Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Generic selectors
Tylko dokładne dopasowania
Szukaj w tytułach
Szukaj w treściach
Szukaj w postach
Search in pages

Karły na dworze Jagiellonów

Karzel kardynała de Granville z XVI wieku.

Karzel kardynała de Granville z XVI wieku.

George R.R. Martin stworzył na kartach „Pieśni Lodu i Ognia” postać burzącą wszelkie schematy: karła z lordowskiego rodu, Tyriona Lannistera. Nie tylko doskonale urodzonego, ale też przebiegłego, cynicznego i wpływowego. Sam autor mógłby z miejsca wykluczyć możliwość istnienia podobnej osobistości w prawdziwym świecie. Tymczasem potężne karły żyły naprawdę – ale chyba tylko w Polsce.

Karły fascynowały władców od niepamiętnych czasów. Nazywano je rozmaicie: pigmejami, niziołkami, niedorostkami czy guzami. Już w starożytnym Egipcie pełniły rolę błaznów. Swoich pigmejów miał też podobno Karol Wielki. Szczególną popularność zyskały sobie w epoce Renesansu. Doszło do tego, że królowa francuska Katarzyna Medycejska rozmnażała karły niczym rasowe konie. Z dumą opowiadała, że kojarzy je w pary „by hodować potworki na podziw dla swoich lekarzy i całego otoczenia”.  Niezależnie od epoki i szerokości geograficznej karły łączyło jedno: „małych ludzi” wszędzie traktowano jak kurioza, dziwolągi, wybryki natury.

Hodowla potworków

W takiej roli trafili też do Polski. O pierwszych karłach nad Wisłą słychać w czasach Kazimierza Jagiellończyka, ale własnego pigmeja miał chyba dopiero Jan Olbracht. Jego brat Aleksander trzymał na swoim dworze już dwóch karłów, a prawdziwa lawina zainteresowania małymi ludźmi spadła na Polskę razem z Boną Sforzą. Królowa z włoskiego rodu była też chyba odpowiedzialna za nowe spojrzenie na karły.

Zdecydowana większość znanych portretów karłów z nowożytności pochodzi z Hiszpanii. Niestety podobna moda w sztuce nie przyjęła się w Polsce. W efekcie wygląd Dosieczki czy Jagnieszki możemy sobie tylko wyobrażać.

Zdecydowana większość znanych portretów karłów z nowożytności pochodzi z Hiszpanii. Niestety podobna moda w sztuce nie przyjęła się w Polsce. W efekcie wygląd Dosieczki czy Jagnieszki możemy sobie tylko wyobrażać.

Dalej pełniły one rolę błaznów, dostarczycieli dworskiej rozrywki. Karzeł mógł być też kosztownym prezentem – parę niziołków Bona wysłała habsburskiemu cesarzowi. Na tym jednak sprawa się nie kończyła. Niepostrzeżenie karły weszły do gry politycznej.

Bona zabierała swoich zaufanych niziołków na narady o wadze państwowej. Brały udział nawet w poufnych spotkaniach w cztery oczy – bo rozmówcy królowej rzadko traktowali karła jak człowieka. Wiadomo, że mała ulubienica władczyni była przy niej podczas jednej z najtrudniejszych rozmów z synem, Zygmuntem Augustem – pierwszej od śmierci Barbary Radziwiłłówny. Bona wyznała wtedy młodemu królowi, że pragnie wyjechać z Polski.

Czy wiesz, że ...

...słynne afrykańskie miasto, słynące z chodników pokrytych złotem, założył lud wyspecjalizowany w handlu niewolnikami? Tuaregowie wzbogacili się, sprzedając swoich współrodaków: najpierw Rzymianom, a następnie Europejczykom, którzy transportowali ich do Nowego Świata.

...Zofia Jagiellonka została upokorzona jak żadna inna królewna w polskich dziejach? Wydano ją za sześćdziesięcioletniego starca, którego stała metresa urodziła aż dziesięcioro dzieci!

...w XVIII wieku w Rzeczpospolitej prężnie działała wpływowa żydowska sekta. Na jej czele stał samozwańczy mesjasz, który organizował dla swoich wyznawców orgie i obiecywał im wieczne życie.

Komentarze (10)

  1. Anna Sobota Odpowiedz

    W „Zamorskiej Jagiellonce” pióra Hanny Muszyńskiej-Hoffmanowej narratorką jest własnie karlica Dosia,jak zaczęłam czytac ten artykuł to zastanawiałam się właśnie,czy napomkniecie o tej postaci.
    Artykuł ciekawy,pozdrawiam i czekam na więcej!

    • Nasz publicysta | Autor publikacji |Kamil Janicki Odpowiedz

      Drogi czytelniku,
      Piszemy o tym jak traktowano tych ludzi w epoce renesansu. Niestety nie były to czasy tolerancji, o czym doskonale świadczą przytoczone słowa Katarzyny Medycejskiej. Opisując przeszłość bez jej terminologii, bez ówczesnych określeń i perspektyw, tylko byśmy zakłamywali rzeczywistość. Nie oznacza to jednak, że w jakikolwiek sposób zgadzamy się z traktowaniem ludzi cierpiących na karłowatość jak zabawek lub popychadeł.

      • Anonim Odpowiedz

        No, mysle! Ludzie cierpiacy na karlowatosc, we Francji mowi sie o ludziach malego wzrostu, sa jak to ludzie – madrzy glupi, przebiegli, dowcipni, uzdolnieni, leniwi, pracowici… Tyrion Lannister jest moja ulubiona postacia w tym filmie – jest ludzki; czasem dobry czasem zly, czasem madry czasem glupi, jest prawdziwy i w nosie mam jego wzrost.

  2. Barbara Odpowiedz

    do @dsd: Chce ci się tak głupio pitolić? Widać należysz do ludzi, którzy nawet pod artykułem o pogodzie wtracają swoje trzy grosze o polityce.

    • Nasz publicysta |Anna Dziadzio Odpowiedz

      Szanowna Pani Barbaro, proszę ignorować takie wpisy. Naprawdę nie warto się denerwować. A poza tym, jeśli już chcemy być dosłowni, Panu dsd nic nie można zarzucić, bo w końcu wspomniał o niejakim „Jarosawie”, a takiego w polityce jak wiadomo nie ma. A nie nam oceniać czy była to literówka przypadkowa czy celowa. To Pan „Janek” dodał w odpowiedzi „ł”. Pozdrawiamy ;)

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.