Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Co sprawiło, że Jakub Szela został masowym mordercą?

Krwawy morderca czy ofiara ucisku?Chytry, zawzięty, dziki i przewrotny. Pił, łajdaczył się i gromadę buntował. Rodziców bił i wyganiał z chałupy. W ostatnich dniach lutego 1846 banda pod jego przywództwem zamordowała całą niemal rodzinę Boguszów. Nigdy za to nie został ukarany.

Martwy boleścią, na wszystko niedbały, choć krew zamarza głód wnętrze rozdziera, toczył do koła wzrok błędny zdziczały; z zimna i głodu umiera – tak wyobrażał sobie smutny koniec „Zbója Galicyjskiego z roku 1846” poeta Władysław Ludwik Anczyc. Ten działacz kulturalny, farmaceuta, poeta i dziennikarz bez wątpienia miał prawo życzyć Szeli makabrycznej śmierci. Sam brał udział w powstaniu krakowskim w 1846 roku i spędził wiele lat w austriackim więzieniu.

W dużym stopniu to jemu zawdzięczamy dzisiejsze wyobrażenia o Jakubie Szeli jako bezwzględnym bandycie. Jak wyjaśniałem w artykule poświęconym ostatnim latom życia „chłopskiego króla”, w kwestii jego emerytury Anczyc zupełnie rozszedł się z prawdą.

Szela nie tylko nie umarł z głodu, ale został wręcz nagrodzony za swoje „dokonania”. Wobec burzliwej dyskusji towarzyszącej tamtemu tekstowi warto chyba pochylić się nad moment właśnie nad jednym z tych dokonań – najgłośniejszą zbrodnią prowodyra rabacji galicyjskiej.

Władysław Ludwik Anczyc. Nikt inny nie miał równie wielkiego wpływu na to jak postrzegamy dzisiaj Jakuba Szelę...

Władysław Ludwik Anczyc. Nikt inny nie miał równie wielkiego wpływu na to jak postrzegamy dzisiaj Jakuba Szelę…

Szela – nie potwór

Trudno oprzeć się sile poetyckiej wizji słusznej dziejowej zemsty na mordercy rodaków. Ja mordowałem starców i matki – wyznaje poetycki zbój – paliłem dwory, a niewinne dziatki wypruwałem z matek łona. Jedna pociecha tylko przebiega mu przez myśl w ostatnich chwilach życia: Wy to starosty! jegry, urzędniki, Coście do mordów zagrzewali wściekle, Czekam was czekam potępieńcy w piekle, Do mnie!.. do mnie!.. rozbójniki.

W tej wersji zbój zrozumiał swój grzech, żałuje i w pokorze czeka na potępienie. Za takiego zbója dobry chrześcijanin powinien się nawet pomodlić.

Czy wiesz, że ...

...podczas egzekucji przez powieszenie zdarzały się poważne błędy? Jeśli kat użył za krótkiego sznura, śmierć nie przychodziła dostatecznie szybko, gdy za długiego – skazaniec często kończył bez głowy, bo ta urywała się pod jego ciężarem.

...najsłynniejszy diament świata, Koh-i-noor, wcale nie spodobał się Brytyjczykom, gdy zobaczyli go po raz pierwszy na wystawie w 1851 roku? Zanim uzyskał nowy szlif, dziennikarze pisali, że „jest w tym kamieniu coś odpychającego, bo im bardziej się go podświetla, tym mniej jest skłonny do pokazywania swojej wspaniałości”. 

...w lipcu 1918 roku bolszewicy stracili nie tylko najbliższą rodzinę cara Mikołaja II? W nieczynnej kopalni pod Ałapajewskiem kolejnej nocy zostało zatłuczonych na śmierć pięciu krewnych władcy oraz wdowa po jego stryju.

...polski podróżnik Stefan Szolc-Rogoziński omal nie pokrzyżował imperialnych planów kanclerza Bismarcka? W trakcie swojej wyprawy do Afryki wyprzedził  on Niemców i w porozumieniu z lokalnymi wodzami, przekazał górzyste tereny Kamerunu pod angielskie władanie. Ostatecznie jednak w wyniku międzynarodowej konferencji przypadły one II Rzeszy.

Komentarze (13)

  1. arek Odpowiedz

    A swoją drogą warto się zastanowić nad stanem Cesarstwa Austriackiego, w którego skład wchodziła w tym czasie Galicja. Z jednej strony Wiedeń, błyszczący i pełen blichtru, a z drugiej zapadłe prowincje, jakimi były Galicja, a zapewne i pewnie wiele innych ziem Cesarstwa. Czy to nie zastanawiające, że jeszcze w latach czterdziestych dziewiętnastego wieku w państwie tym funkcjonowała pańszczyzna, a urzędnicy w najlepszym razie zachęcali do mordowania szlachty? Wygląda na to, że Austria była państwem wyjątkowo zacofanym, a błyszczącym tylko na pokaz.

    • Beata Odpowiedz

      Arek. Galicja faktycznie była pozbawiona dotacji z budżetu Austrii. Jeśli chodzi o swoje państwo to oni umieli dbać, ale ten rejon był wykorzystywany.. To normalne, że każda stolica wygląda na bogatą (a przynajmniej najważniejsze ulice). Sytuacja chłopów była podobna np. w zaborze rosyjskim, a i w Europie czyn Szeli przeszedł ogromnym echem, bo szlachta (i całe społeczeństwo) nie mogło sobie wyobrazić, żeby podnieść rękę na swojego pana. Z tym zacofaniem Austrii też bym się kłóciła.

    • x Odpowiedz

      a co mieli do biedy galicyjskiej zaborcy, bieda tam to pozostałość państwa sarmackiego, rozdrobnienia gospodarstw i trudniejszych warunków klimatyczno-glebowych, Galicja była straszliwie zacofana w stosunku do innych dzielnic cesarstwa, nawet na Bałkanach, zaborcy zaprowadzili całą masę reform, m in Józefiańskie i Tereziańskie, wyzwolili chłopstwo, skodyfikowali powinności i prawa chłopstwa, wprowadzili trwający wiele dziesiątków lat program ulg podatkowych i zapomóg dla przedsiębiorców działających w Galicji, sprowadzono zachętami wykształconych urzędników, nauczycieli rzemiosł i przeds. czes. poch., wprowadz. system powsz. szkół itp itd, poza tym władzę samorządową prowadziła miejscowa ludność, generalnie za władzy C-k miasta i wsie się podniosły z cywilizacyjnego upadku ostatnich lat Rz. Szlach., małopolska szlachta polska stała murem za Cesarstwem, bo nigdy w historii nie miała takich możliwości robienia karier i zarobków

  2. Anonim Odpowiedz

    Piękna postać. Dobrze leczyła Polskę z jaśniepaństwa. Sam bym do tego zucha dołączył. Tylko trzeba było zacząć od klechów!

    • x Odpowiedz

      sprawa buntu Szeli jest bardzo prosta: podczas służby w wojskach cesarskich zszokowani chłopi spostrzegli, że na innych prowincjach są inne relacje pomiędzy chłopstwem a szlachtą, to wystarczyło aby iskra spowodowała wybuch przy pierwszej lepszej okazji, tym bardziej, że cesarze wyzwolili ich z niewoli (formalnie, bo ekonomicznie to jeszcze trwało), daliby się zabić za swych dobrodziei, do dzisiaj trwają tam sympatie do Habsburgów i C-k państwa

  3. minimax Odpowiedz

    szela to zwykły morderca którego wykorzystał dwór cesarski do likwidacji polskiej szlachty. Chłopi byli anty szlacheccy i pro rozbiorowi bo zaborcy dali im to czego nie dała im I RP.

  4. Rola Odpowiedz

    Ciekawostka. We Wroclawiu do 1990 roku byl plac Jakuba Szeli (okolice ul. Kamiennej I Wieczystej) To byl trojkatny placyk z poniemieckim basenem ppoz.. Nie bylo nawet tabliczki z nazwa tylko zapis na planie miasta.Takich to bohaterow czcila tzw prl….

  5. Słowianin Wielkopolanin - nie Polak Odpowiedz

    Jeden z największych bohaterów jakich miała „Polska”, oczywiście piszę to jako reprezentant najniższej warstwy społecznej, judeo-polaczko-katolickich panów nienawidzę, przydałby się nam dzisiaj taki Jakubek.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.