Damy - empik

„Gwiezdne wojny” ratują język rdzennych Amerykanów. I to wcale nie jest dowcip!

Autor: | 29 grudnia 2015 | 9,005 odsłon

Pomnik upamiętniający szyfrantów z Nawaho w Window Rock (fot. John Fowler, lic. CC BY 2.0).

Pomnik upamiętniający szyfrantów z Nawaho w Window Rock (fot. John Fowler, lic. CC BY 2.0).

Dialekt Dine był językiem niejednej wojny. Nie mówi się o tym głośno, ale amerykańska armia zawdzięcza rozliczne sukcesy jego oryginalności. Dziś toczy się walka o być albo nie być tego języka. Przybrała iście galaktyczny wymiar. Darth Vader jest w niej… wuefistą.

Amerykański dziennikarz Chris Taylor postawił sobie za zadanie odnalezienie osoby, która nigdy nie słyszała o „Gwiezdnych wojnach”. W ten sposób dotarł do Window Rock w stanie Arizona – rezerwatu plemienia Nawaho. Poznał tam weterana II wojny światowej, sierżanta George’a Jamesa. Szyfranta, który brał udział w ataku na Iwo Jimę.

Gwiazdy nie walczą ze sobą

Spotkanie z 88-letnim weteranem było dla Taylora wielkim przeżyciem. Nie tylko dlatego, że na pytanie o znajomość filmu „Gwiezdne wojny” James odparł: Dlaczego gwiazdy miałby ze sobą walczyć? Również dlatego, że Taylor trafił na przełomowy moment w najnowszej historii plemienia.

Generał Douglas MacArthur z żołnierzami indiańskiego pochodzenia. Dwóch z prawej należało do plemienia Nawaho (źródło: domena publiczna).

Generał Douglas MacArthur z żołnierzami indiańskiego pochodzenia. Dwóch z prawej należało do plemienia Nawaho (źródło: domena publiczna).

Ulubiony język misjonarza

Język Indian Nawaho, Dine, odegrał niebagatelną rolę podczas konfliktu na Pacyfiku. Już podczas I wojny światowej Amerykanie korzystali z pomocy indiańskich szyfrantów z innych plemion, ale Nawahowie na arenie działań wojennych pojawili się stosunkowo późno.

Chris Taylor

Gwiezdne wojny. Jak podbiły wszechświat?

SklepFormatZwykła cenaCena dla naszych czytelników
znak.com.plOprawa twarda49.90
34.93
idź do sklepu »
woblink.comE-book37.00
25.90
idź do sklepu »

Na pomysł wykorzystania języka Dine wpadł niejaki Philip Johnston. Inżynier z Los Angeles, a zarazem syn misjonarzy, który wychował się wśród Indian. Już jako młody chłopiec Johnston udzielał się jako tłumacz podczas spotkań władz z przedstawicielami plemienia. Według amerykańskich źródeł należał on do zaledwie 30 osób spoza plemienia, które władały Dine.

W 1942 roku Johnston przeczytał artykuł o wykorzystaniu przez Armię Kanadyjską – jeszcze na frontach I wojny światowej – języka rdzennych Amerykanów. Pomysł zaangażowania do podobnych celów Indian Nawaho zgłosił do biura marynarki w Los Angeles po ataku na Pearl Harbor.

Po paru tygodniach Dowództwo Floty Pacyfiku poprosiło Johnstona o prezentację, a następnie zabranie pierwszych chętnych spośród Indian Nawaho. Mieli zostać przeszkoleni w specjalnej, nowo utworzonej placówce w Camp Elliott, do której trafiło 29 Indian. Cała operacja zyskała status tajnej.

Współczesny widok ruin Camp Elliott - miejsca, gdzie szkolili się szyfranci Nawaho (fot. Philkon (Phil Konstantin), lic. CC BY-SA 3.0).

Współczesny widok ruin Camp Elliott – miejsca, gdzie szkolili się szyfranci Nawaho (fot. Philkon (Phil Konstantin), lic. CC BY-SA 3.0).

Sierżant James

George James miał niespełna 18 lat, gdy trafił do szkoły szyfrantów. Po intensywnym, 8-tygodniowym szkoleniu, Indianie swobodnie operowali już kodem z pamięci. Pierwsza grupa szyfrantów trafiła w okolice Guadalcanal we wrześniu 1942 roku.

Artykuł powstał między innymi na podstawie książki Chrisa Taylora "Gwiezdne wojny. Jak podbiły wszechświat?" (Znak Horyzont 2015).

Artykuł powstał między innymi na podstawie książki Chrisa Taylora „Gwiezdne wojny. Jak podbiły wszechświat?” (Znak Horyzont 2015).

W latach 1942-1945 szyfranci Nawaho brali udział w niemal każdej ofensywie na Pacyfiku. Potrafili przekazać ciągiem bez najmniejszej pomyłki kilkadziesiąt komunikatów – i to po paru nieprzespanych nocach!

Nawahowski slang

W języku Nawahów to samo słowo, wypowiadane na różne sposoby, mogło mieć nawet cztery odmienne znaczenia. Ponieważ nie znali oni takich wyrazów, jak bombowiec, helikopter, czy łódź podwodna, powstała lista około 200 słów przypisanych do celów militarnych. Przykładowo rekin oznaczał niszczyciela, srebrny liść dębu – podpułkownika, a koliber – helikopter.

Podczas ataku na Iwo Jimę szyfranci z plemienia Nawaho w ciągu 48 godzin przekazali bezbłędnie ponad 800 zakodowanych meldunków. Sierżant James nie tylko odpowiadał po części za ten sukces, ale też uratował rannego kolegę z oddziału.

Ginący język wojen

Mimo że rola indiańskich szyfrantów – nie tylko z plemienia Nawaho – doczekała się uznania po wojnie, a prezydent Ronald Reagan ustanowił w 1982 roku „Navajo Code Talkers Day”, język Dine wymiera. Rozumie go tylko połowa spośród trzystu tysięcy członków plemienia, a nie więcej niż jedna czwarta posługuje się nim płynnie.

Pamięć o bohaterskich Nawaho trwa... ale ich język umiera (Code Talkers Monument na Florydzie, fot. Mlpearc, lic. CC BY-SA 3.0).

Pamięć o bohaterskich Nawaho trwa… ale ich język umiera (Code Talkers Monument na Florydzie, fot. Mlpearc, lic. CC BY-SA 3.0).

Starszyzna Nawaho uważa obronę języka Dine za najbardziej palące wyzwanie XXI wieku, przywołując czasy, kiedy w szkole uczono się angielskiego, ale w domu mówiło się w Dine. Dziś jest na odwrót.

W 2013 roku, gdy Taylor, przygotowując się do napisania książki o fenomenie „Gwiezdnych wojen”, odwiedził Window Rock, finalizowano projekt, który miejscowi działacze realizowali przez ostatnie 3 lata. „Gwiezdne wojny IV: Nowa nadzieja” jako pierwszy film miał być przetłumaczony na ginący język Dine.

Ten artykuł ma więcej niż jedną stronę. Wybierz poniżej kolejną, by czytać dalej.

Strony: 1 2

Powiedz innym co myślisz:

Maciej Pietrzyk - Historyk, absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pracuje w branży wydawniczej jako macher od promocji.

Okupacja
Komentarze do artykułu (4)
  1. „Widziałem kiedyś fragment jakiegoś filmu, gdzie dzikie ptaki walczyły ze sobą – stwierdził. Po krótkiej rozmowie Taylor zrozumiał, że chodziło o X-Wingi”

    Przecież X-Wingi nie walczyły ze sobą. Walczyły z jednostkami, którymi dysponowało Imperium, takimi jak Tie-fightery, Tie-interceptory, Tie-bombery, Star Destroyery lub Gwiazda Śmierci.

Dodaj swój komentarz:

Dodaj komentarz


Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu e-mail, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.
Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.

Nasze wydawnictwo

W mrokach średniowiecza Polską rządziły kobiety. I były piekielnie skuteczne

rycheza

Ich ambicja pozwoliła zbudować imperium. Ich duma unicestwiła królestwo. Bezkompromisowa opowieść przywracająca godność najważniejszym kobietom w dziejach polskiego średniowiecza. Już dzisiaj kup „Damy ze skazą” z autografem autora!

2 listopada 2016 | Czytaj dalej...

Damy ze skazą. Bez nich nie byłoby Polski

zapowiedz2-miniatura

Silne, bezwzględne i żądne władzy. Oto historia kobiet, które nie czekały bezczynnie, co przyniesie los. To właśnie one sprawiły, że początki państwa polskiego wyglądały tak, a nie inaczej. Poznaj „Damy ze skazą”, bohaterki naszej najnowszej książki, którą wydajemy wspólnie ze Znakiem Horyzont.

30 października 2016 | Czytaj dalej...

Epoki

Kategorie

Facebook


Polecamy

Imperium

Czy wiesz że...

Stalin
…Stalin może odpowiadać za śmierć nawet 100 milionów ludzi? Według niektórych szacunków tylko w łagrach do 1956 roku życie straciło około 60 milionów obywateli ZSRR. Należy przy tym pamiętać, że do Gułagu trafiły również miliony niemieckich jeńców wojennych oraz setki tysięcy Polaków.

Brest_SoldatenbordellFb
…na podbitych przez Hitlera terenach funkcjonowały specjalne burdele dla żołnierzy Wehrmachtu? Szczególnie dużo przybytków tego typu powstało w okupowanej Francji. Główną przyczyną ich tworzenia była rosnąca w zastraszającym tempie liczba przypadków chorób wenerycznych wśród niemieckich żołnierzy.

choragiew_husarska
…jednym z głównych powodów upadku husarii wcale nie był rozwój broni palnej, ale kozły? A konkretnie kozły hiszpańskie, czyli rodzaj przenośnych umocnień polowych, chroniących piechotę i tabory przed atakami wrogiej kawalerii.