Damy - empik

Czy rzymskiemu legioniście wolno było mordować, gwałcić i rabować?

Autor: | 14 lipca 2015 | 97,070 odsłon

Od powietrza, głodu, ognia i rzymskich legionów wybaw nas Panie! (fot. Majster Clibanvs Paps, Legio XXI Rapax).

Od powietrza, głodu, ognia i rzymskich legionów wybaw nas Panie! (fot. Majster Clibanvs Paps, Legio XXI Rapax).

Rzymska armia do dziś słynie z wysokiej dyscypliny. Zatłuczenie kijami czy dziesiątkowanie całych formacji to tylko niektóre ze środków pozwalających zachować karność w szeregach. Czy legionista mógł sobie zatem pozwolić na gwałty i rabunki? Czy przemarsz wojsk znad Tybru budził grozę?

Starożytnemu żołnierzowi wolno było znacznie więcej niż współczesnemu. Nie krępowały go żadne konwencje, organizacje broniące praw człowieka czy religia nakazująca miłość bliźniego. Współcześnie często uważa się, że brutalność była wpisana w charakter narodowy Rzymian.

Zabicie człowieka nie było niczym wyjątkowym w społeczeństwie spędzającym wolne chwile na oglądaniu walk gladiatorów. Dodatkowo wczesna służba wojskowa powodowała, że już nastolatek doświadczał wojennej przemocy.

Czy brutalność była elementem charakteru narodowego Rzymian? (fot. Legio XXI Rapax).

Czy brutalność była elementem charakteru narodowego Rzymian? (fot. Legio XXI Rapax).

Grabież z kolei była niczym więcej, jak możliwością wyrównania różnic między biednymi żołnierzami i bogatszymi oficerami. Pozwalała też powetować sobie straty wynikłe z konieczności porzucenia gospodarstw przez legionistów-chłopów.

Mordowanie bezbronnych i uciekających? Czemu nie!

Dopóki przeciwnik utrzymywał szyk, starożytne armie ponosiły stosunkowo niewielkie straty. Dopiero gdy któraś ze stron zaczynała się cofać lub uciekać, następował pościg i wyniszczenie nieprzyjaciela. Nikt zatem nie zatrzymywał legionistów, gdy ci bezlitośnie wycinali ogarniętych paniką nieprzyjaciół.

Jak notował w swych pamiętnikach Cezar, jego największe zwycięstwa kosztowały go kilkuset poległych, a prowadziły do śmierci dziesiątków tysięcy wrogów. Niekoniecznie wspomina, że przeciwnicy często ginęli w czasie ucieczki. Taka rzeź była jedyną gwarancją trwałego zwycięstwa. Pozwalała upewnić się, że nieprzyjaciel nie zbierze się ponownie i nie wyda kolejnej bitwy.

Zabijaniu wroga sprzyjało też rzymskie prawo wojenne. W miarę rozrostu terytorialnego państwa wojny stawały się coraz częstsze. Wraz z nimi rosła liczba dowódców ubiegających się o prawo do chwalebnego triumfu na ulicach Rzymu. Aby ukrócić ów proceder, postanowiono, że triumf przysługiwał jedynie wodzowi, którego armia uśmierciła w bitwie co najmniej 5000 wrogów.

Łupy ze zdobytej Jerozolimy niesione w czasie tryumfu Tytusa i jego ojca, Wespazjana (fot. בית השלום, Staeerpike, CC BY 3.0).

Łupy ze zdobytej Jerozolimy niesione w czasie tryumfu Tytusa i jego ojca, Wespazjana (fot. בית השלום, Staeerpike, CC BY 3.0).

Nietrudno się domyślić, że w konsekwencji konsulowie jeszcze chętniej wydawali bitwy i nie powstrzymywali swych ludzi przed zabijaniem bezbronnych. A jeśli przeciwnik chciał się poddać? I tu nie było większego problemu. W ostateczności winę za rzeź można było zrzucić na bariery kulturowe i niezrozumienie gestów wroga. Tak stało się np. pod Kynoskefalaj (197 r. p.n.e.): Jak pisał Liwiusz, w „Dziejach Rzymu”:

Artykuł został zainspirowany powieścią Bena Kane’a pt. „Zapomniany Legion” to książka, która podbiła serca ponad 800 000 czytelników w 11 krajach. To jeden z najgorętszych debiutów ostatnich lat.

Artykuł został zainspirowany powieścią Bena Kane’a pt. „Zapomniany Legion”, która podbiła serca ponad 800 000 czytelników w 11 krajach. To jeden z najgorętszych debiutów ostatnich lat.

Macedończycy podnieśli włócznie do góry. Nie wiedząc, do czego się szykują, bo było to dla niego nowością, [konsul Flamininius] zatrzymał chorągwie przez chwilę w miejscu. Potem dowiedział się, że Macedończycy mają taki zwyczaj poddawania się, i zamierzał pokonanych oszczędzić. Jednakże żołnierze, nie orientując się, że przeciwnik rezygnuje z walki, i nie wiedząc, jaka jest wola wodza, przypuścili na nich atak. Pierwsi padli, reszta rozsypała się w ucieczce.

Legionista mógł też zadowolić się schwytaniem jeńca. Nie postępował tak z dobroci serca, lecz by uczynić go swym niewolnikiem – jednym słowem: czysty zarobek!

Państwo zbudowane na gwałcie

Gwałt, obok zabijania, był naturalnym elementem wojen toczonych przez Rzym. Trudno spodziewać się czegoś innego po narodzie, którego historia rozpoczyna się od gwałtu czy też porwania kobiet z sąsiedniego plemienia Sabinów.

Porwanie Sabinek to jeden z rzymskich mitów założycielskich (tu na obrazie Pietra da Cortony).

Porwanie Sabinek to jeden z rzymskich mitów założycielskich (tu na obrazie Pietra da Cortony).

Gwałt tak bardzo łączył się u Rzymian z rabunkiem i uprowadzeniem, że łaciński czasownik rapere (od niego pochodzi angielskie rape, tj. gwałt), oznaczać mógł każdą z wymienionych czynności. Gwałt na obywatelu lub obywatelce Rzymu był zbrodnią, ale żołnierz, który wykazał się odwagą w walce, miał prawo miał prawo posiąść brankę ze zdobytego miasta czy obozu.

Ten artykuł ma więcej niż jedną stronę. Wybierz poniżej kolejną, by czytać dalej.

Strony: 1 2 3

Powiedz innym co myślisz:

Daniel Budacz - Historyk, absolwent Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie. Prawdopodobnie jedyny polski ekspert w dziedzinie słoni bojowych. I o nich właśnie pisze doktorat. Wydał też książkę "Antyczne formacje wojskowe. Ich metody walki i rola na polu bitwy w wiekach IV p.n.e. – I n.e." (2012).

Okupacja
Komentarze do artykułu (7)
  1. Mentalnie niewiele się różnili od niemieckich katów Warszawy, sowieckich kałmuków, ukraińskich banderowców, albo terrorystów ISIS. Ale, że ich ludobójstwo wydarzyło się 2000 lat temu, to ludzie bez problemu bawią się w rekonstrukcję, kręci sie o nich filmy i seriale. I to smutne, że pewnie za ileś tam lat, może 50, a może 200 powstaną filmy i seriale o tym jak to fajnie było w SS i gdy się mordowało Polaków. Natomiast ofiary tego terroru zostaną zapamiętane tylko jako statystyki w podręcznikach akademickich.

  2. I wtedy była Kultura, i dziś jest Kultura! Cesarstwo Rzymskie – pierwsze imperium zła. Ale co z tego. Dali nam w końcu prawo, sztukę i kulturę. Całą resztę można włożyć w anegdotę lub przedstawić jako ciekawostkę historyczną.

  3. Wybrane komentarze z serwisu wykop.pl, które mogą Was zainteresować
    //www.wykop.pl/link/2653349/czy-rzymskiemu-legioniscie-wolno-bylo-mordowac-gwalcic-i-rabowac/

    rutkins:
    Właśnie sobie zdałem sprawę jak źli byli Rzymianie a jak wielką mają sławę. Taki Cezar wydaje się być raczej odbierany jako pozytywna postać historyczna na przykład w przygodach Astrixa spoko dziadek, a tak naprawdę to zwykły ludobójca. Kto wie może za 2 tysiące lat naziści będą spoko gośćmi którzy podobnie jak Rzymianie pobili pół Europy, a Hitler będzie bohaterem jakiejś kreskówki. Za tysiące lat ludzie będą czytać o morderstwach UPA na stronie z ciekawostami historycznymi i będą sobie myśleć „Kiedyś to były inne czasy”.
    TheSpiceMustFlow:
    @rutkins: Mniej niż dwa tysiące. Wystarczy, że wymrą naoczni świadkowie, ci co przeżyli holokaust/okupację, ich dzieci i wnuki a następne pokolenia będą już patrzeć na kwestię z większym dystansem.
    Ofacet:
    @rutkins: sława Rzymian wynika raczej z ich dorobku kulturowego i technologicznego. Nawet forma wojska zawodowego, bardzo dobrze zorganizowanego.
    joseph1992r:
    @rutkins: Nie będzie takie hop siup, teraz mamy filmy i fotografie uwieczniające to czego dopuścili się naziści czy inni komuniści. Z czasów cezara mamy tylko stare kroniki.
    neib1:
    @rutkins: Raczej tak nie będzie. Cezar w swoich czasach miał monopol na media, a Adolf w ostatnich latach miał raczej kiepską prasę. Posłużę się banałem, ale historię piszą zwycięzcy.
    vanad:
    @rutkins: Hitler ma przerąbane bo przegrał wojnę. Podziwem ludzie darzą zwyrodnialców którzy wygrywali, jak Cezar, Stalin czy Czyngis-chan.

    brusilow12:
    „Pozwól Cezarze gdy zdobędziemy cały świat
    Gwałcić rabować sycić wszelkie pożądania
    Proste prośby żołnierzy te same są od lat
    A Juliusz Cezar milcząc zabaw nie zabrania”

    rog1201:
    Zawsze mnie to nurtowalo… Tacy wielcy i potezni Starozytni Rzymianie przerodzili sie we Wlochy jedno z panstw PIIGS, czy po prostu ja przegapilem jakas lekcje historii?
    alfredbuzdygan:
    @rog1201: przegapiłes najazdy plemion germanskich i ich osiedlenie się w Italii a potem podbój tych terenów przez franków, normanow, niemcow itp. Dzisiejsze wlochy to królestwo złączone całkiem niedawno. I ma się nijak do starożytnego Rzymu, gdyż rzymianie zasymilowali się z kulturą naplywowa i wymieszali genetycznie. Ot ciekawostka.
    lipka:
    @rog1201: to akurat proste. Wszyscy waleczni Rzymianie byli na frontach. I tam rodziły im się dzieci, powstawały kolonie rzymskie. W domu zostali tylko… No cóż ‚niezdolni’ , oni też porobili sobie dzieci, świat poszedł do przodu i mamy to co teraz
    rog1201:
    @alfredbuzdygan: hmm ciekawe. A dzisiejsi Wlosi kasuja turystow za ogladanie co wspanialego stworzyla nie ich cywilizacja w sensie narodu :)

    Radek1990:
    Jednakże żołnierze, nie orientując się, że przeciwnik rezygnuje z walki, i nie wiedząc, jaka jest wola wodza, przypuścili na nich atak.
    Kłóci mi się to trochę z faktami o wysokiej dyscyplinie rzymskich legionów.
    NapalmoVski:
    @Radek1990: W ferworze walki oraz przez problemy z komunikacją między jednostkami w tamtych czasach takie rzeczy zdarzały się dość często.

    doktor_gonzo:
    A na miniaturce poczciwy Lukianus z legionu XXI Rapax. Jak ktoś lubi rekonstrukcję historyczną to polecam się do nich odezwać ( ͡° ͜ʖ ͡°) Ja niestety jestem na etapie pozbywania się rzymskiego sprzętu…. (╯︵╰,)( ͡€ ͜ʖ ͡€)
    Trek762:
    @doktor_gonzo: Mógłbym zapytać, ile kosztuje „wyprawka” do rekonstrukcji oddziałów pomocniczych? Bo regularne oddziały za drogie ( ͡° ʖ̯ ͡°)
    doktor_gonzo:
    @Trek762: Auxilia mają podobną ilość sprzętu, więc w obu przypadkach jest to koszt kilku tysięcy złotych, w zależności od jakości ekwipunku. Z tym, że pewnie wyjdzie to taniej, jeśli się wkręcisz w grupę rekonstrukcyjną, bo wtedy łatwiej o kupno używanego rynsztunku. Jeśli interesuje Cię nowy sprzęt, to przynajmniej w Legio XXI Rapax centurio od czasu do czasu robił zamówienia hurtowe i cena była korzystniejsza (⌐ ͡■ ͜ʖ ͡■)

  4. Wybrane komentarze z naszego facebookowego profilu…
    //www.facebook.com/ciekawostkihistoryczne/posts/1113252662036725

    Wartosz B.:
    Nie tylko Rzymianie gwałcili i mordowali, że tak ujmę, „w nadmiarze”. Każde wojsko starożytnych ludów to robiło i dla nich wszystkich to było NORMALNE, tak jak niewolnictwo czy krwawe ofiary (głównie ze zwierząt, choć nie zawsze).
    Ocenianie tego z perspektywy rzeczywistości XXI wieku jest bezsensowne. Co dla nas jest normą, np. samochody na benzynę, za parę setek lat może być uważane za szczyt barbarzyństwa i zacofania.
    I przede wszystkim należy pamiętać- w życiu przeszłych ludzi, a w szczególności żołnierzy liczyło się własne dobro, to jest zarobek dla siebie i rodziny (branie niewolników, grabieże) oraz własne bezpieczeństwo (zabijanie wrogów, by nie mogli się zemścić). To był czysty pragmatyzm.
    Kamil Krzysztof G.:
    dokładnie i z czystego pragmatyzmu żołnierze innego imperium również rabowali, gwałcili i zabijali m.in. Polaków w swoim marszu na Berlin, to też możemy usprawiedliwić? starożytni potrafili wydać surowe sądy na temat zbędnego okrucieństwa legionów a cesarze odwoływać szczególnie sadystycznych dowódców czy zarządców prowincji więc chyba są granice jednak usprawiedliwiania wszystkiego z uwagi na kontekst historyczny czy kulturowy?
    Wartosz B.:
    Powtarzam, porównywanie historii starożytnej i nowożytnej nie ma sensu. Troska o człowieka i jego prawa nie miała wtedy racji bytu, to są „wynalazki” powstałe długo po upadku starożytności. Dla prostego, najczęściej bez jakiegokolwiek wykształcenia człowieka liczyło się tylko dobro jego własne i jego rodziny.
    W naszych czasach edukacja poszła nieco do przodu, a w średniowieczu i nowożytności rolę edukacyjno-etyczną spełniali w Europie kapłani chrześcijańscy. Idea brutalnego rozszerzania komunizmu, odrzucenia wszelkich byłych praw, a także powszechna laicyzacja państwa- oto powody zbrodni Sowietów.
    Mateusz S.:
    Pamiętajmy że Rosyjski żołnierz był pewien że jest na terytorium Niemiec choć niektórzy byli przekonani że są w Ameryce. a Nasi Braci Niemcy i Ukraińcy dobrze wiedzieli że są w Polsce i gwałcili i rabowali o wiele bardziej niż Ruscy ,

    Karol K.:
    Wolno było, legion jak coś zdobywał to miał czasem kilka dni danych przez centuriona czy tam innego szefa na załatwienie spraw majątkowo-matrymonialnych. I nikt nie pytał co się wtedy ddzieje, zupełnie jak sowieci w Brelinie.

    Jan S.:
    legiony to złożony temat, zależnie od czasu i miejsca. inaczej było z karnością w okresie Republiki, inne w czasach Cesarstwa i każda z tych epok też miała swoje „okresy” co do miejsca chodzi mi o to gdzie był „formowany” legion. najprawdopodobniej Pasja jako wydarzenie miałoby zupełnie inny przebieg gdyby w tym czasie nie stacjonował tam legion „fenicki”, który przecież „uwielbiał” Żydów i był wyjątkowo zdyscyplinowany inaczej. gdyby stacjonował tam akurat któryś z legionów „iliryjskich” rekrutujący się w większości z bardzo zdyscyplinowanych weteranów może nie byłoby w ogóle wydzrzeń znanych z Biblii. wiadomo jest także że większość dróg w starożytności była dziełem legionistów zaprzęganych do tego w ramach „aby im się w główkach nie poprzewracało”, jednak jak w każdej armii były też przyzwolenia a właściwie rozkazy, żeby po zwycięstwie sobie mogli „ulżyć” wtedy działy się sceny dantejskie

    Andrzej G.:
    Gajusz Mariusz do króla Pontu Mitrydatesa VI Eupatora:,,Musisz,królu,albo spróbować stać się wíększym niż Rzym,albo robić w milczeniu,co ci każą”
    Eupator spróbował kazał wymordować kilkadziesiąt tysięcy obywateli rzymskich w Azji Mniejszej,a potem jego królestwo Pont przestało istnieć..

    … oraz z profilu „Ciekawostki historyczne, o których nie powiedzą Ci w szkole”
    //www.facebook.com/historyczne/posts/462256827276712

    Olaf S.:
    O kurde, mój obraz „cywilizowanego” imperium trochę legł w gruzach. W każdym razie świetny artykuł

  5. Kilka nowych komentarzy z naszego profilu na FB:
    //www.facebook.com/ciekawostkihistoryczne/posts/1227526243942699

    Paweł C.: Wojna to straszna rzecz, na każdej to samo gwałty, rabunki i morderstwa dzieci!

    Brick W.: „Jak notował w swych pamiętnikach Cezar, jego największe zwycięstwa kosztowały go kilkuset poległych, a prowadziły do śmierci dziesiątków tysięcy wrogów. Niekoniecznie wspomina, że przeciwnicy często ginęli w czasie ucieczki.” – no to jak o tym nie wspomina on, ani zapewne nikt inny, to skąd to wiesz? Zabawni są historycy, myślą, że wszystko wiedzą na 100%. Nie mówię, że tak nie było, po prostu zabawne jest gdy ktoś wypowiada się o czymś na co nie ma dowodów tak jakby miał ich jakieś wielkie ilości.

    Agnieszka Wolnicka: Cóż, chyba nie sądził Pan, że artykuł nie powstał na podstawie samych tylko pamiętników Cezara… W bibliografii znajdzie pan wiele innych źródeł i opracowań, z których autor zaczerpnął tę wiedzę. Autor, który – dodajmy – ma doktorat obroniony pracą na temat historii starożytnej

Dodaj swój komentarz:

Dodaj komentarz


Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu e-mail, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.
Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.

Nasze wydawnictwo

W mrokach średniowiecza Polską rządziły kobiety. I były piekielnie skuteczne

rycheza

Ich ambicja pozwoliła zbudować imperium. Ich duma unicestwiła królestwo. Bezkompromisowa opowieść przywracająca godność najważniejszym kobietom w dziejach polskiego średniowiecza. Już dzisiaj kup „Damy ze skazą” z autografem autora!

2 listopada 2016 | Czytaj dalej...

Damy ze skazą. Bez nich nie byłoby Polski

zapowiedz2-miniatura

Silne, bezwzględne i żądne władzy. Oto historia kobiet, które nie czekały bezczynnie, co przyniesie los. To właśnie one sprawiły, że początki państwa polskiego wyglądały tak, a nie inaczej. Poznaj „Damy ze skazą”, bohaterki naszej najnowszej książki, którą wydajemy wspólnie ze Znakiem Horyzont.

30 października 2016 | Czytaj dalej...

Epoki

Kategorie

Facebook


Polecamy

Imperium

Czy wiesz że...


…już w 1956 roku w Związku Radzieckim zaplanowano załogową misję na Marsa? Kosmonauci mieli spędzić na czerwonej planecie cały rok, a zabrać miał ich tam statek kosmiczny o masie 1600 ton, prawie czterokrotnie cięższy niż Międzynarodowa Stacja Kosmiczna.

warta
w XVIII wieku w Szkocji cmentarzy musiały pilnować straże, by zapobiec wykradaniu zwłok? Złodziejami byli studenci medycyny lub szajki tzw. rezurekcjonistów. Na wsiach mogił pilnowali sami mieszkańcy, siedząc przy ognisku, nierzadko popijając whisky i wesoło się bawiąc.

January_Sucholdovski_A_kircholmi_csata_1858-600x446
…bitwa pod Kircholmem wcale nie była zmarnowanym zwycięstwem? Tak naprawdę starcie to pozwoliło przyjść z odsieczą obleganej przez Szwedów Rydze, czyli drugiemu co do wielkości miastu ówczesnej Rzeczpospolitej.