Damy - empik

Paryż. Miasto zbudowane na gruzach

Autor: | 17 października 2012 | 13,567 odsłon

Georges Haussmann. Człowiek, który zrównał Paryż z ziemią.W Polsce przyzwyczailiśmy się do życia w miastach odbudowanych (a często wręcz zbudowanych) niespełna siedemdziesiąt lat temu. Zdarza nam się z zazdrością myśleć o innych europejskich państwach, które pomimo wojen światowych zdołały uchronić swoje stolice i metropolie przed zniszczeniem. Czy jednak naprawdę mamy czego zazdrościć na przykład Francuzom, jeśli ci niewiele wcześniej… sami zrównali swoją stolicę z ziemią?

Wbrew powszechnemu mniemaniu dzisiejszy Paryż wcale nie ma szczególnie wczesnej metryki. Jeszcze w połowie XIX wieku nad Sekwaną leżało zupełnie inne miasto, które z dzisiejszą stolicą Francji łączy przede wszystkim nazwa. Zdaniem przyjezdnych wyglądało jak zaniedbany folwark.

Dawny Paryż: chaotyczny, zaskakujący i niezbyt ładnie pachnący....

Dawny Paryż: chaotyczny, zaskakujący i niezbyt ładnie pachnący…. (lata 40. XIX wieku)

Paryż, ze swoimi krętymi, nisko zabudowanymi uliczkami pełnymi rozsypujących się ruder, z pewnością nie zasługiwał na miano stolicy świata czy miasta świateł. Miał wprawdzie swój specyficzny urok, pokryty patyną czasu, ale w dążących do nowoczesności władzach Francji budził przede wszystkim irytację. Szczególnie, że w jego biednych, wąskich uliczkach nader łatwo wybuchały zamieszki i bunty.

Zagłada starego Paryża

Napoleon III potrafił działać z rozmachem…

Napoleon III potrafił działać z rozmachem…

W końcu cesarz Napoleon III (panujący w latach 1852-1871) nie wytrzymał i zarządził wielką przebudową Paryża. Na dobrą sprawę – wydał wyrok śmierci na własną stolicę.

Jak piszą Małgorzata Gutowska-Adamczyk i Marta Orzeszyna w książce „Paryż. Miasto sztuki i miłości w czasach Belle Époque” w przeciągu niespełna dwudziestu lat: wyburzono połowę [wszystkich] budynków, od osiemnastu do dwudziestu tysięcy, a 60% powierzchni Paryża zostało całkowicie przekształcone (s. 38).

Wielki projekt ruszył w 1853 roku, a jego realizacja trwała do roku 1870. Wszystkimi pracami kierował obdarzony niemal nieograniczonymi uprawnieniami baron Georges Haussmann. Podczas wyburzania miasta dochodziło do horrendalnych nadużyć. Najpierw lokatorzy i najemcy byli wyrzucani, a następnie sprytni spekulanci bogacili się na wyłudzaniu odszkodowań od państwa:

Skupowali tanio domy przeznaczone do wyburzenia i odsprzedawali je, otrzymując krociowe rekompensaty, albo wynajmowali w nich lokale podstawionym osobom, aby później w ich imieniu odebrać odszkodowanie. Podnosili czynsze, meldowali martwe dusze, a nawet zakładali fikcyjne sklepy (…) – wszystko po to, aby podbić kwoty zadośćuczynień (s. 43).

I nowy Paryż: uporządkowany, stateczny, z szerokimi ulicami przecinającymi go w dwunastu liniach prostych... (rok 1900).

I nowy Paryż: uporządkowany, stateczny, z szerokimi ulicami przecinającymi go w dwunastu liniach prostych… (rok 1900).

Z ziemią w szaleńczym tempie zrównywano całe dzielnice, a ich dotychczasowi mieszkańcy trafiali na nowe przedmieścia. Centrum Paryża miało być odtąd zarezerwowane tylko dla ludzi z pieniędzmi, a nie przypadkowej ciżby – w efekcie także władze bogaciły się na całym projekcie.

Artykuł powstał w oparciu o książkę Małgorzaty Gutowskiej-Adamczyk i Marty Orzeszyny pt. „Paryż. Miasto sztuki i miłości w czasach Belle Époque” (PWN 2012).

Artykuł powstał w oparciu o książkę Małgorzaty Gutowskiej-Adamczyk i Marty Orzeszyny pt. „Paryż. Miasto sztuki i miłości w czasach Belle Époque” (PWN 2012).

Tylko dotychczasowi mieszkańcy oraz niektórzy intelektualiści rwali sobie włosy z głowy. Emile Zola z rezygnacją pisał: Cały Paryż pocięty jak szablą, z pootwieranymi żyłami, żywiący setki tysięcy robotników ziemnych i murarzy…

Wreszcie czystość, ład i porządek

Nowy Paryż był niejako hołdem złożonym ładowi i geometrii. Zdaniem Małgorzaty Gutowskiej-Adamczyk i Marty Orzeszyny: Baron Haussmann wyznawał kult linii prostej, dlatego nie wahał się usuwać wszystkiego, co stanowiło przeszkodę. Jemu właśnie zawdzięczamy obecny kształt Pól Elizejskich.

On też zarządził budowę nowych parków, ogrodów, skwerów, w tym między innymi Lasku Bulońskiego i Lasku Vincennes, które: z półdzikich terenów leśnych stały się miejscami przechadzek i wycieczek (s. 38-39).

Zarazem Paryż miał być miastem czystym i uporządkowanym. Długość sieci kanalizacyjnej zwiększyła się sześciokrotnie. Całe miasto pokryła także sieć wodociągów a na miejscu wyburzonych domów wytyczono sto kilometrów nowych ulic.

Zanim wybudowano piękne, szerokie aleje, konieczne było wielkie wyburzanie…

Zanim wybudowano piękne, szerokie aleje, konieczne było wielkie wyburzanie…

W centrum powstały specjalne pawilony handlowe mieszczące 3000 (sic!) sklepów, wszystkie zaś nowe budynki musiały spełniać bardzo rygorystyczne normy. Ich wysokość miała być jednakowa (i nieprzekraczająca 20 metrów), styl tożsamy, dachy pochylone pod odpowiednim kątem. Tak oto Hausmann stworzył zupełnie nowe miasto (s. 40). Metropolię nowoczesną, bezpieczną i zdrową.

Dawny, prawdziwy Paryż bezpowrotnie odszedł do historii i dzisiaj mało kto pamięta, że w ogóle istniał. I że został zlikwidowany decyzją polityków, a nie na skutek jakiejkolwiek wojny.

Źródło:

Małgorzata Gutowska-Adamczyk, Marta Orzeszyna, Paryż. Miasto sztuki i miłości w czasach Belle Époque, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012, s. 37-52.

Czar dawnego Paryża odnajdziecie też w książce:

Powiedz innym co myślisz:

Kamil JanickiKamil Janicki - Redaktor naczelny "Ciekawostek historycznych". Historyk, publicysta i pisarz. Autor książek wydanych w łącznym nakładzie prawie 150 000 egzemplarzy, w tym bestsellerowych “Pierwszych dam II Rzeczpospolitej”, “Upadłych dam II Rzeczpospolitej”, "Dam złotego wieku" i "Epoki hipokryzji". W listopadzie 2015 roku ukazała się jego najnowsza książka: "Żelazne damy. Kobiety, które zbudowały Polskę" (Więcej informacji o autorze, Inne artykuły tego autora).

Czytasz artykuł z epoki: , . Oznaczyliśmy go kategoriami: Kontrowersje, Kraje, miasta, miejsca, Wszystkie artykuły.
Okupacja
Komentarze do artykułu (9)
  1. W Polsce zdarza nam się z zazdrością myśleć o innych europejskich państwach, które pomimo wojen światowych zdołały uchronić swoje stolice i metropolie od zniszczenia. Czy jednak naprawdę mamy czego zazdrościć na przykład Francuzom, jeśli ci niewiele wcześniej…sami zrównali swoją stolicę z ziemią?

    jakis ziutek rozmarzył sie nad polsza i jej miastami które zostały zbombardowane… a na gruzach zbudowane jakieś gówno ni kij, ni w oko
    rada dla ciebie – weź gnata i wysyłaj do diabła tych którzy nie dość, ze narażają cudze życie, narażają na straty finansowe innych to i nie maja za grosz zdrowego rozsadku. Takich smieci – urkobohaterów jest w polszy w pyte, i tych trzeba zakopać głeboko w ziemi.

  2. Ja się zastanawiam skąd oni wzięli pieniądze na te rekonstrukcje. Przecież wyburzenie połowy stolicy musiało kosztować majątek. A co prawem własności?

    Z drugiej strony pewnie tyle ie kradli co na wschodzie i Chinach.

  3. Komentarze do artykułu z naszego profilu na Fb //www.facebook.com/ciekawostkihistoryczne:

    Kamil P.: Jasne, że mamy czego zazdrościć – bo niektóre narody są zdolne do zmian i pracy. W Polsce tylko stagnacja.

    Ladislav D.: A napr. Sankt Peterburg bol vybudovaný na bažinách

    Joanna J.: widzę analogię – Polska też niedługo będzie „zarezerwowana tylko dla ludzi z pieniędzmi”

    Ciekawostki historyczne: @Joanna J. Ale przynajmniej u nas nie burzą połowy miasta, żeby stawiać nowe rzeczy na tym miejscu… Choć niby w Łodzi przypadki wyburzania zabytków są niepokojąco częste i pozbawione wszelkiej kontroli…

    Kamil P.: Nie, w Polsce będą siedzieli w zabytkach, aż przyjdzie ktoś z zewnątrz i wyburzy za nich. A później z braku pieniędzy i rozsądku wybudują, albo maszkary, albo kopie tego co było.

    Michał P.: Chwytliwy tytuł, nawet się z początku nie domyśliłem, że chodzi o Hausmanna

    Ciekawostki historyczne: @Michał P. A dziękuję, dziękuję, staramy się chwytliwe tytuły wymyślać

    Joanna J.: to był tylko taki niewinny żarcik a ja dowiedziałam się bardzo interesującej rzeczy!

  4. Może finansowanie było ze środków zdobytych ze sprzedaży miejsca w centrum które: „miało być odtąd zarezerwowane tylko dla ludzi z pieniędzmi”. Chociaż sama przebudowa trwała tylko 17 lat, więc na pewno fundusze pochodziły z innych miejsc.

  5. Komentarze do artykułu z portalu Wykop.pl //www.wykop.pl/link/1295569/paryz-miasto-zbudowane-na-gruzach/:

    Frozeno: Za wolno się wycofywali.

    histeryk_13: @Frozeno: Kolejny dowcipny. A o oblężeniu Paryża w 1870 r. słyszałeś? A w trakcie I wojny światowej to Francuzi się wycofywali? Faktem jest, że podczas II wojny światowej skapitulowali stanowczo za szybko, bo mogli jeszcze walczyć. Z drugiej jednak strony ogłoszenia Paryża miastem otwartym było bardzo dobrą decyzją. Po co narażać miasto, którego nie da się obronić na totalne zniszczenia?

    Frozeno: @histeryk_13: To tyko żart z punktu widzenia polityki ja rozumiem decyzje o otwarciu paryża ale nie rozumiem braku myślenia „do przodu” przez dowództwo ich armii.

  6. Jak słusznie zauważył Ludwik Stomma, paryżanin z wyboru od lat, Haussmann był architektem urbanistą, ale na nieszczęście nie był historykiem sztuki; i na takie rzeczy jak wartość artystyczna budynków nie zwracał uwagi. A to już były czasy planowej i systematycznej ochrony zabytków. Dlatego właśnie skutkiem jego modernizacji Paryża jest on dziś jedyną stolicą europejską nie mającą swojej „starówki”, czyli starego, historycznego centrum miasta. Ze starego miasta Paryża zostały bodajże tylko katedra Notre-Dame i dawne więzienie Conciergerie. Reszta poszła pod kilof.

    • no niezupełnie jeszcze została dzielnica Le Marais tzw. stary Paryż. Tam zostało sporo średniowiecznej zabudowy, bo tam mieszkał arystokracja i wywłaszczenie było bardziej skomplikowane. Nie sądzę żeby z dzisiejszej perspektywy brak tzw. starówki w Paryżu w jakiś znaczący sposób wpływał na odbiór tego miasta, w powszechnym mniemaniu w Paryżu jest i tak wystarczająco dużo „historycznych” i słynnych miejsc. Poza tym w Londynie albo w Berlinie jest takie miejsce jak „starówka” ?

Dodaj swój komentarz:

Dodaj komentarz


Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu e-mail, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.
Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.

Nasze wydawnictwo

W mrokach średniowiecza Polską rządziły kobiety. I były piekielnie skuteczne

rycheza

Ich ambicja pozwoliła zbudować imperium. Ich duma unicestwiła królestwo. Bezkompromisowa opowieść przywracająca godność najważniejszym kobietom w dziejach polskiego średniowiecza. Już dzisiaj kup „Damy ze skazą” z autografem autora!

2 listopada 2016 | Czytaj dalej...

Damy ze skazą. Bez nich nie byłoby Polski

zapowiedz2-miniatura

Silne, bezwzględne i żądne władzy. Oto historia kobiet, które nie czekały bezczynnie, co przyniesie los. To właśnie one sprawiły, że początki państwa polskiego wyglądały tak, a nie inaczej. Poznaj „Damy ze skazą”, bohaterki naszej najnowszej książki, którą wydajemy wspólnie ze Znakiem Horyzont.

30 października 2016 | Czytaj dalej...

Epoki

Kategorie

Facebook


Polecamy

Imperium

Czy wiesz że...

Stalin
…Stalin może odpowiadać za śmierć nawet 100 milionów ludzi? Według niektórych szacunków tylko w łagrach do 1956 roku życie straciło około 60 milionów obywateli ZSRR. Należy przy tym pamiętać, że do Gułagu trafiły również miliony niemieckich jeńców wojennych oraz setki tysięcy Polaków.

Brest_SoldatenbordellFb
…na podbitych przez Hitlera terenach funkcjonowały specjalne burdele dla żołnierzy Wehrmachtu? Szczególnie dużo przybytków tego typu powstało w okupowanej Francji. Główną przyczyną ich tworzenia była rosnąca w zastraszającym tempie liczba przypadków chorób wenerycznych wśród niemieckich żołnierzy.

choragiew_husarska
…jednym z głównych powodów upadku husarii wcale nie był rozwój broni palnej, ale kozły? A konkretnie kozły hiszpańskie, czyli rodzaj przenośnych umocnień polowych, chroniących piechotę i tabory przed atakami wrogiej kawalerii.