Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Co robił Stefan Batory zanim został królem Polski?

Portret Stefana Batorego z Muzeum Czartoryskich.

fot.domena publiczna Portret Stefana Batorego z Muzeum Czartoryskich.

Gdy wybrano go królem Polski, miał już 42 lata. Był pierwszym naszym monarchą, który w rubryce ojciec nie był w stanie wpisać „książę” albo „król”. O wszystko, co posiadał, musiał zawalczyć własnoręcznie. Nawet jeśli wymagało to ścinania głów wrogom i obcinania nosów setkom żołnierzy.

Stefan Batory przyszedł na świat w 1533 roku jako najmłodszy syn wojewody siedmiogrodzkiego. Szybko został sierotą. Kiedy miał roczek, stracił ojca; matka zmarła, gdy miał 14 lat. Jeszcze jako dziecko trafił na dwór Pála Várdaya, prymasa Węgier, i został jego giermkiem.

Od giermka do…

Pewnego razu młody Stefan towarzyszył hierarsze w podróży do Wiednia. Tam Várday przedstawił go Ferdynandowi Habsburgowi, królowi Czech i Węgier.  Zaprezentował małego pomocnika słowami: Najjaśniejszy Panie, oto dziecko, które pragnie, by traktowano je jak mężczyznę.

Stefan zamienił dwór prymasowski na królewski. Szybko stał się pomocnikiem Ferdynanda w czasie polowań. Łowy stały się hobby, pasją, wreszcie nałogiem Batorego. Później, już jako król Polski, polował nawet w czasie wypraw wojennych!

Pasję do polowania Batory zachował do końca życia, nawet jako król Polski. Na obrazie widzimy go w stroju koronacyjnym.

fot.domena publiczna Pasję do polowania Batory zachował do końca życia, nawet jako król Polski. Na obrazie widzimy go w stroju koronacyjnym.

reklama

W wieku 16 lat przyszły polski monarcha wyjechał do Włoch w orszaku królewskiej córki, Katarzyny. Habsburżanka poślubiła tam księcia Mantui (a 4 lata później, jako młoda wdowa, została żoną Zygmunta Augusta). Batory zwiedził Italię i poprawił znajomość włoskiego. Wiele opracowań podaje, że w tym czasie zapisał się na uniwersytet w Padwie i studiował kilka miesięcy. Co tam opracowania – król Stanisław August Poniatowski ufundował w tym włoskim mieście pomnik Stefana Batorego jako absolwenta tamtejszego uniwersytetu!

Tymczasem prawda jest taka, że przyszły polski król wcale nie studiował w Padwie. Sprawę dopiero przed kilku laty wyjaśnił literaturoznawca György Gömöry z Uniwersytetu w Cambridge. Możliwe, że źródłem pomyłki był fakt, że na słynnej uczelni nauki pobierał inny Stefan Batory, bratanek króla.

Król skąpi, Stefan zmienia opcję polityczną

W 1550 roku siedemnastoletni Stefan definitywnie opuścił dwór Ferdynanda Habsburga. Wrócił w rodzinne strony i zaczął żywot żołnierza. W tym czasie Siedmiogród nie uznawał już władzy jego byłego przełożonego, króla węgierskiego. Panujący tam małoletni książę Jan Zygmunt Zapolya był zależny od Turków.

Okoliczności wstąpienia Batorego na polski tron poznacie dzięki książce Jerzego Besali zatytułowanej "Niewygodne związki. Opowieść o końcu dynastii Jagiellonów" (Bellona 2017).

Okoliczności wstąpienia Batorego na polski tron poznacie dzięki książce Jerzego Besali zatytułowanej „Niewygodne związki. Opowieść o końcu dynastii Jagiellonów” (Bellona 2017).

Węgierscy możnowładcy miotali się między Habsburgami a Zapolyą. Podobnie było z Batorym. Najpierw walczył w oddziałach prohabsburskich. Mimo jego oddania, kiedy dostał się do niewoli, król Ferdynand poskąpił pieniędzy na wykupienie młodego żołnierza. Po odzyskaniu wolności Stefan zmienił front.

Komendant rumuńskich twierdz

Nie tylko przyszły polski monarcha odwrócił się od Habsburgów. Gdy w 1556 roku do Siedmiogrodu wróciła Izabela Jagiellonka, matka Jana Zygmunta Zapolyi, tamtejsi możnowładcy posypywali głowy popiołem. Opowiadali, jak bardzo żałują tego, że wcześniej stali po stronie Ferdynanda. Z okazji przyjazdu Izabeli 23-letni Batory wygłosił w nienagannej łacinie mowę powitalną. Nie mógł jeszcze wiedzieć, że dwie dekady później ożeni się z jej młodsza siostrą, Anną Jagiellonką, i zasiądzie na polskim tronie!

reklama

Czy wiesz, że ...

...za konstrukcję wodociągu między podnóżem Wawelu a zamkiem odpowiadał Jan z Dobruszki? Określano go w źródłach mianem ”magister cannalium” czy „rurmistrzem”. Do jego obowiązków należało również utrzymanie wszystkich instalacji kanalizacyjnych w dobrym stanie.

...podczas pobytu w Polsce słynny Giovanni Casanova najwięcej czasu spędzał w bibliotece biskupa kijowskiego? Przebywał tam prawie każdego poranka, przeglądając autentyczne dokumenty dotyczące intryg i tajemnych spisków mających na celu obalenie starego porządku w Polsce, którego biskup był jednym z głównych orędowników.

...do dzisiaj nie wiadomo, co stało się z mieszkańcami Zaginionej Kolonii na wyspie Roanoke? Gdy w 1590 roku dotarła tam kolejna ekspedycja, zastała osadę całkowicie opuszczoną. Mieszkańcy zniknęli. Nie było zwłok ani śladów walki. Jedyną wskazówkę dla poszukiwaczy stanowiło wyryte na palisadzie słowo „Croatoan”. 

...XVIII-wieczna polska szkoła uczyła młodzież wszystkich negatywnych zachowań szlacheckich, jakie stały się wtedy przekleństwem Rzeczypospolitej? Wychodzili z niej obywatele przekonani o wyjątkowości swojego stanu i przywiązani do zepsutego ustroju państwa. Nie brakowało też fanatyków religijnych.

Komentarze (4)

  1. Czytacz Odpowiedz

    Wspaniale krótki i rzeczowy tekst, dodałbym jednak porażkę Batorego jako króla w wojnie z Gdańskiem. Nie zdobył miasta, co prawda Polacy rozjechali armię miasta w polu ale nie nagryźli murów. Chociaż artykuł jest o tym co robił przed objęciem tronu. Pozdrawiam.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.