Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Kto oddał ostatni strzał w II wojnie światowej (w Europie)?

Nie wszędzie w Europie można było świętować zwycięstwo już 8 maja (źródło: domena publiczna).

Nie wszędzie w Europie można było świętować zwycięstwo już 8 maja (źródło: domena publiczna).

Każdy, kto oglądał „Czterech pancernych i psa” wie, że ostatni pocisk wystrzelony na europejskim teatrze wojny zabił kapitana Pawłowa. To jednak tylko film. Jak było naprawdę? Jedno jest pewne – walki nie zakończyły się wraz z kapitulacją Niemiec. I ostatni strzał wcale nie padł 8 maja.

Dwa dni po śmierci Hitlera, 2 maja 1945 r. poddał się Berlin. Mimo katastrofalnej sytuacji najwyższe dowództwo i władze III Rzeszy, z nowym prezydentem Karlem Dönitzem na czele, czekały z ostateczną kapitulacją do 8 maja. Celem było uratowanie jak największej liczby żołnierzy i ludności cywilnej, którzy w masowym exodusie próbowali przedrzeć się na zachód, by poddać się wojskom amerykańskim i brytyjskim.

Charakterystyczny był ruch tak oczekiwanej przez Hitlera 12 Armii gen. Wencka, która zamiast iść na odsiecz Berlina, połączyła się z odciętą na tyłach 1. Frontu Ukraińskiego 9 Armią i torowała jej drogę do Łaby. Oba zgrupowania i towarzyszące im tysiące cywilów przechodziły przez rzekę nawet po zniszczonym moście, a następnie poddały się Amerykanom.

Feldmarszałek Walther Wenck (fot. Schneider/Kunath, Bundesarchiv, Bild 101I-237-1051-15A, CC-BY-SA; koloryzacja: Le DanGereuX).

Generał wojsk pancernych Walther Wenck (fot. Schneider/Kunath, Bundesarchiv, Bild 101I-237-1051-15A, CC-BY-SA; koloryzacja: Le DanGereuX).

8 maja ucichły strzały we Francji. Tego dnia skapitulowały odcięte niemieckie załogi w miastach-twierdzach na atlantyckim wybrzeżu. By całkowicie odzyskać zagarnięte przez Niemców terytoria potrzebna była jednak demonstracja siły.

9 maja, na widok zbliżającej się floty inwazyjnej wspieranej przez lotników z polskiego 307. Dywizjonu, skapitulował garnizon wysp na Kanale La Manche: Guernsey i Jersey. Jako ostatnia skapitulowała wyspa Alderney. Nastąpiło to 16 maja, gdyż wcześniej Niemcy nie mieli po prostu komu przekazać władzy.

Artykuł został zainspirowany książką Nicholasa Besta Nicholasa Besta pt. „5 dni, które wstrząsnęły światem”.

Artykuł został zainspirowany książką Nicholasa Besta pt. „5 dni, które wstrząsnęły światem”.

Wyzwolenie Czech

W maju 1945 r. najpotężniejszym zgrupowaniem niemieckim była Grupa Armii „Środek” feldmarszałka Schörnera. Posiadała ona niespełna 1 000 000 żołnierzy, prawie 2000 pojazdów pancernych i 10 000 dział. Były to potężne siły, jednak w ówczesnej sytuacji jedynym celem Niemców było przedarcie się jak największej liczby żołnierzy na zachód.

Kapitulacja Berlina była sygnałem, po którym w wielu czeskich miastach rozpoczęto atakowanie niemieckich żołnierzy. Główne powstanie wybuchło w Pradze, gdzie mimo początkowych sukcesów, powstańcy przeszli 7 maja do defensywy.

Marszałek Iwan Koniew w wyzwolonej Pradze (fot. Karel Hájek, CC BY-SA 3.0).

Marszałek Iwan Koniew w wyzwolonej Pradze (fot. Karel Hájek, CC BY-SA 3.0).

Radzieckie armie nacierające w kierunku stolicy Czech były zbyt daleko, by wpłynąć na wynik działań, jednak ich zbliżenie spowodowało osłabnięcie niemieckich operacji. W dodatku na stronę powstańców przeszli żołnierze Rosyjskiej Wyzwoleńczej Armii gen. Własowa, walczący dotychczas po niemieckiej stronie. Wehrmacht zdecydował się na rozejm w mieście i wycofywanie w kierunku terenów zajętych przez armię Pattona.

9 maja do Pragi weszły pierwsze radzieckie oddziały pancerne, ale walki na obszarze Czechosłowacji trwały jeszcze dwa dni. Wzięli w nich udział również żołnierze Ludowego Wojska Polskiego, które zakończyło swój szlak bojowy 10 maja wyzwoleniem miejscowości Mielnik. W ciągu tych ostatnich dni po oficjalnej kapitulacji III Rzeszy zginęło kilkudziesięciu polskich żołnierzy, a wielu zostało rannych.

Zmiana frontu, dokonana przez „własowców” i ich dowódcę nic im nie dała. Większość z nich została rozstrzelana (na czele z gen. Własowem) lub zesłana do łagrów.

Ten artykuł ma więcej niż jedną stronę. Wybierz poniżej kolejną, by czytać dalej.

Komentarze (22)

  1. Gość Odpowiedz

    Litości! Autor zapomniał dodać w tytule artykułu „w Europie”. Bo z tego co pamiętam to II W.Ś. zakończyła się 02.09.1945 r. kapitulacją Japonii. Tak że ten tego,że tak powiem

      • Anonim Odpowiedz

        Bardzo fajny artykuł, ale czy koniecznie trzeba napisać „w leadzie”? Nie można spróbować użyć polszczyzny?

        • Borsuk

          Co to jest „lead”? Dobrze, że Pan Kamil nie pisał o „backgroundzie” do artykułu, który dotarł do redaktora przed „deadlinem”. Ble!

  2. MR.INCOGNITO Odpowiedz

    SWIETNY ARTYKUL ALE PAMIETAJMY O WALKACH W BIESZCZADACH Z BANDAMI UPA KTORYM TO DZIS STAWIA SIE POMNIKI NA UKRAINIE.DLA NAS WOJNA NIE SKONCZYLA SIE W MAJU 1945 ALE DLUGO JESZCZE TRWALA. W AZJI WOJNA DLA NIEKTORYCH TRWALA DO LAT 90-TYCH BO O ILE DOBRZE WIEM OSTATNI ZOLNIERZ JAPONSKI PODDLAL SIE W 1995 ROKU

      • MR.INCOGNITO Odpowiedz

        WIADOMOSCI TVP1 PODALY W SIERPNIU 1995 ROKU O POWROCIE DO JAPONI ZOLNIERZA KTORY UKRYWAL SIE W DZUNGLI NA FILIPINACH

        • mariner

          Odnosze wrazenie ze autor odnosi sie z sympatia do Ustaszy a przeciez zapisali sie oni w historia jako najbardziej zbrodnicza organizacja wspierajaca Niemcow,
          Okrucienstwo z jakim zadawali smierc swoim ofiarom przerasta ludzka wyobraznie.Podam ze nie byly odosobnione przypadki przecinania ludzi reczna pila,czy miazdzenia zywych ludzi czolgami .Nie dziwi wiec niechec Serbow do Chorwatow .Chorwacka nienawisc do Serbow ma swe koprzenie w katolicyzmie,bo Serbowie sa prawoslawni.

  3. hehe Odpowiedz

    Porównajcie powstania w Warszawie i w czeskiej Pradze. Warszawa walczyła 63 dni, a Praga? Od 5 do 8 maja. Szwejki bili się chyba tylko w piwiarniach :-)

    • dan normalności fan Odpowiedz

      A jakie były straty w Pradze, a jakie w Warszawie? Nie za bardzo rozumiem, czym się tu przechwalać. Życie ludzkie zawsze powinno być najwięsza wartością. Jak sobie pomyslę, ilu ludzi straciło życie w wyniku wojen religijnych, bezmyślnych powstań i w imię „bohaterskich czynów”, to jest mi strasznie źle i smutno. Najbardziej oczywiście żal niewinnych dzieci. :(

  4. Takeha Odpowiedz

    Swoja droga ciekawy był by artykuł na temat kiedy rozpoczęła się II Wojna Światowa. Dla nas oczywiście 1 września,ale czy dla świata? Dla świata teoretycznie 3 września choć amerykanie uważają że dopiero 7 grudnia 41. Spójrzmy na Chiny – oficjalnie uznane za stronę w tej wojnie. Chińczycy walkę toczyli od lipca 1937 cały czas z tym samym wrogiem, więc może nie 39 a 37? ;)

    • Sławomir Mamoń Odpowiedz

      Dat początku jest więcej lipiec 1936 – wojna domowa w Hiszpanii.
      Z resztą sam początek wojny w Chinach uznaje się niekiedy incydent szanghajski z 1932 r. – tam było kilkanaście tysięcy ofiar, więc można to już uznać za preludium wojny między Japonią a Chinami.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.