patronat Ludowego Komisarza Zdrowia Nikołaja Siemaszki. Jego resort już w styczniu 1919 roku powołał do życia Państwowe Muzeum Higieny Społecznej – pierwszą instytucję eugeniczną w ZSRR.

Czy wiesz, że ...

...jedna z najważniejszych radzieckich snajperek w przeciwieństwie do większości ochotniczek, które zgłaszały się do Armii Czerwonej nie była młoda, a jednak stała się śmiertelnie skuteczna. Zdążyła zabić ponad 100 Niemców i wyszkolić setki następczyń.

...pewna amerykańska dziennikarka postanowiła sprawdzić, czy rzeczywiście da się objechać świat w 80 dni, jak to opisał w swej powieści Juliusz Verne. I... poprawiła ten wynik, okrążając glob w zaledwie 72 dni.

...w okupowanej Polsce jednym ze sposobów na wmieszanie żydowskiego dziecka w tłum było "opalanie" go? Ukrywające się w piwnicach i innych zakamarkach maluchy zazwyczaj były tak blade, że natychmiast rzucały się w oczy. Trzeba było więc chodzić z nimi na spacery, by nabrały kolorów.

…uciekinier przyłapany na próbie ucieczki z obozu koncentracyjnego był brutalnie bity i ośmieszany. Częstą praktyką było przebieranie go w groteskowy strój błazna. Dawano mu też tabliczkę z kpiącym napisem: „Hurra, hurra ich bin wieder da!” czyli „Hurra, znowu tu jestem!”. 

Komentarze (4)

  1. Jarek Odpowiedz

    Pod plakatem propagandowym jest napis w dwóch językach:

    BOJYK STALINO ESO OLSUN!
    СЛАВА ВЕЛИКОМУ СТАЛИНУ!

    Ten pierwszy język – co to jest?

    • Nasz publicysta |Anna Dziadzio Odpowiedz

      Szanowny Panie, Plakat, o którym Pan mówi to plakat propagandowy wykonany w Azerbejdżanie. Jest to więc najprawdopodobniej język azerski. Czasem trudno go rozpoznać ze względu na zmiany pisowni na przestrzeni lat – na początku zapisywano go w alfabecie arabskim, następnie łacińskim, a w końcu cyrylicą, opartą na rosyjskiej. Niektóre regiony ponadto przyjęły ułatwienia zapisywania przejęte z alfabetu dostosowanego do języka tureckiego. Pozdrawiamy i cieszymy się, że mamy tak dociekliwych czytelników :)

      • Jarek Odpowiedz

        Ja dziękuję za zbadanie sprawy i wyjaśnienie.

        Wygląda na to, że znów używają alfabetu łacińskiego, a według obecnej pisowni ten napis powinien brzmieć:

        BÖYÜK STALINƏ EŞǪ OLSUN!

        • Nasz publicysta |Anna Dziadzio

          Panie Jarku zgadza się! Wspaniale, że zwrócił Pan uwagę na kwestie językowe – bardzo często są one pomijane, a tu również mieści się bogata historia; tu również można znaleźć odbicie zmian politycznych czy społecznych. Cieszymy się, że mamy takich czytelników. Proszę nas odwiedzać, komentować i dopytywać o wszystko co Pana zaciekawi. Serdecznie pozdrawiamy :)

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.