Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Jedyne niepodległe państwo czarnoskórych w kolonialnej Afryce. Raj byłych niewolników czy… piekło dla rdzennych mieszkańców?

Rdzenni mieszkańcy Liberii byli traktowani przez przybyszy z Ameryki jak niewolnicy.

fot.domena publiczna Rdzenni mieszkańcy Liberii byli traktowani przez przybyszy z Ameryki jak niewolnicy.

Do stworzenia państwa byłych amerykańskich niewolników w rodzimej Afryce przyczyniły się nie tylko szczytne idee. Chodziło o… pozbycie się czarnoskórych z Nowego Świata. W zamian zaoferowano im własną ziemię. Jak ją wykorzystali?

Ruchy abolicjonistyczne, głoszące hasła zniesienia niewolnictwa, pojawiły się w Stanach Zjednoczonych w II połowie XVIII wieku. Pierwsze towarzystwo o takim profilu, Pennsylvania Abolition Society, powstało już w 1775 roku. Wkrótce potem niektóre stany zaczęły z własnej inicjatywy zakazywać tej formy poddaństwa. Vermont uczynił to już w 1777 roku. Sześć lat później, w 1783 roku Sąd Najwyższy Massachussets uznał niewolnictwo za sprzeczne z konstytucją.

Do 1804 roku abolicjonizm zwyciężył w całej północnej części kraju. Zdobywał coraz więcej zwolenników. Ale nie był to jedyny ruch żywo zainteresowany losem czarnoskórych mieszkańców Ameryki. Równolegle pojawiły się bowiem hasła… odesłania wyzwoleńców do Afryki.

Rasy muszą zostać oddzielone

Zwolennicy koncepcji powrotu byłych niewolników na rodzimy kontynent spotkali się w Waszyngtonie w grudniu 1816 roku. Założyli wówczas Amerykańskie Towarzystwo Kolonizacyjne (American Colonization Society). Podjęli też uchwałę o niezwłocznym rozpoczęciu działania. W celu propagowania idei dobrowolnego wyjazdu do Afryki grupa założyła nawet własne czasopismo o nazwie „The African Repository”. Retoryka jego artykułów była dość specyficzna. Wprawdzie litowano się nad „biednymi Murzynami”, cierpiącymi pod rządami białej większości, ale uważano też, że w USA są oni skazani na pozostawanie w takiej sytuacji.

Zdaniem członków Towarzystwa obie rasy nigdy się bowiem nie zintegrują. W ich interesie leży więc, by zostały oddzielone. Jak zrobić to najlepiej? Oczywiście, „humanitarnie” usuwając słabszego spod upokarzającej dominacji silniejszego. Krótko mówiąc, ideolodzy ATK uważali niewolnictwo za barbarzyństwo, ale byli też głęboko przekonani, że czarni są niższą rasą, która nie może egzystować na równych prawach z białymi. A jeśli tak, to niechcianej społeczności należało się jakoś pozbyć.

Członkowie Amerykańskiego Towarzystwa Kolonizacyjnego uważali niewolnictwo za barbarzyństwo, ale jednocześnie byli przekonani, że czarni są niższą rasą, dlatego muszą wrócić do Afryki, aby nie zagrażała im dominacja białych.

Członkowie Amerykańskiego Towarzystwa Kolonizacyjnego uważali niewolnictwo za barbarzyństwo, ale jednocześnie byli przekonani, że czarni są niższą rasą, dlatego muszą wrócić do Afryki, aby nie zagrażała im dominacja białych.

Idee Towarzystwa zyskały duże poparcie. Doszło to tego, że na północy USA stało się ono znacznie bardziej popularne niż stowarzyszenia abolicyjne! Popierali je między innymi kwakrzy, twierdzący, że niewolnictwo jest sprzeczne z chrześcijańską zasadą równości. Wspierały je także legislatury 14 stanów. W 1829 roku zatwierdziło je także Zgromadzenie Pensylwanii. Deputowani zgodzili się, że usunięcie czarnoskórych mieszkańców będzie „wysoce pomyślne dla dobra interesów naszego kraju”. Podobnie myślał chyba Kongres USA, bo przyznał ATK aż 100 tysięcy dolarów na rozpoczęcie działalności. W szeregi organizacji wstąpił zaś sam prezydent James Monroe.

Transakcja z pistoletem przy skroni

Na efekty działalności Towarzystwa nie trzeba było długo czekać. W styczniu 1820 roku z Nowego Jorku wyruszył do Afryki statek „Elizabeth”. Płynęło na nim kilkudziesięciu byłych niewolników z plantacji bawełny na południu USA. Obdarzeni wolnością, wracali na kontynent, z którego niegdyś przywieziono ich przodków. Zostali wysadzeni na leżącej u wybrzeży Sierra Leone wyspie Sherbro, przekazanej na ten cel przez Wielką Brytanię. Niestety, okazało się, że warunki tam panujące – wilgoć, bagna, tysiące moskitów – są dla przybyszów zabójcze. Część z nich zachorowała i rychło zmarła.

Czy wiesz, że ...

...Zofia Glavani była bohaterką najbardziej spektakularnego awansu społecznego w historii Polski? Od kochanki polskiego posła w Stambule przez ślub z komendantem Józefem Wittem aż po związek z arcybogatym arystokratą i targowiczaninem Stanisławem Szczęsnym Potockim.

...polski podróżnik Stefan Szolc-Rogoziński omal nie pokrzyżował imperialnych planów kanclerza Bismarcka? W trakcie swojej wyprawy do Afryki wyprzedził  on Niemców i w porozumieniu z lokalnymi wodzami, przekazał górzyste tereny Kamerunu pod angielskie władanie. Ostatecznie jednak w wyniku międzynarodowej konferencji przypadły one II Rzeszy.

...w lipcu 1918 roku bolszewicy stracili nie tylko najbliższą rodzinę cara Mikołaja II? W nieczynnej kopalni pod Ałapajewskiem kolejnej nocy zostało zatłuczonych na śmierć pięciu krewnych władcy oraz wdowa po jego stryju.

...walka o odkrycie bieguna południowego była prawdziwym morderczym wyścigiem dwóch podróżników? Wygrał Amundsen, który postawił na psy oraz wytrawnych narciarzy, podczas gdy jego rywal Scott zabrał na pokład... mandżurskie kucyki.

Komentarze (33)

  1. Jarek Odpowiedz

    „Tylko, że tym razem to oni znaleźli się na miejscu panów, a do roli niewolników sprowadzili miejscowych plemion.”

    Coś z tym zdaniem nie wyszło.

    • Członek redakcji | Anna Dziadzio Odpowiedz

      Drogi Jarku, zgadza się, zdanie już zostało poprawione. Bardzo dziękujemy za uwagę, ale na przyszłość bardzo prosimy o zgłaszanie błędów w formularzu poniżej (specjalnie do tego stworzonym) – dzięki temu będziemy je wyłapywać znacznie szybciej niż przeszukując komentarze. Pozdrawiam serdecznie.

  2. Czytacz Odpowiedz

    Co tam Panie w polityce? A niewolnictwo trzyma się mocno … ale w innej formie. Hurra niech nam żyje system bankowy wraz z przewodnią rolą Unii Europejskiej!!! Hurra, hurra … towarzysze nie strzelajcie!(dla niektórych to sarkazm połączony z ironią) Pozdrawiam.

    • Czytacz Odpowiedz

      Co do artykułu, to mi się spodobał. Pozwolę sobie na komentarz do przerywnika w artykule. Wolny kraj na kuli ziemskiej? Niee…

      • Członek redakcji | Anna Dziadzio Odpowiedz

        Drogi Czytaczu, dziękuję w imieniu redakcji i Autora. A co do „przerywników”, nie ma problemu. Pozdrawiam ;)

    • Hmm... Odpowiedz

      Oczywiście, Unia Europejska przyczyną wszelkiego zła. Gratuluję wizji świata. Podpowiem ci jeszcze, że poza Unią też jest system bankowy i też są banki (nawet znacznie większe). Ale wątpię, żebyś uwierzył.

      • Czytacz Odpowiedz

        Drogi Hmm… brak poczucia humoru i zrozumienia ironii, co zaznaczyłem w wcześniejszym wpisie świadczy o Tobie. Wyobraź sobie, że wiem iż istnieją na świecie banki, mało tego pierwsze transakcje bankowe polegające na wymianie pieniędzy kruszcowych i udzielaniu pożyczek pojawiły się w Mezopotamii III p.n.e. (jejku ja takie rzeczy wiem?). Nazwa bank pochodzi od francuskiego słowa banque oraz od włoskiego słowa banco. Natomiast najstarsze banki w Europie to „Bank of Scotland” powstał 1695 był pierwszym który drukował własne banknoty. „Bank of England” powstał w 1694, oraz najstarszy bank świata Mote dei Paschi di Siena powstały w 1472 r. Nie zapomniałem oczywiście o wkładzie Bizancjum we współczesny system bankowy i instrumenty finansowe ( ale co ja tam wiem). Wracając do Twojej odpowiedzi moja wizja świata, jest moją wizją zgodnie z logiką! Unia Europejska jest ciałem sztucznym i szkodliwym, nie wiem czy przetrwa, ale najbardziej w swoich założeniach przypomina mi Związek Sowiecki (kiedy wchodzisz do budynku Parlamentu Europejskiego widzisz nazwisko włoskiego komunisty, przeczytaj jego manifest ideowy, mądralo. Dla ułatwienia to Altiero Spinelli). Nie pozdrawiam.

        • Hmm...

          Jasne. Organizacja państw połączonych z własnej woli na zasadzie pokojowej i korzystnej współpracy dla uniknięcia wojen takich jak pierwsza i druga światowa, rozwijania handlu, kultury i wszelkich innych kontaktów, to konstrukcja sztuczna i szkodliwa. Gratuluję. Nawet nie pytam, czy nie widzisz tu różnic ze Związkiem Sowieckim, bo jest oczywiste, że ich nie widzisz. Znacznie lepiej będzie, jak Europa się rozpadnie na tak kochane przez was państwa narodowe, a one będą współpracować ze sobą z „pełną miłością”. Byli już tacy, którzy propagowali egoizm narodowy: Hitler, Mussolini, Franco, Mao, Stalin… No ale wojna dla was, prawaków, to przecież stan najbardziej pożądany, bo można się „wykazać dla ojczyzny”. To powodzenia.

        • Czytacz

          Nie tylko kłamiesz (mam nadzieję, że nie świadomie) ale piszesz rzeczy nieprawdziwe. Odpowiem kolejno, aby uniknąć napaści państwa trzeciego czyli wg. ciebie wojny tworzy się sojusz obronny np. NATO nie konglomerat państw! Napaść przez UE na niepodległe państwo uważasz za szerzenie pokoju? Następnie współpraca za słownikiem PWN to: „działalność prowadzona wspólnie przez jakieś osoby, instytucje lub państwa”. Współpraca nie musi być korzystna! Szczególnie w UE! Założeniem Wspólnoty Węgla i Stali był rozwój handlu (poprzednik UE). Natomiast rozwój kultury (jakiej chyba islamskiej) nie występuje w Unii, proszę o dowody takiego twierdzenia! Wrzucenie przez ciebie wszystkich wymienionych dyktatorów do jednego wora świadczy o twojej ignorancji lub celowym zabiegu! Porównujesz komunistów z faszystami i prawicowym świrem? Nie znasz założeń komunizmu!!!! Nie wiesz nawet, że twoi idole Timmermans oraz Guy Verhofstadt mają w szafie popiersia swoich bożków tj. Marksa i Engelsa i czynnie oddają im cześć. Dla mnie komunizm jest równie zbrodniczą ideologią jak faszyzm i nazizm. Nie liczę, że zrozumiesz moje słowa, lecz spróbuję. Najważniejszą wartością dla mnie jako człowieka jest WOLNOŚĆ osobista. Twoja wielbiona UE ogranicza, nakazuje, przymusza, nie oferując w zamian nawet bezpieczeństwa osobistego! Dobrobyt został wypracowany przez obywateli tak znienawidzonych przez ciebie państw narodowych nie biurokratów z Brukseli. Założenia UE są najbardziej komunistycznymi jakie widziałem, tak więc przywołani przez ciebie Stalin I Mao jako głosiciele internacjonalizmu i usunięcia państw narodowych podskakują w piekle z radości w kotłach ze smołą. Twoje twierdzenie, że propagowali oni „egoizm narodowy” świadczy o tobie jako ignorancie. Mało tego nie jesteś w stanie przyjąć do świadomości poglądów innych niż twoje, nawet fakty nie robią na tobie wrażenia. Oznacza to, że masz mózg zmacerowany jedyną słuszną ideologią! Na koniec dodam, że nie jestem prawicowcem, jestem za stary żeby nabrać się na „prawaków” i „lewaków” w przeciwieństwie do ciebie. Rozczarowany.

    • Błeee... Odpowiedz

      Coś ci się pomyliło żartownisiu. Za ograniczeniem systemu bankowego jest lewica. Prawica (bliska ci , jak można sądzić z „mądrości”, które wypisujesz) jest za wolnym rynkiem i swobodą obrotu kapitałowego. Wiec hasło „Towarzysze, nie strzelajcie!” jest w tym miejscu zupełnie od czapy. Ale to typowe dla prawicowców.

      • Czytacz Odpowiedz

        To przeczytaj mój wpis jeszcze raz. Wynika własnie z niego, że UE jako lewicowa ogranicza oraz kontroluje system bankowy i za jego pomocą ogranicza wolności osobiste! (Związanie kogoś kredytem na całe życie jest genialnym rozwiązaniem „paraniewolniczym”).

  3. Anonim Odpowiedz

    Rasizm jest tak samo prawem natury jak grawitacja. Wszystkie cywilizacje opieraly sie na teorii wyzszosci jednych ras nad drugimi. Obecna Europa odrzuca prawa naturalne (rasy, biedronie,) I ginie. Symbiliczna data konca cywilizacj lacinskiej byl wybor na prezydenta USA, potomka plemienia Luo, znad Jeziora Wiktorii w Kenii. Rasa panow skapitulowala przed kanibalami….

    • Członek redakcji | Anna Dziadzio Odpowiedz

      Szanowny Anonimie, propagowanie rasizmu jest w Polsce karalne. Proszę się zastanowić kilkakrotnie przed publikacją wypowiedzi, która zawiera takie treści.

      • Anonim Odpowiedz

        Jaki przepis zabrania wolnosci slowa, tawariszcz cenzor? A moze juz jest przepis nakazujacy milowac negra I biedronia

        • Członek redakcji | Anna Dziadzio

          Szanowny Anonimie, jeśli już nazywać kogoś cenzorem to chyba w sytuacji, gdy zastosował cenzurę. Nie widzę, aby jakikolwiek fragment Pana wpisu został usunięty czy wyedytowany. Pozdrawiam.

  4. TajgerBonzo66 Odpowiedz

    Patologia rodzi patologie. A spójrzmy na Żydów którzy tyle lat płakali że prześladowania, pogromy i holocaust a jak dostali własne państwo (też pod parasolem USA) to zaczęli prześladować Arabów. Murzyn też człowiek i nie ma się co dziwić że po tym co zobaczyli w Ameryce chcieli sobie powetować. A podobno tak idealizowani Indianie czy w sumie rdzenni Amerykanie też mieli czarnych niewolników.

  5. A... Odpowiedz

    …No nie! Autor pisząc o Liberii i mając ściągę pod ręką… (patrz artykuł: „Polski imperializm…”)… Nie wspomniał o tym, że Polska była najbliżej uczynienia z Liberii „prawie” koloni (i to „prawie” nie robiło tutaj na pewno różnicy). Otóż Polska uważająca się za Mocarstwo tzw. II kategorii, uważała że należą się jej – nam, kolonie – i w tej sprawie „krzyczała” najgłośniej nie tylko w Europie!
    Przed wojną robiono niewiele sondaży ogólnopolskich ale… Ale jeden z nich dotyczył właśnie tego czy my, ci od „naszej i waszej wolności”, chcemy mieć kolonie? …Ponoć 77% odpowiedziało tak, 40 kilka procent zdecydowanie tak! To było jedno z głównych marzeń przeciętnego przedwojennego Polaka! Być kolonizatorem i mieć „swoich” murzynów!
    Jako jedyni zaczęliśmy zresztą realnie kolonizację Liberii budując osiedla kolonizacyjne…
    Kraj ten głównie wobec ogromu zbrodni jego władz wobec ludności tubylczej, miał stracić swoją suwerenność na rzecz Ligi Narodów. W 1934 roku prowadzono polsko – liberyjskie rozmowy by temu zapobiec (wówczas zaczął się bowiem nasz konflikt z Ligą – Polska wypowiedziała zobowiązania mniejszościowe z 1919., na marginesie: w 38. zlikwidowała delegaturę w Genewie – jako jedni z pierwszych zaczęliśmy niezwykle skutecznie „rozwalać” tą organizację od środka – byliśmy więc „idealni” jako partnerzy dla junty liberyjskiej).
    W ramach planowanego porozumienia m. in. za wsparcie polskiej akcji kolonizacyjnej, co najmniej kilka polskich batalionów wojska (…) poprzez demonstrację siły (…), miało powstrzymać Ligę Narodów (…).

    • Autor Odpowiedz

      Zgodnie z wytycznymi redakcji artykuł miał traktować o historii Liberii w XIX wieku. A dwudziestolecie międzywojenne to raczej nie XIX wiek. Dlatego właśnie „autor nie wspomniał „.

  6. Radosław Nowotnik (@NowotnikRado) Odpowiedz

    Mówicie że rasiści że powielali schematy białych, ale tak na prawdę to co mieli zrobić? W tamtych czasach na plantacjach pracowali niewolnicy taki była moda, a koncept klasy robotniczej dopiero się rodził. Zresztą jak zrobić robotnika z człowieka który żył całe życie w dżungli? Powiedzieć mu: słuchaj od dzisiaj pracujesz od tej do tej a raz w miesiącu za swoją pracę dostaniesz kilka papierkow, zwanych pieniędzmi, masz prawo do założenia związku zawodowego zgodnie z konstytucja… Tak się nie dało niestety trzeba było zacząć od formy niewolnictwa aby niestety siła nauczyć tych ludzi czytać i kierować się zasadami moralnymi cywilizowanego świata. Choć chyba przybysze amerykańscy nie planowali nic więcej niż eksploatowac zasób ludzki bez żadnej chęci ucywilizowania.

  7. Hmm... Odpowiedz

    Do Czytacz: Piękny elaborat. Typowo prawicowy. I ktoś tu pisze o zmacerowanym mózgu…
    Rozwalajcie Unię, rozwalajcie. Doczekacie się tej upragnionej wojny. Życzę wtedy dużo „sarkazmu i ironii”. Przyda się.
    PS. I duży szacun dla bliskich ci prawicowych i antyeuropejskich partii w Wielkiej Brytanii i Holandii, które w imię WOLNOŚCI (jedna nawet tak się nazywa – Partia Wolności) nazywają mieszkających tam Polaków śmieciami i każą im sp……ać do Polski. Duży szacun. W końcu
    walczą z tą wstrętną Unią Europejską i jej nakazami.

    • Czytacz Odpowiedz

      Rada na przyszłość, kiedy z kimś dyskutujesz nawiązuj do tematu i odpowiadaj merytorycznie. Po pierwsze w którym komentarzu nawołuję do wojny!? Jestem zagorzałym pacyfistą. Nie wiedziałem jednak, że UE jest gwarantem bezpieczeństwa Polski! Łopatologicznie dla ciebie to polska armia i NATO jeśli już są takim gwarantem. Jaki związek mają partie prawicowe z Holandii i Wielkiej Brytanii z założeniami ideowymi UE? Nie wspomniałeś jakoś o AFD czy Froncie Zjednoczenia Narodowego we Francji, itd. Jaki związek logiczny istnieje pomiędzy tymi partiami a wojną? Co do UE i ewentualnej wojny to sprawdź historię i sposób rozwoju islamu, a teraz popatrz na niekontrolowaną falę „uchodźców”- imigrantów wpływających do Europy. Zresztą wbrew prawu Unii. Nie trzeba zdolności kognicyjnych aby domyślić się, że skończy się to wojną której sprawcą będzie właśnie UE.

  8. Hmm... Odpowiedz

    Do Czytacz: Takich prześladowań, jakie zafundowała nam Unia, Polska nigdy wcześniej nie przeżywała. Rozbiory i okupacje mogą się schować. Wywózki, egzekucje i niszczenie polskiej kultury na każdym kroku. III Rzesza i ZSRR mogą się schować. Precz z unijną opresją!
    PS. Kapitalna logika ostatniego wywodu: sprawcą przyszłej wojny będzie UE… To się już chyba nawet do leczenia nie nadaje…

    • Jarema Odpowiedz

      Nie tyle UE co tak naprawdę postkomunizm w Polsce. UE to jest bowiem taki twór i każdy o tym wie że tu trzeba walczyć o swoje bo nie wierzmy w solidarność unijną, De Gaulle dobrze się o tym wypowiedział. Władze polskie, które tradycyjnie od 1989 interes narodu miały w nosie, stworzyły i przedstawiły Polakom wyidealizowaną wizje Unii a Polacy łyknęli to jak swieże bułeczki, Nie powiedziano jaka UE jest naprawdę i ze np. w kwestii gospodarki to bycie w UE jest jak wejście na ring, waga ciężka. My weszliśmy na ten ring totalnie nie przygotowani a na dodatek wykiwani przez trenera który się najnormalniej sprzedał. Więc nie tyle Unia co nasze władze bo to że były takie gogusie jak Lewandowski to Niemcom i innym się strasznie podobało. Ale to naród polski takich łotrów wywindował. A przecież to jest człowiek który razem ze swoim środowiskiem powinien siedzieć z grypserą w charakterze cwela, w najlepszym wypadku zostać razem z Hanią z Warszawy wytaplany w smole i w pierzu. Ogólnie to jednak zgadzam się że tzw. III RP której nigdy nie było miało charakter destrukcyjny dla państwa niemal w każdym calu

    • Czytacz Odpowiedz

      Odpowiadając tobie Hmm. Ani razu nie odpowiedziałeś na pytania postawione przeze mnie, nie zbiłeś moich argumentów. Dlatego to moja ostatnia odpowiedź dla ciebie. Tak, sprawcą przyszłej wojny będzie UE, a przynajmniej będzie jej winne! Nawiązując do niekontrolowanego napływu reprezentantów innych kultur, już Asyryjczycy przekonali się, że kiedy jest się w mniejszości to się upada. Kolejny przykład to Rzym który miał przewagę organizacyjną, technologiczną, militarną nad najeźdźcami, a upadł. Kolejnym świetnym przykładem jest Bizancjum co ironiczne samo szkoliło Turków osmańskich w swojej armii ucząc ich taktyki i swojego sposobu walki. Musiało upaść. Podobnie rzecz się ma z obecną tzw. „cywilizacją zachodnią” której fundamentem jest filozofia grecka i prawo rzymskie. Socjologia mówi, iż kiedy masa krytyczna przedstawicieli kultury napływowej zostanie przekroczona, będą oni tworzyć nową kulturę dominującą i zwalczać zastaną! Reasumując UE poprzez swoje autodestrukcyjne zapędy doprowadzi do konfliktu i wojny domowej. Zresztą uczestniczyła (lub jej najważniejsi członkowie) w napaści na Irak, Libię, Czad, Afganistan, czy brała udział w nalotach na Serbię. Gdzie tutaj miejsce na pokój?

      • Hm.... Odpowiedz

        Powalający wykład. I jakiż prawdziwy…
        A tekst „Towarzysze nie strzelajcie!” przyda ci się jak na wojnie spotkasz kolegów z Frontu Narodowego lub AFD. Boję się jednak, że mogą nie posłuchać, bo oni też nienawidzą
        Unii i „elementu obcego”. Ale w ten sposób poświęcisz się dla idei wolnego od obcych państwa narodowego. Francuskiego albo niemieckiego.

  9. Błeee... Odpowiedz

    Do Czytacz: Żałosne to są twoje wpisy tutaj. Niektórym wszystko kojarzy się z seksem, tobie wszystko kojarzy się z UE.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.