Damy - empik

5 zaskakujących faktów o zamachu, który wywołał I wojnę światową

Autor: | 28 czerwca 2014 | 36,122 odsłon

Zamach w Sarajewie na rysunku Achille Beltrame.Minęło od niego równo sto lat, ale zamach w Sarajewie wciąż skrywa wiele tajemnic. Przedstawiamy 5 faktów, które na pewno was zaskoczą. I to wcale nie żadne teorie spiskowe!

I. Franciszek Ferdynand wiedział co go czeka

Następca tronu Austro-Węgier doskonale zdawał sobie sprawę z tego, że podróż na Bałkany może być dla niego groźna. W przeszłości zdarzały się w Bośni i Chorwacji próby zamachów na cesarskich urzędników i na samych Habsburgów, a teraz sytuacja była szczególnie napięta.

Początkowo Franciszek Ferdynand chciał ominąć wizytę w Sarajewie, jednak gubernator wojskowy Bośni generał Oskar Potiorek usilnie go namawiał, by tego nie robił.  Urzędnik dopiął swego, ale arcyksiążę przygotowywał się do wyjazdu tak, jakby kierowała nim znacznie więcej niż tylko przeczucie.

Czy ofiara zamachu wiedziała co ją czeka?

Czy ofiara zamachu wiedziała co ją czeka?

Jeszcze przed opuszczeniem Austrii wziął na bok swojego zaufanego, niejakiego Janaczka. Wręczył mu w prezencie złoty zegarek (podziękowanie za wierną służbę?) i na wszelki wypadek dał na przechowanie klucze do swojego biurka w wiedeńskim Belwederze. Ponadto poprosił by Janaczek zaopiekował się jego dziećmi, jeśli jego samego spotka najgorsze.

II. Serbski rząd od dawna posiadał informacje o planowanym zamachu

Na długo przed przyjazdem pary arcyksiążęcej do Bośni serbskie władze wiedziały o grożącym jej niebezpieczeństwie. Premier Nikola Pašić miał na swoim biurku raport, który szczegółowo wyliczał postępy spiskowców. Znane były ich nazwiska, wiadomo było także, w co są uzbrojeni. Z raportu wynikało, że zamachowców wyszkolił i wspiera serbski wywiad.

Pašić zdając sobie sprawę, że próba zabójstwa  arcyksięcia może być dla Franciszka Józefa doskonałym casus belli do ataku na dużo słabszą Serbię, próbował delikatnie ostrzec Wiedeń. Osoba do której zwrócił się przez pośrednika nie przekazała jednak sprawy dalej.

Nikola Pašić. Serbski premier, który bezskutecznie próbował zatrzymać klocki domina prowadzące do światowej pożogi.

Nikola Pašić. Serbski premier, który bezskutecznie próbował zatrzymać klocki domina prowadzące do światowej pożogi.

III. Gavrilo Princip więcej niż raz próbował zabić arcyksięcia

Kiedy 25 czerwca 1914 roku Franciszek Ferdynand i jego żona Zofia wyruszyli na krótką wycieczkę po Sarajewie, witano ich kwiatami i powiewającymi flagami. Ludzie cieszyli się, że arcyksiążę wraz z żoną odwiedza ich miasto.

Pierwszy z prawej Gavrilo Princip, w środku Nedeljko Čabrinović. Ci dwaj młodzi ludzie zmienili losy świata.

Pierwszy z prawej Gavrilo Princip, w środku Nedeljko Čabrinović. Ci dwaj młodzi ludzie zmienili losy świata.

Gdy para udała się na słynny miejscowy bazar, nie była pilnowana przez miejscowych policjantów. Franciszek Ferdynand i Zofia przechadzali się spokojnie i robili zakupy. Tymczasem w rozentuzjazmowanym tłumie czaił się skupiony młody człowiek. Serbski student, Gavrilo Princip, zaciskał kurczowo palce na zimnym pistolecie, nie zdecydował się jednak strzelić do znienawidzonego Habsburga.

Prawdopodobnie nie chciał ryzykować zranienia entuzjastycznie przyjmowanej księżnej Zofii. Trzy dni później nie miał już skrupułów.

IV. Były dwa zrealizowane zamachy

Artykuł powstał w oparciu o książkę  "Zabic arcyksięcia" Grega Kinga i Sue Woolmans (Znak Literanova 2014)

Artykuł powstał w oparciu o książkę „Zabic arcyksięcia” Grega Kinga i Sue Woolmans (Znak Literanova 2014)

W dniu swojej śmierci arcyksiążę wraz z małżonką przemierzali Sarajewo po raz drugi, jadąc w odkrytym samochodzie i machając do tłumów. Nie wiedzieli, że na trasie przejazdu rozlokowało się łącznie siedmiu zamachowców Czarnej Ręki. Część z nich nie miała możliwości oddania strzału, część się nie odważyła. Nedeljko Čabrinović zaatakował.

Wyjął z kieszeni granat, uderzył spłonką w latarnię i rzucił, celując we Franciszka Ferdynanda. Kierowca zobaczył lecący w kierunku samochodu dymiący przedmiot i przyspieszył, chcąc umknąć. Granat odbił się od pojazdu i wybuchł na ulicy, raniąc dwudziestu gapiów i kilka osób ze świty.

Tym razem arcyksięciu nic się nie stało. A Čabrinović? Połknął kapsułkę z cyjankiem i wrzeszczał Jestem serbskim bohaterem! Cyjanek nie zadziałał, zamachowiec został aresztowany.

V. Arcyksiążę zginął przez zadufanego w sobie urzędnika

Franciszek Ferdynand teraz już koniecznie chciał wracać do Wiednia. Usłyszawszy o tym wspomniany generał Potiorek strasznie się oburzył. Jego zdaniem było to absolutnie wykluczone. Uważał, że rezygnacja z odwiedzin i zjedzenia kolacji w jego oficjalnej rezydencji podkopie jego autorytet w oczach mieszkańców miasta. Do tego nie miał zamiaru dopuścić.  Tak długo maglował arcyksięcia, aż ten dla świętego spokoju uległ.

Oskar Potiorek. To przez niego zginął arcyksiążę!

Oskar Potiorek. To przez niego zginął arcyksiążę!

Nazajutrz, po pierwszej próbie zamachu, Franciszek Ferdynand powiedział generałowi: Wiedziałem, że do czegoś takiego dojdzie. Po kolejnych punktach programu arcyksiążę chciał odwiedzić w szpitalu rannego w wybuchu oficera.

Mimo zamachu na życie następcy tronu, Potiorek odmówił obstawienia miasta żołnierzami i zapewniał, że Habsburgowi nic nie grozi. W dodatku kłamał, mówiąc, że najkrótsza droga do szpitala wiedzie dokładnie tą samą trasą, którą dostojnicy przyjechali. Kawalkada samochodów ruszyła w drogę powrotną zatłoczonymi uliczkami.

Kiedy Gavrilo Princip rozpoznał arcyksięcia, nie mógł uwierzyć w swoje szczęście. Tym razem już się nie zawahał.

Źródło:

Artykuł powstał w oparciu o książkę „Zabić arcyksięcia” autorstwa Grega Kinga i Sue Woolmans (Znak Literanova 2014).

Kup książkę (dużo) taniej niż inni:

Powiedz innym co myślisz:

Aleksandra Zaprutko-JanickaAleksandra Zaprutko-Janicka - Krakowska historyczka i publicystka, współzałożycielka „Ciekawostek historycznych”. Autorka ponad 200 artykułów popularnonaukowych.We wrześniu 2015 roku wydała książkę „Okupacja od kuchni” poświęconą kulinarnemu obliczu II wojny światowej.. Więcej informacji o autorze.

Okupacja
Komentarze do artykułu (20)
    • Bez gruntownego zbadania tematu nie odważyłabym się na tego typu tezy. Nie zmienia to jednak faktu, że Potiorek ponosi bezpośrednią winę za śmierć arcyksięcia. Nota bene, uważam, że bezczelnym z jego strony było maszerowanie na samym przedzie w kondukcie odprowadzającym zwłoki Franciszka Ferdynanda i Zofii przed ich wyruszeniem do Wiednia. W końcu gdyby się nie uparł, para by żyła.

  1. Ja też przychyliłbym się do teorii, że Oskar Potiorek maczał w tym paluchy. Inna sprawa, że Polacy w I wojnie widzą główny czynnik sprawczy, który pomógł im odzyskać niepodległość. Można powiedzieć, że Gavrilo Princip jest kimś na kształt Zasłużonego dla Polski.

    • Zgadzam się z przedmówcą. Niezależnie jednak od powodzenia tego zamachu państwa aż rwały się do wojny weź to pod uwagę. Śmierć arcyksięcia była tylko wygodną wymówką.

  2. Źródło:

    Artykuł powstał w oparciu o książkę „Zabić arcyksięcia” autorstwa Grega Kinga i Sue Woolmans (Znak Literanova 2014).

    czy to oznacza, że artykuł jest po prostu przepisaniem z jednego źródła informacji na temat zamchu? Coś jak odrabianie pracy domowej w podstawówce, a może zwykłą reklamą wydawnictwa?

  3. Potiorek cierpiał na nieleczony od wielu lat syfilis, który spowodował nieodwracalne zmiany w jego mózgu. Nie wiedział po prostu co plecie, żył jakby oderwany od rzeczywistości.

  4. Czy to nie był ten słynny generał Potiorek, co sprawdzał prawo Archimedesa na szeregowcach, a gdy zaczął w ten sam sposób badać oficerów, usunięto go ze służby liniowej?

  5. Potiorek nie kłamał o drodze do szpitala – zapomniał powiedzieć kierowcy że jadą do szpitala, wiec dlatego wracali poprzednio ustaloną trasą – gdy kierowca skręcił przy moście Lacińskim w prawo, gubernator zatrzymał go by cofnąć na nabrzeże którędy prowadziła droga do szpitala, traf chciał że zatrzymali się dokładnie przy Principie, który wykorzystał okazję która poprzednio mu umknęła ( po pierwszym zammachu automobil arcyksięcia przejechał obok niego zbyt szybko)

    dość tragiczne też jest to że Potiorek odmówił wysłania wojska na ulice gdyz, jak powiedzial – nie mieli na sobie odpowiednich do rangi wydarzenia mundurów

  6. Komentarze do artykułu z naszego facebookowego profilu, które mogą Was zaciekawić
    //www.facebook.com/ciekawostkihistoryczne/posts/1104958989532759

    Al E.:
    Franciszek Ferdynand był następcą tronu, a zamachowcy byli powiązani z organizacją Czarna ręka która miała kontakty z serbskim wywiadem, doszło do kryzysu politycznego a w następstwie do wojny, potem wmieszała się Rosja która uważała bałkany za swoją strefę wpływów i wypowiedzenia wojny poleciały lawinowo

    Przemysław Ł. G.:
    Zawsze mnie ciekawiło – jakim autem (marka/model) jechał arcyksiążę?
    Piotr O.:
    Arcyksiążęca para jechała limuzyną Gräf & Stift. Przedsiębiorstwo zostało założone w 1901 roku przez braci Franza, Heinricha i Carla Gräfów oraz Wilhelma Stifta. Początkowo produkowało głównie luksusowe limuzyny, w tym dla sprawującej władzę w Austro-Węgrzech dynastii Habsburgów, oraz małe autobusy. W 1938 roku zaprzestano produkcji samochodów osobowych.

  7. Popularny był swego czasu taki dowcip:
    Facet złowił Złotą Rybkę. Trzy życzenia itd. Wędkarz myśli:
    „Wreszcie spełnię swoje marzenie z dzieciństwa”.
    A głośno mówi:
    „Chciałbym być księciem, mieszkać w pałacu i mieć piękną żonę”.
    Trach!… Budzi się w pałacu, w wytwornym łożu z baldachimem, jedwabna pościel… Do komnaty wchodzi piękna kobieta we wspaniałej sukni i mówi:
    „No, dość już tego wylegiwania się, Ferdynandzie! Zbieraj się! Jedziemy dziś do Sarajewa”.

Dodaj swój komentarz:

Dodaj komentarz


Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu e-mail, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.
Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.

Nasze wydawnictwo

W mrokach średniowiecza Polską rządziły kobiety. I były piekielnie skuteczne

rycheza

Ich ambicja pozwoliła zbudować imperium. Ich duma unicestwiła królestwo. Bezkompromisowa opowieść przywracająca godność najważniejszym kobietom w dziejach polskiego średniowiecza. Już dzisiaj kup „Damy ze skazą” z autografem autora!

2 listopada 2016 | Czytaj dalej...

Damy ze skazą. Bez nich nie byłoby Polski

zapowiedz2-miniatura

Silne, bezwzględne i żądne władzy. Oto historia kobiet, które nie czekały bezczynnie, co przyniesie los. To właśnie one sprawiły, że początki państwa polskiego wyglądały tak, a nie inaczej. Poznaj „Damy ze skazą”, bohaterki naszej najnowszej książki, którą wydajemy wspólnie ze Znakiem Horyzont.

30 października 2016 | Czytaj dalej...

Epoki

Kategorie

Facebook


Polecamy

Imperium

Czy wiesz że...

peter_the_great_the_tsarevich_alexei_petrovich
…Piotr Wielki był dla swojego pierworodnego ojcem jak z koszmaru? Kiedy carewicz uciekł przed jego gniewem do Austrii, zmusił go do powrotu i skazał na śmierć.

miniaturka-1
…podstawową, choć nieoficjalną walutą w Auschwitz były papierosy? Nałogowi palacze oddawali jedzenie za papierosy i wykańczali się w ciągu kilku tygodni.

luzyce-smolensk
…jedna z polskich organizacji podziemnych chciała po II wojnie światowej utworzyć słowiańskie imperium w Europie? Miało ono obejmować ziemie, na których kiedykolwiek stanęła stopa Słowianina.