Ciekawostki Historyczne
Generic selectors
Tylko dokładne dopasowania
Szukaj w tytułach
Szukaj w treściach
Szukaj w postach
Search in pages

Dlaczego Czechosłowacja się rozpadła?

Vladimir Meciar w 1992 roku. Ambicji mu nie brakowało...W 1990 roku nikt nie podejrzewał, że w przeciągu dwóch lat państwo czechosłowackie, którego tradycje sięgały początków XX wieku, zniknie z mapy Europy, robiąc miejsce dla Czech i Słowacji. O co poszło? O ambicje dwóch polityków i… myślnik w nazwie.

Czesi i Słowacy z entuzjazmem obalili komunizm, a w pierwszych wolnych wyborach do wspólnego parlamentu (Zgromadzenia Federalnego) zwyciężyły partie byłych dysydentów.

Początkowo nikt nie myślał o problemach narodowych – były ważniejsze problemy do rozwiązania, niż nie do końca uczciwie ułożone relacje pomiędzy Czechami i Słowakami. Temat ten niespodziewanie wysunął się na pierwszy plan 30 marca 1990 roku.

Myślnik niezgody…

Wtedy to w parlamencie rozpoczęła się debata nad nową nazwą państwa. O dziwo przedstawiciele dwóch narodów nie byli w stanie dojść do porozumienia w tej zupełnie podstawowej sprawie. Słowacy opowiadali się za Czecho-Słowacką Republiką Federacyjną. Myślnik miał podkreślać równorzędność obu republik i narodów. Czechom takie nowatorstwo się nie podobało, jako wydumane i przeczące tradycji. Zawsze żyli w Czechosłowacji i chcieli, by tak zostało!

Czechosłowacja czy Czecho-Słowacja? (rys. PANONIAN, domena publiczna)

Czechosłowacja czy Czecho-Słowacja? (rys. PANONIAN, domena publiczna).

Efekt? Czechosłowacja została chyba jedynym w dziejach najnowszym państwem posiadającym dwie oficjalne nazwy. Dla Czechów była to odtąd Czechosłowacka Republika Federacyjna. Dla Słowaków: Czecho-Słowacka Republika Federacyjna. To absurdalne rozwiązanie obowiązywało tylko przez kilka miesięcy, ale wystarczyło, by burza rozszalała się na dobre.

…i ambicje

Przede wszystkim w obu republikach dominującą pozycję uzyskali niezwykle ambitni politycy, którzy z nikim nie chcieli dzielić się władzą. Po stronie słowackiej był to odwołujący się do nacjonalistycznej retoryki Vladimír Mečiar. W Czechach podobnymi ambicjami wykazał się Václav Klaus.

Obaj byli rozłamowcami – rozsadzili od wewnątrz swoje partie, by przy wykorzystaniu radykalnych haseł ugrać więcej głosów w kolejnych wyborach. Obaj też uwierzyli, że najłatwiej osiągną ten cel poprzez odwoływanie się do tematu konfliktu czesko-słowackiego. Na Słowacji rzeczywiście nie brakowało głosów, że Czesi celowo spychają Słowaków na margines w polityce i gospodarce. Z kolei wielu Czechów miało dość „dopłacania” do biedniejszych sąsiadów ze wschodu.

 Mečiar i Klaus w willi Tugendhat. Swobodna rozmowa o rozbiciu państwa...

Mečiar i Klaus w willi Tugendhat. Swobodna rozmowa o rozbiciu państwa…

Jak pisze Lech Kościelak w książce „Historia Słowacji”, kolejne wybory do wspólnego parlamentu – 5/6 czerwca 1992 roku – wygrały partie  niewykazujące determinacji w obronie Czecho-Słowacji lub wręcz niezainteresowane jej utrzymaniem. Na Słowacji zwyciężył Ruch na Rzecz Demokratycznej Słowacji (HZDS) z Vladimírem Mečiarem na czele. W Czechach – Obywatelska Partia Demokratyczna (ODS) Václava Klausa.

Zarówno Mečiar, jak i Klaus chcieli rządzić, a to w pojedynczym państwie nie było możliwe. Póki co Klaus i Mečiar zostali premierami republik wchodzących w skład Czechosłowacji i rozpoczęli… krótkie, niepubliczne negocjacje.

Rozmowy toczyły się w pewnym sensie na gruncie neutralnym – pisze Lech Kościelniak – bo w słynnej modernistycznej willi Tugendhat w Brnie na Morawach. Po kilku rundach rozmów V. Mečiar i V. Klaus zadecydowali o szczegółach podziału wspólnego organizmu i powołaniu dwóch państw narodowych.

Mečiar i Klaus oficjalnie przypieczętowują podział Czechosłowacji.

Mečiar i Klaus oficjalnie przypieczętowują podział Czechosłowacji.

A ludzi nikt nie zapytał o zdanie

O północy z 31 grudnia 1992 roku na 1 stycznia 1993 Czechosłowacja przestała istnieć, a jej majątek został podzielony pomiędzy Czechy i Słowację w stosunku 2:1. Pomimo nawoływań prezydenta Czechosłowacji Václava Havla, dwaj premierzy nie zgodzili się na zorganizowanie referendum w sprawie podziału państwa. Zresztą, Havel stracił w lipcu 1992 roku stanowisko ze względu na sprzeciw Słowaków wobec jego kandydatury. Żadnego kolejnego, wspólnego prezydenta już nie wybrano.

A dlaczego Klaus i Mečiar sprzeciwili się referendum w tak ważnej sprawie? Bo w wolnym głosowaniu pomysł podzielenia państwa upadłby z kretesem. Jak słusznie zauważa Andrzej Chwalba w książce „Historia powszechna 1989-2011”:

Václav Havel nie zdołał przekonać obu premierów do referendum (fot. Ondřej Sláma, CC BY-SA 3.0)

Václav Havel nie zdołał przekonać obu premierów do referendum (fot. Ondřej Sláma, CC BY-SA 3.0).

(…) relacje między obu narodami były w kolejnych latach dobre, a nawet bardzo dobre. Czeska skoda równie dobrze sprzedawała się w Czechach, jak i na Słowacji. (…) Czesi chętnie studiowali w Bratysławie, a Słowacy jeszcze chętniej w Pradze (…). W rankingach popularności narodów (…) Czesi wygrywali na Słowacji, a Słowacy w Czechach.

Dzisiaj według sondaży tylko 1/3 Czechów i Słowaków jest zadowolona z rozpadu Czechosłowacji. Także w 1992 roku wyraźna, ale jednak mniejszość opowiadała się za usamodzielnieniem Czech i Słowacji. No ale politycy nie zapytali ludzi o zdanie. I obaj dobrze na tym wyszli: Mečiar przez cztery lata rządził Słowacją. Z kolei Klaus przez pięć lat był premierem Czech, przez cztery przewodniczącym parlamentu, a od 2003 roku piastuje urząd prezydenta republiki.

Bibliografia:

  1. Andrzej Chwalba, Historia powszechna 1989-2011, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011.
  2. Lecz Kościelniak, Historia Słowacji, Ossolineum, 2010.

Czy wiesz, że ...

...aby zmusić władze PRL do rozpoczęcia słynnego procesu wymierzonego w przywódców opozycji, Jacek Kuroń rozpoczął głodówkę? Liderzy KSS "KOR" i NSZZ "Solidarność" byli więzieni przez ok. 2,5 roku do momentu rozprawy, która zakończyła się klęską rządzących.

...by uciec z PRL-u wybitny kompozytor Andrzej Panufnik zorganizował sobie wyjazd do Zurychu na nagrania polskiej muzyki? By nie budzić podejrzeń, oficjalne zaproszenie zostało wysłane do Biura Współpracy Kulturalnej z Zagranicą. Panufnik udawał zaskoczonego propozycją i zgodził się, pozornie bez entuzjazmu, dopiero po licznych namowach.

...Władimir Putin pierwsze polityczne szlify zdobywał u boku mera Petersburga, Anatolija Sobczaka? Do jego obowiązków należało między innymi sprowadzanie żywności zza granicy w zamian za drewno i inne surowce. W tym okresie z budżetu miasta zniknęły 34 miliony dolarów, a żywność i tak nie dotarła do potrzebujących.

...szpiegowskie gadżety mogły przybierać najbardziej niezwykłe formy? Posługujący się kodem Morse’a radionadajnik, który  informował żołnierzy U.S. Army o ruchach Wietkongu, miał kształt... psiej kupy!

Komentarze (21)

  1. Witek Odpowiedz

    Wiadomo, nacjonalistyczny interes wygrywa z solidarnoscia narodów. Kompleksy i niedowartosciowanie ( dla niektórych wspaniale wartosci ) wygraly z rozsadkiem…nie mozna sie pogodzic bo trzeba sie przyczepiac do detali.

  2. Mariusz Odpowiedz

    W 2003 r., w rocznicę aksamitnego rozwodu, w czasopiśmie „Česko-Slovenská historická ročenka” pojawił się obszerny artykuł, a właściwie kilka artykułów, będących pokłosiem konferencji, dotyczących kwestii.

  3. Znafca Odpowiedz

    Ja uważam wprost przeciwnie-nacjonalizm raczej by tego nie wywołał.Osłabił te 2 regiony i narody.Niewykluczone że Niemcy w tym maczały łapy bo łatwiej dla nich same Czechy napaść niż całość od razu.

  4. Nasz publicysta | Autor publikacji | Kamil Janicki Odpowiedz

    Znafco, czyżby według posiadanych przez Ciebie informacji szykowała się nowa wojna? Dziwne w takim razie, że Niemcy czekają z jej wywołaniem już ponad 20 lat… ;-)

    • kierowcapoznan Odpowiedz

      dlaczego krytykujesz kolegę ??,jasnowidzem jesteś że sądzisz że fantazjuje ?,na pewno w teorii niemcy będą mieli mniej oponentów by odebrać swoje „sudety”? :

      • Nasz publicysta | Rafał Kuzak Odpowiedz

        W Twojej teorii jest pewien „drobny” problem. Od 1945 r. na przywołanym przez Ciebie obszarze nie ma właściwie żadnych Niemców, więc argument z lat 30. stosowany przez Hitlera obecnie jest kompletnie niemożliwy do zastosowania.

      • Anonim Odpowiedz

        masz racje kolego , a jak ktos mysli tylko na 20-30 lat to jest wielkim optymista
        narod wybrany czekal prawie 2000 lat na swoj kraj

  5. Nasz publicysta | Autor publikacji | Kamil Janicki Odpowiedz

    Mariuszu, dzięki za informację. Masz może jakąś swoją opinię na temat tej książki? (Aksamitnego rozwodu) Warto po nią sięgnąć?

    • Mariusz Odpowiedz

      Książka Ukielskiego, będąca poszerzoną wersją rozprawy doktorskiej, jest najszerszym chyba w całej literaturze europejskiej opracowaniem tematu. Sporo dokumentów, detali, dobrze-napisana, rzetelna. Jest w Jagiellonce. Pozdrawiam Kamilu, Mariusz kolega ze studiów.

  6. gulon Odpowiedz

    W owych latach na murze koło dworca w słowackiej Żylinie jakiś Czech nabazgrał: Słowacy – jakby nie my, to dzisiaj wszyscy mówilibyście po madziarsku, i „dratovali hrnce!” czyli mowili po węgiersku i drutowali garnki. I miał rację.

  7. zbyszekc Odpowiedz

    Pytałem się o to samo Słowaków. Czesi i Słowacy zaimponowali mi , że odbyło się to tak bezboleśnie i wg mnie bezkonfliktowo.
    Słowacy mi odpowiedzieli na to, że z Czechami nikt nie wytrzyma. Że …”wy Polacy także nie wytrzymalibyście „… i nowy ustęp rozmowy ” … Czesi nawet wstydzą się przyznać , że oni są Słowianami”…
    Nie komentowałem odpowiedzi.

  8. HaKo Odpowiedz

    Zupełnie przypadkiem znalazłam sie pamiętnej nocy „rozwodowej” na Słowacji, gdzie organizowałam dużą imprezę Sylwestrową dla swoich klientów w Domu Kultury w Popradzie. Zaproszono mnie do stołu w sali, gdzie biesiadowały lokalne władze. Zapamiętałam wielką ucztę z szampanem i trwożne rozmowy, czy sobie dadzą radę bez silnego sasiada, w rozmowach przebijała troska o przyszłość… Teraz cieszy mnie sukces Słowacji, która stała się jednym z najbardziej inwestycyjnych krajów UE, i zaryzykowała wejście w strefę euro,. Pokazali Słowacy nam wszystkim,ze mały – nie oznacza słaby!

Dodaj komentarz

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.