Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Zapomniane damy z czarnego marszu. Pięć niezwykłych kobiet Solidarności

Wykorzystano zdjęcie flagi "Solidarności", autor: Ludek, licencja: CC BY-SA 3.0).Anna Walentynowicz, Jadwiga Staniszkis, Henryka Krzywonos, Ewa Ossowska i Alina Pieńkowska jednoznacznie kojarzą się z „Solidarnością”. Co jednak z pozostałymi paniami, które stworzyły najważniejszą organizację obywatelską w XX-wiecznej Polsce? Prezentujemy pięć dziewczyn z „Solidarności”, o których nigdy nie słyszeliście. A powinniście!

Było ich wiele. Pomagały, jak umiały. Jedne aktywnie angażowały się w działania „Solidarności”: kolportowały ulotki, przygotowywały artykuły, pracowały w radiu. Drugie wspierały je „po domowemu”. Gotowały im w stołówce, przynosiły czyste ubrania czy niezbędne leki. Trudno wymienić je wszystkie. Ale niektóre naprawdę warto.

Maturzystka za kratkami

Przyszli po mnie parę minut po szóstej. Rozległ się dzwonek do drzwi. Rodzice, jeszcze zaspani, otworzyli. Do środka wparowała trójka esbeków – wspomina Beata Górczyńska-Szmytkowska w książce „Dziewczyny z Solidarności” Anny Herbich. Miała wówczas osiemnaście lat i za kilka dni miała zdawać maturę. Życie zgotowało jej prawdziwy egzamin z dojrzałości.

Uczennica „Topolówki” w Gdańsku grabiła sobie u władzy komunistycznej od dłuższego czasu.  Wraz z rodzicami wystawała pod bramą gdańskiej stoczni w czasie strajków w 1980 roku. Przestępując progi III Liceum Ogólnokształcącego przy ulicy Topolowej 7 w Gdańsku była już mocno przesiąknięta solidarnościowymi nastojami.  Jej głównym zadaniem było współorganizowanie „czarnych marszów” i marszów milczenia wymierzonych w komunistów.

Większość kobiet, które uczestniczyły w tworzeniu "Solidarności" pozostaje zapomnianymi. Niektórym, jak Annie Walentynowicz zwrócono cześć i pamięć. Inne pozostają nieznane (fotografik: Andrzej Iwański, licencja: CC BY-SA 3.0).

Większość kobiet, które uczestniczyły w tworzeniu „Solidarności” pozostaje zapomnianymi. Niektórym, jak Annie Walentynowicz zwrócono cześć i pamięć. Inne pozostają nieznane (fotografik: A. Iwański, licencja: CC BY-SA 3.0).

Razem z kolegami stworzyła nielegalne radio BIT. Mieszkanie jej rodziców stało się skrzynką do kolportażu opozycyjnej bibuły. Ze względu na podejrzenie tego procederu, SB w kwietniu 1986 roku przeszukała jej pokój. Egzemplarze opozycyjnych ulotek zostały dobrze ukryte, ale i tak wpadły w ręce esbeków. Nie było odwrotu. Osiemnastolatkę bez pardonu zaprowadzono do aresztu.

Do więzienia wzięłam ze sobą Biblię i autobiografię Gandhiego. Niestety, od razu zabrali mi je do depozytu. Na szczęście pozwolili rodzicom przekazać mi do celi podręczniki. Mogłam, więc w więzieniu powtarzać sobie materiał, początkowo miałam, bowiem nadzieję, że wypuszczą mnie na maturę i egzaminy na studia ­ mówiła Górczyńska-Szmytkowska Annie Herbich.

W przypominającej studnię celi, razem z prawdziwymi, kryminalnymi przestępczyniami, przesiedziała całą wiosnę. O jej uwolnienie walczyli koledzy ze szkoły, interweniował sam biskup Gocłowski – bez skutku.  Wyjść udało się jej dopiero w lipcu.  Mimo więziennej traumy nie zerwała z „Solidarnością”.

Artykuł powstał m.in. w oparciu o książkę Anny Herbich pt. "Dziewczyny z Solidarności" (Znak Horyzont 2016).

Artykuł powstał m.in. w oparciu o książkę Anny Herbich pt. „Dziewczyny z Solidarności” (Znak Horyzont 2016).

Studiując na KUL-u dalej kolportowała zakazane teksy i spotykała się z ludźmi „Solidarności”.  W 1988 roku znów została zwinięta przez milicję. Tym razem za kratki trafiła tylko na kilka godzin. Dziś nadal mieszka w Gdańsku i pracuje w Archiwum Państwowym. W 2013 roku prezydent Bronisław Komorowski przyznał jej Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski za działalność w opozycji demokratycznej.

Panienka z dobrego domu i awantury na ulicach

Zomowiec dopadł do mnie i wymierzył mi potężnego kopniaka. Przewróciłam się na chodnik, a on zaczął mnie okładać pałą. Na oślep, z całej siły. Rozbił mi głowę, zalałam się krwią. Straciłam przytomność.

Ocknęłam się dopiero, gdy sanitariusze zabierali mnie z ziemi i próbowali przenieść do karetki. Śnieg na chodniku był czerwony…– tak swój udział w spacyfikowanym przez ZOMO strajku w grudniu 1981 roku podsumowuje Janina Wehrstein w „Dziewczynach z Solidarności”.

Wychowana w zamożnej rodzinie spod Lwowa „jaśnie panienka” od najmłodszych lat boleśnie odczuwała prześladowania komunistów (jej rodzinę gnębiło NKWD). Mając kilkanaście lat, w czasie II wojny światowej, pomagała ciotce w wykupywaniu Żydów z więzienia. W 1956 roku po raz pierwszy mocno skonfliktowała się z komunistyczną władzą. Za wyśmiewanie „armii bratniego kraju” trafiła za kratki na 48 godzin.

Kiedy tylko powstała „Solidarność”, Janina poczuła, że musi przyłączyć się do tych ludzi. W 1982 roku została aresztowana za drukowanie i kolportowanie ulotek antyreżimowych. W protokole zatrzymania wpisano, że przechowuje benzynę do celów terrorystycznych. Wolność ujrzała dopiero po roku. Nie na długo. Po amnestii z okazji pielgrzymki Jana Pawła II do Polski w 1983 roku nadal była na cenzurowanym. W 1985 roku znów trafiła do więzienia.

Ten artykuł ma więcej niż jedną stronę. Wybierz poniżej kolejną, by czytać dalej.

Artykuł porusza następujące tematy:

Czas akcji:

Miejsce akcji:

Czy wiesz, że ...

...gdy w październiku 1963 roku Swietłana Alliłujewa, córka Stalina, poznała miłość swojego życia... w szpitalu? Była właśnie tuż po operacji wycięcia migdałków. Jej ukochany, Radża Brajesh Singh, w szlafroku i z watą w nozdrzach, cierpiał po usunięciu polipów z nosa.

...niemiecki generał Friedrich Paulus, wzięty w sowiecką niewolę pod Stalingradem, w procesach norymberskich wziął udział jak świadek oskarżenia? Jego przyjazd wzbudził dużo emocji. Kiedy siedzący na ławie oskarżonych Hermann Göring zobaczył go na sali rozpraw, z wściekłością nazwał go „brudną świnią”.

...oskarżenie o gwałt na dwóch czternastolatkach nie złamało kariery wielkiego gwiazdora hollywoodzkiego lat 40. Errola Flynna? Podczas procesu cytowano jego wypowiedzi w stylu „lubię starą whisky i młode kobiety”. Udało mu się wybronić przed więzieniem, ponieważ… podważył reputację nastolatek.

...by uciec z PRL-u wybitny kompozytor Andrzej Panufnik zorganizował sobie wyjazd do Zurychu na nagrania polskiej muzyki? By nie budzić podejrzeń, oficjalne zaproszenie zostało wysłane do Biura Współpracy Kulturalnej z Zagranicą. Panufnik udawał zaskoczonego propozycją i zgodził się, pozornie bez entuzjazmu, dopiero po licznych namowach.

Komentarze (7)

  1. Gocha Odpowiedz

    Ale Ossowską to odnalazła Marta Dzido, autorka książki Kobiety Solidarności. Czyżby pani Herbich zabrakło tematu i naoglądała się filmu Solidarności według kobiet, którego Dzido jest narratorką, ku inspiracji. ..?

    • Antonina Odpowiedz

      Nie rozumiem. Czy skoro pani Marta Dzido odnalazła panią Ewę Ossowską, to czy znaczy to, że prawo do wpomnienia tego nazwiska ma tylko ona?
      W książce pani Herbich nie ma historii pani Ossowskiej, podobnie jak w tym artykule.

    • Pati Odpowiedz

      Po lekturze nasuwa się jedna myśl: wspaniałe, dzielne kobiety. Cytując wypowiedź Joanny Gwiazdy, jednej z bohaterek książki: „Władze komunistyczne jak ognia bały się kobiet Solidarności. Byłyśmy bowiem zacięte, pewne siebie, nie dawałyśmy sobie w kaszę dmuchać.”

  2. Beata Szmytkowska Odpowiedz

    W tekście jest błąd merytoryczny: nie organizowałam żadnych marszów i nie tworzyłam Radia BIT. Również w „Dziewczynach z Solidarności” i w Encyklopedii Solidarności (zob. w bibliografii) nie ma o tym mowy.

  3. Dan Odpowiedz

    szkoda ze nie wydaliscie ksiazki Marty Dzido Kobiety Solidarnosci w twardej oprawie. Tam to literatura, a tutaj widze kolejny temat na zlecenie. Szkoda, ze zamiast reporterskiej, autentycznej pasji Dzido Wydawnictwo Znak promuje wydmuszki i mechanizmy korporacyjne. SIW WSTYD

  4. szeptem Odpowiedz

    Po takiej rekomendacji z pewnością przeczytam! Zwłaszcza, że jestem fanką poprzednich części cyklu „Prawdziwe historie”.

  5. maciejmakro Odpowiedz

    sorry ale Krzywonos mi się z Solidarnością nie kojarzy, ale raczej z królikiem z kapelusza wyciąganym przez magików od propagandy.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.