Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Co robił Stefan Batory zanim został królem Polski?

Portret Stefana Batorego z Muzeum Czartoryskich.

fot.domena publiczna Portret Stefana Batorego z Muzeum Czartoryskich.

Gdy wybrano go królem Polski, miał już 42 lata. Był pierwszym naszym monarchą, który w rubryce ojciec nie był w stanie wpisać „książę” albo „król”. O wszystko, co posiadał, musiał zawalczyć własnoręcznie. Nawet jeśli wymagało to ścinania głów wrogom i obcinania nosów setkom żołnierzy.

Stefan Batory przyszedł na świat w 1533 roku jako najmłodszy syn wojewody siedmiogrodzkiego. Szybko został sierotą. Kiedy miał roczek, stracił ojca; matka zmarła, gdy miał 14 lat. Jeszcze jako dziecko trafił na dwór Pála Várdaya, prymasa Węgier, i został jego giermkiem.

Od giermka do…

Pewnego razu młody Stefan towarzyszył hierarsze w podróży do Wiednia. Tam Várday przedstawił go Ferdynandowi Habsburgowi, królowi Czech i Węgier.  Zaprezentował małego pomocnika słowami: Najjaśniejszy Panie, oto dziecko, które pragnie, by traktowano je jak mężczyznę.

Stefan zamienił dwór prymasowski na królewski. Szybko stał się pomocnikiem Ferdynanda w czasie polowań. Łowy stały się hobby, pasją, wreszcie nałogiem Batorego. Później, już jako król Polski, polował nawet w czasie wypraw wojennych!

Pasję do polowania Batory zachował do końca życia, nawet jako król Polski. Na obrazie widzimy go w stroju koronacyjnym.

fot.domena publiczna Pasję do polowania Batory zachował do końca życia, nawet jako król Polski. Na obrazie widzimy go w stroju koronacyjnym.

W wieku 16 lat przyszły polski monarcha wyjechał do Włoch w orszaku królewskiej córki, Katarzyny. Habsburżanka poślubiła tam księcia Mantui (a 4 lata później, jako młoda wdowa, została żoną Zygmunta Augusta). Batory zwiedził Italię i poprawił znajomość włoskiego. Wiele opracowań podaje, że w tym czasie zapisał się na uniwersytet w Padwie i studiował kilka miesięcy. Co tam opracowania – król Stanisław August Poniatowski ufundował w tym włoskim mieście pomnik Stefana Batorego jako absolwenta tamtejszego uniwersytetu!

Tymczasem prawda jest taka, że przyszły polski król wcale nie studiował w Padwie. Sprawę dopiero przed kilku laty wyjaśnił literaturoznawca György Gömöry z Uniwersytetu w Cambridge. Możliwe, że źródłem pomyłki był fakt, że na słynnej uczelni nauki pobierał inny Stefan Batory, bratanek króla.

Król skąpi, Stefan zmienia opcję polityczną

W 1550 roku siedemnastoletni Stefan definitywnie opuścił dwór Ferdynanda Habsburga. Wrócił w rodzinne strony i zaczął żywot żołnierza. W tym czasie Siedmiogród nie uznawał już władzy jego byłego przełożonego, króla węgierskiego. Panujący tam małoletni książę Jan Zygmunt Zapolya był zależny od Turków.

Okoliczności wstąpienia Batorego na polski tron poznacie dzięki książce Jerzego Besali zatytułowanej "Niewygodne związki. Opowieść o końcu dynastii Jagiellonów" (Bellona 2017).

Okoliczności wstąpienia Batorego na polski tron poznacie dzięki książce Jerzego Besali zatytułowanej „Niewygodne związki. Opowieść o końcu dynastii Jagiellonów” (Bellona 2017).

Węgierscy możnowładcy miotali się między Habsburgami a Zapolyą. Podobnie było z Batorym. Najpierw walczył w oddziałach prohabsburskich. Mimo jego oddania, kiedy dostał się do niewoli, król Ferdynand poskąpił pieniędzy na wykupienie młodego żołnierza. Po odzyskaniu wolności Stefan zmienił front.

Komendant rumuńskich twierdz

Nie tylko przyszły polski monarcha odwrócił się od Habsburgów. Gdy w 1556 roku do Siedmiogrodu wróciła Izabela Jagiellonka, matka Jana Zygmunta Zapolyi, tamtejsi możnowładcy posypywali głowy popiołem. Opowiadali, jak bardzo żałują tego, że wcześniej stali po stronie Ferdynanda. Z okazji przyjazdu Izabeli 23-letni Batory wygłosił w nienagannej łacinie mowę powitalną. Nie mógł jeszcze wiedzieć, że dwie dekady później ożeni się z jej młodsza siostrą, Anną Jagiellonką, i zasiądzie na polskim tronie!

Czy wiesz, że ...

...pierwsi świadkowie śmierci pod gilotyną w latach dziewięćdziesiątych XVIII wieku czuli się rozczarowani? Byli przyzwyczajeni do większego dramatyzmu. Maszyna działała zbyt szybko, nie było na co patrzeć.

...za konstrukcję wodociągu między podnóżem Wawelu a zamkiem odpowiadał Jan z Dobruszki? Określano go w źródłach mianem ”magister cannalium” czy „rurmistrzem”. Do jego obowiązków należało również utrzymanie wszystkich instalacji kanalizacyjnych w dobrym stanie.

...sułtan Mehmed II Zdobywca wał się do ataku na Konstantynopol już w wieku 14 lat? Na przeszkodzie tym planom stanął bardziej powściągliwy ojciec. Dopiero po jego śmierci mógł spełnić swoje marzenia o podbojach.

Komentarze (5)

  1. Czytacz Odpowiedz

    Wspaniale krótki i rzeczowy tekst, dodałbym jednak porażkę Batorego jako króla w wojnie z Gdańskiem. Nie zdobył miasta, co prawda Polacy rozjechali armię miasta w polu ale nie nagryźli murów. Chociaż artykuł jest o tym co robił przed objęciem tronu. Pozdrawiam.

Odpowiedz na „CzytaczAnuluj pisanie odpowiedzi

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.