Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Bolesław Śmiały czy Szczodry? Który przydomek jest prawidłowy?

Piotr Cyrwus jako Bolesław Śmiały. Fragment plakatu promującego spektakl "Bolesław Śmiały" w Teatrze Polskim.

Piotr Cyrwus jako Bolesław Śmiały. Fragment plakatu promującego spektakl „Bolesław Śmiały” w Teatrze Polskim.

Nauczyciel historii w liceum zrugał cię za nazywanie trzeciego polskiego króla „Śmiałym”? A może nawet wlepił ci za to pałę? Oceny w dzienniku już nie skorygujemy, ale możesz wreszcie spać spokojnie. Racja była jednak po Twojej stronie.

Bolesław był Śmiały przez setki lat. Tak określali go historycy epoki zaborów, tak tytułował go Stanisław Wyspiański w dramacie z początku XX wieku, a nawet twórcy filmu fabularnego z 1971 roku. Zwyczajowi położył kres dopiero Tadeusz Grudziński, autor jedynej powojennej biografii monarchy.

„Mimo całego szacunku dla tradycji stoję na stanowisku, że decydować (…) winno źródło, w którym najwcześniej przy imieniu Bolesława II pojawił się przydomek” – stwierdził historyk. – „[Tymczasem] w pierwszej polskiej kronice Anonima Galla z początków XII wieku określenie »Szczodry« występuje kilkakrotnie i to wyraźnie jako przydomek bądź przezwisko. Natomiast inne określenia króla, jak »śmiały«, »wojowniczy« czy »dziki«, kronikarz używał w znaczeniu przymiotnikowym”.

Wyjaśnienie Grudzińskiego z pewnymi oporami, ale jednak przyjęło się tak wśród historyków, jak i w szkolnych podręcznikach. Problem w tym, że chyba nie do końca słusznie.

Bolesław Śmiały jako prześladowca niewiernych żon...

Bolesław Śmiały jako prześladowca niewiernych żon…

Z kogo naśmiewał się Gall Anonim?

Szczodrobliwość Bolesława znamy z przytoczonej przez Galla Anonima historii o zachłannym kleryku. To właśnie w jej toku – w jednym krótkim akapicie – kronikarz aż czterokrotnie użył dumnego przydomka „Rex Largus” – „król szczodry”.

Opowieść traktuje o duchownym, który przybył na dwór władcy wyłącznie po to, by uszczknąć coś z wielkich skarbów, które monarcha wystawił na widok publiczny po wyprawie zbrojnej na Ruś. Kleryk „z zachwytem pożerał oczami tak wielką ilość pieniędzy”.

Czy wiesz, że ...

...Zawisza Czarny sporą część kariery wojskowej spędził pod obcymi sztandarami? Zaczynał w oddziałach margrabiego Prokopa Luksemburskiego, a potem zaciągnął się na służbę u węgierskiego króla Zygmunta Luksemburskiego.

...jednym z najbardziej intratnych zawodów w średniowiecznej Polsce było aptekarstwo? XIV-wiecznych farmaceutów stać było np. na nieruchomości w mieście czy rozkręcenie dochodowego handlu saletrą.

...w średniowiecznej Anglii używano niezwykłej metody, by dowieść swojej niewinności? Oskarżony musiał połknąć grudę złożoną z przaśnego, jęczmiennego wypieku oraz owczego sera wytworzonego w maju. Jeśli podczas mszy świętej zdołał pochłonąć całość, uznawano go za wolnego od zarzutów.

...odnaleziona we Wrocławiu rzekoma świątynia pogańska najprawdopodobniej była po prostu siedzibą miejscowego  wodza? Według Dariusza Andrzeja Sikory wszystkie dowody wskazują właśnie na tę funkcję odkrytego budynku.

Komentarze (10)

  1. anonim Odpowiedz

    Niestety hipoteza naciągana. Sam P. Wiszewski w cytowanej pracy stwierdza, że propozycja nie jest pewna, a późniejsi kronikarze różnie interpretowali wspomniany zapis u Galla. I tak dla jednych kleryk odszedł, a dla drugich zmarł. Tu szczególnie – mistrz Wincenty, ale u niego nie pojawia się kleryk, a jedynie „pewien nieborak”. Dodatkowo Kadłubek nie tylko tę opowieść Galla zmienił na niekorzystną wobec Bolesława Szczodrego.

  2. Nasz publicysta |Redakcja Odpowiedz

    Wybrane komentarze do artykułu z naszego facebookowego profilu…
    https://www.facebook.com/ciekawostkihistoryczne/posts/1120635701298421

    Ania D.:
    Przypomniało mi się, jak kiedyś moja koleżanka wyuczyła się wszystkiego, co było napisane w podręczniku o Bolesławie Śmiałym. Pani z historii zaczęła ją przepytywać o Bolesławie Szczodrym. Nie odpowiedziała na pytania, bo nie wiedziała jednego faktu, że Śmiały i Szczodry, to ta sama osoba.

    Hanna S.:
    A to i tak mój ulubiony król

    Michał P.:
    No bo był śmiały

    … oraz z profilu „Ciekawostki historyczne, o których prawdopodobnie nie słyszałeś”
    https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=402040413319809&id=157583547765498

    Pele T.:
    A może o inną „szczodrosc” biega

  3. Anonim Odpowiedz

    Jakby nie patrzeć, to ten artykuł nic nie wyjaśnił – ani dlaczego Bolesława możemy nazywać Szczodrym, ani dlaczego pisano o nim Śmiały (nawet jeżeli ten wyraz to przymiotnik). Brak jakiejkolwiek argumentacji na za lub przeciw – a anegdotka Galla nic nie wyjaśnia.
    Sezon ogórkowy ma się dobrze – ale żeby aż tak poważnie go traktować?

  4. jerzyeryk Odpowiedz

    Artykuł dużo wyjaśnia!!! Między innymi to,że znacznie trudniej atakować Bolesława jako mordercę z związku z powszechniejszą wiedzą przeciętnego Polaka na ten temat,co sługusom czarnych ubranek nie daje spokoju więc wyciągają coraz to bardziej wydumane głupoty.
    No i określenie iż dobrze się stało iż władze przejął Władysław Herman biorąc pod uwagę dokonania tegoż świadczy iż pan Janicki dodatkowo stanowi przykład analfabety historycznego lub z premedytacją ją fałszującego osobnika.Tak czy inaczej jest historycznym sabotażystą wichrzycielem !!!!

  5. wiking Odpowiedz

    Co za bzdury. Pan Janicki to dyletant ze słabą znajomością historii, a cały ten portal jest tylko bzdurną pulpą dla nieuków.

  6. Śmiały Odpowiedz

    Pan jerzyeryk przybył oto, by popisać się swoją arogancją i… brakiem wiedzy historycznej, który to brak tak ochoczo zarzuca innym.
    Zarzuty o „analfabetyzmie historycznym” oraz „merytoryczne” argumenty typu „coraz to bardziej wydumane głupoty” – nie zasługują na komentarz.
    Natomiast uwaga o „sługusach czarnych ubranek” jest nieświadomą prawdopodobnie (to się zdarza) autoprezentacją własnego poziomu kultury i zdolności do poważnych rozmów. Jeśli natomiast ta uwaga dotyczyła środowisk kościelnych / klerykalnych czy jak je nazwać, to dowodzi właśnie ignorancji pana jerzyeryka i jego anachronicznego myślenia. Zabójstwo biskupa nie miało w sobie NIC z walki państwa z kościołem, tylko było efektem walki dwóch frakcji o władzę w państwie. Sprawowania władzy w państwie bez wsparcia kościoła nikt sobie wówczas nie wyobrażał – i nie ma tu znaczenia co współcześni pseudo-znawcy sądzą na ten temat.

  7. Hector Odpowiedz

    król jednak miał racje co do tej czarnej zarazy , spiskowali , spiskują i spiskować będą , dziwne jak można był zdrajce i zaprzanca ustanowić świętym ,,,

  8. Gmyz2019 Odpowiedz

    Biskup ten to pdla kanalia zdrajca narodu polskiego slubowal krolowi polskiemy posłuszeństwo a złamał to słowo widac czysto na bialym ze byl agentem watykanskim i rzetelnie wykonywal polecenia z rzymu na szkode panstwa polskiego krol postapil slusznie za zdrade jest tylko jeden rodzaj kary podziwiam krola BolesławA przynajmniej próbował uwolnic nas od watykansko-katolickiej niewoli

Odpowiedz na „RedakcjaAnuluj pisanie odpowiedzi

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.