Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Dlaczego Czechosłowacja się rozpadła?

Vladimir Meciar w 1992 roku. Ambicji mu nie brakowało...W 1990 roku nikt nie podejrzewał, że w przeciągu dwóch lat państwo czechosłowackie, którego tradycje sięgały początków XX wieku, zniknie z mapy Europy, robiąc miejsce dla Czech i Słowacji. O co poszło? O ambicje dwóch polityków i… myślnik w nazwie.

Czesi i Słowacy z entuzjazmem obalili komunizm, a w pierwszych wolnych wyborach do wspólnego parlamentu (Zgromadzenia Federalnego) zwyciężyły partie byłych dysydentów.

Początkowo nikt nie myślał o problemach narodowych – były ważniejsze problemy do rozwiązania, niż nie do końca uczciwie ułożone relacje pomiędzy Czechami i Słowakami. Temat ten niespodziewanie wysunął się na pierwszy plan 30 marca 1990 roku.

Myślnik niezgody…

Wtedy to w parlamencie rozpoczęła się debata nad nową nazwą państwa. O dziwo przedstawiciele dwóch narodów nie byli w stanie dojść do porozumienia w tej zupełnie podstawowej sprawie. Słowacy opowiadali się za Czecho-Słowacką Republiką Federacyjną. Myślnik miał podkreślać równorzędność obu republik i narodów. Czechom takie nowatorstwo się nie podobało, jako wydumane i przeczące tradycji. Zawsze żyli w Czechosłowacji i chcieli, by tak zostało!

Czechosłowacja czy Czecho-Słowacja? (rys. PANONIAN, domena publiczna)

Czechosłowacja czy Czecho-Słowacja? (rys. PANONIAN, domena publiczna).

Efekt? Czechosłowacja została chyba jedynym w dziejach najnowszym państwem posiadającym dwie oficjalne nazwy. Dla Czechów była to odtąd Czechosłowacka Republika Federacyjna. Dla Słowaków: Czecho-Słowacka Republika Federacyjna. To absurdalne rozwiązanie obowiązywało tylko przez kilka miesięcy, ale wystarczyło, by burza rozszalała się na dobre.

…i ambicje

Przede wszystkim w obu republikach dominującą pozycję uzyskali niezwykle ambitni politycy, którzy z nikim nie chcieli dzielić się władzą. Po stronie słowackiej był to odwołujący się do nacjonalistycznej retoryki Vladimír Mečiar. W Czechach podobnymi ambicjami wykazał się Václav Klaus.

Obaj byli rozłamowcami – rozsadzili od wewnątrz swoje partie, by przy wykorzystaniu radykalnych haseł ugrać więcej głosów w kolejnych wyborach. Obaj też uwierzyli, że najłatwiej osiągną ten cel poprzez odwoływanie się do tematu konfliktu czesko-słowackiego. Na Słowacji rzeczywiście nie brakowało głosów, że Czesi celowo spychają Słowaków na margines w polityce i gospodarce. Z kolei wielu Czechów miało dość „dopłacania” do biedniejszych sąsiadów ze wschodu.

 Mečiar i Klaus w willi Tugendhat. Swobodna rozmowa o rozbiciu państwa...

Mečiar i Klaus w willi Tugendhat. Swobodna rozmowa o rozbiciu państwa…

Jak pisze Lech Kościelak w książce „Historia Słowacji”, kolejne wybory do wspólnego parlamentu – 5/6 czerwca 1992 roku – wygrały partie  niewykazujące determinacji w obronie Czecho-Słowacji lub wręcz niezainteresowane jej utrzymaniem. Na Słowacji zwyciężył Ruch na Rzecz Demokratycznej Słowacji (HZDS) z Vladimírem Mečiarem na czele. W Czechach – Obywatelska Partia Demokratyczna (ODS) Václava Klausa.

Václav Klaus nie zamierzał dzielić się władzą (fot. Petr Novák, Wikipedia, CC BY-SA 2.5)

Václav Klaus nie zamierzał dzielić się władzą (fot. Petr Novák, Wikipedia, CC BY-SA 2.5).

Zarówno Mečiar, jak i Klaus chcieli rządzić, a to w pojedynczym państwie nie było możliwe. Póki co Klaus i Mečiar zostali premierami republik wchodzących w skład Czechosłowacji i rozpoczęli… krótkie, niepubliczne negocjacje.

Rozmowy toczyły się w pewnym sensie na gruncie neutralnym – pisze Lech Kościelniak – bo w słynnej modernistycznej willi Tugendhat w Brnie na Morawach. Po kilku rundach rozmów V. Mečiar i V. Klaus zadecydowali o szczegółach podziału wspólnego organizmu i powołaniu dwóch państw narodowych.

A ludzi nikt nie zapytał o zdanie

O północy z 31 grudnia 1992 roku na 1 stycznia 1993 Czechosłowacja przestała istnieć, a jej majątek został podzielony pomiędzy Czechy i Słowację w stosunku 2:1. Pomimo nawoływań prezydenta Czechosłowacji Václava Havla, dwaj premierzy nie zgodzili się na zorganizowanie referendum w sprawie podziału państwa. Zresztą, Havel stracił w lipcu 1992 roku stanowisko ze względu na sprzeciw Słowaków wobec jego kandydatury. Żadnego kolejnego, wspólnego prezydenta już nie wybrano.

Mečiar i Klaus oficjalnie przypieczętowują podział Czechosłowacji.

Mečiar i Klaus oficjalnie przypieczętowują podział Czechosłowacji.

A dlaczego Klaus i Mečiar sprzeciwili się referendum w tak ważnej sprawie? Bo w wolnym głosowaniu pomysł podzielenia państwa upadłby z kretesem. Jak słusznie zauważa Andrzej Chwalba w książce „Historia powszechna 1989-2011”:

Václav Havel nie zdołał przekonać obu premierów do referendum (fot. Ondřej Sláma, CC BY-SA 3.0)

Václav Havel nie zdołał przekonać obu premierów do referendum (fot. Ondřej Sláma, CC BY-SA 3.0).

(…) relacje między obu narodami były w kolejnych latach dobre, a nawet bardzo dobre. Czeska skoda równie dobrze sprzedawała się w Czechach, jak i na Słowacji. (…) Czesi chętnie studiowali w Bratysławie, a Słowacy jeszcze chętniej w Pradze (…). W rankingach popularności narodów (…) Czesi wygrywali na Słowacji, a Słowacy w Czechach.

Dzisiaj według sondaży tylko 1/3 Czechów i Słowaków jest zadowolona z rozpadu Czechosłowacji. Także w 1992 roku wyraźna, ale jednak mniejszość opowiadała się za usamodzielnieniem Czech i Słowacji. No ale politycy nie zapytali ludzi o zdanie. I obaj dobrze na tym wyszli: Mečiar przez cztery lata rządził Słowacją. Z kolei Klaus przez pięć lat był premierem Czech, przez cztery przewodniczącym parlamentu, a od 2003 roku piastuje urząd prezydenta republiki.

Bibliografia:

  1. Andrzej Chwalba, Historia powszechna 1989-2011, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011.
  2. Lecz Kościelniak, Historia Słowacji, Ossolineum, 2010.

Kup ciekawą książkę (dużo taniej niż inni):

Artykuł porusza następujące tematy:

Czas akcji:

Miejsce akcji:

Czy wiesz, że ...

...w zamachu na Jana Pawła II 13 maja 1981 roku ranna została Ann Odre? Kobieta była amerykanką polskiego pochodzenia i według prasy urodziła się tego samego dnia i w tym samym miejscu, co papież. W rzeczywistości urodziła się ona w USA i była trzy lata młodsza od Jana Pawła II… Z Wadowic pochodziła natomiast jej matka.

...Stalin lubił naśmiewać się z przesadnych ambicji swojej wierchuszki? Na liście kandydatów do odznaczenia napisał: „Gówniarze dostają order Lenina!”

...o mieszkańcach Mari El, małej autonomicznej republiki na wschodnim krańcu europejskiej części Federacji Rosyjskiej, mówi się, że są ostatnimi autentycznymi poganami w Europie? Co najciekawsze, wierzenia Maryjczyków pozostały od tysiącleci praktycznie nienaruszone.

...oskarżenie o gwałt na dwóch czternastolatkach nie złamało kariery wielkiego gwiazdora hollywoodzkiego lat 40. Errola Flynna? Podczas procesu cytowano jego wypowiedzi w stylu „lubię starą whisky i młode kobiety”. Udało mu się wybronić przed więzieniem, ponieważ… podważył reputację nastolatek.

Komentarze (19)

  1. Witek Odpowiedz

    Wiadomo, nacjonalistyczny interes wygrywa z solidarnoscia narodów. Kompleksy i niedowartosciowanie ( dla niektórych wspaniale wartosci ) wygraly z rozsadkiem…nie mozna sie pogodzic bo trzeba sie przyczepiac do detali.

  2. Mariusz Odpowiedz

    W 2003 r., w rocznicę aksamitnego rozwodu, w czasopiśmie „Česko-Slovenská historická ročenka” pojawił się obszerny artykuł, a właściwie kilka artykułów, będących pokłosiem konferencji, dotyczących kwestii.

  3. Znafca Odpowiedz

    Ja uważam wprost przeciwnie-nacjonalizm raczej by tego nie wywołał.Osłabił te 2 regiony i narody.Niewykluczone że Niemcy w tym maczały łapy bo łatwiej dla nich same Czechy napaść niż całość od razu.

  4. Członek redakcji | Autor publikacji | Kamil Janicki Odpowiedz

    Znafco, czyżby według posiadanych przez Ciebie informacji szykowała się nowa wojna? Dziwne w takim razie, że Niemcy czekają z jej wywołaniem już ponad 20 lat… ;-)

    • kierowcapoznan Odpowiedz

      dlaczego krytykujesz kolegę ??,jasnowidzem jesteś że sądzisz że fantazjuje ?,na pewno w teorii niemcy będą mieli mniej oponentów by odebrać swoje „sudety”? :

      • Członek redakcji | Rafał Kuzak Odpowiedz

        W Twojej teorii jest pewien „drobny” problem. Od 1945 r. na przywołanym przez Ciebie obszarze nie ma właściwie żadnych Niemców, więc argument z lat 30. stosowany przez Hitlera obecnie jest kompletnie niemożliwy do zastosowania.

      • Anonim Odpowiedz

        masz racje kolego , a jak ktos mysli tylko na 20-30 lat to jest wielkim optymista
        narod wybrany czekal prawie 2000 lat na swoj kraj

  5. Członek redakcji | Autor publikacji | Kamil Janicki Odpowiedz

    Mariuszu, dzięki za informację. Masz może jakąś swoją opinię na temat tej książki? (Aksamitnego rozwodu) Warto po nią sięgnąć?

    • Mariusz Odpowiedz

      Książka Ukielskiego, będąca poszerzoną wersją rozprawy doktorskiej, jest najszerszym chyba w całej literaturze europejskiej opracowaniem tematu. Sporo dokumentów, detali, dobrze-napisana, rzetelna. Jest w Jagiellonce. Pozdrawiam Kamilu, Mariusz kolega ze studiów.

  6. gulon Odpowiedz

    W owych latach na murze koło dworca w słowackiej Żylinie jakiś Czech nabazgrał: Słowacy – jakby nie my, to dzisiaj wszyscy mówilibyście po madziarsku, i „dratovali hrnce!” czyli mowili po węgiersku i drutowali garnki. I miał rację.

  7. waco Odpowiedz

    A mnie się wydaje że i Czesi i Słowacy dokładnie wiedzieli na co sie piszą głosując na partie Klausa i Mečiara.

  8. zbyszekc Odpowiedz

    Pytałem się o to samo Słowaków. Czesi i Słowacy zaimponowali mi , że odbyło się to tak bezboleśnie i wg mnie bezkonfliktowo.
    Słowacy mi odpowiedzieli na to, że z Czechami nikt nie wytrzyma. Że …”wy Polacy także nie wytrzymalibyście „… i nowy ustęp rozmowy ” … Czesi nawet wstydzą się przyznać , że oni są Słowianami”…
    Nie komentowałem odpowiedzi.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.