Damy - empik

Agnodike podnosiła spódnicę, by zdobyć pracę. Co jeszcze musiały znosić pierwsze ginekolożki?

Autor: | 11 lutego 2016 | 24,704 odsłon

Średniowieczny poród (źródło: domena publiczna).Żyły w świecie zdominowanym przez mężczyzn. Panowie nie pozwalali im spełniać się zawodowo i to nawet gdy chodziło o ratowanie życia innych kobiet. Dzięki determinacji i pomysłowości przełamały bariery. Ale początki wcale nie były łatwe…

W starożytnej Grecji kobiety nie tylko były pozbawione praw obywatelskich i wyborczych. Nie mogły też zajmować się ciężarnymi. Mężczyźni wszystko wiedzieli lepiej – nawet jak rodzić dzieci.

Już pionier medycyny Hipokrates, żyjący w V wieku p.n.e., zakazał kobietom wstępu do swojej szkoły na wyspie Kos. Pozwalał im jednak na naukę położnictwa w Azji Mniejszej. Po jego śmierci Grecy całkowicie zabronili paniom praktyk medycznych pod groźbą kary pozbawienia życia. Uważali bowiem, że kobiety-położne specjalizują się w aborcjach. Uznali za swój obowiązek odbieranie porodów. A ponieważ ciężarne bały się oddawać swe zdrowie w męskie ręce, śmiertelność okołoporodowa rosła.

Buntowniczka z misją

Przeciwko takiemu traktowaniu zbuntowała się w na przełomie IV i III wieku p.n.e. Agnodike, piękna, dobrze urodzona i półmityczna Atenka. Dziewczyna ścięła swe długie włosy i odziana w luźną tunikę zaczęła udawać młodego adepta medycyny. Uczyła się u wybitnego znawcy anatomii, wykładającego w Aleksandrii Herofilosa z Chalcedonu. Nie wzbudziła niczyich podejrzeń i prędko zdobyła wykształcenie.

Herofilos nawet się nie zorientował, że zdolny student to tak naprawdę... studentka. Relief z Wydziału Medycznego Uniwersytetu w Saragossie przedstawiający Herofilosa (fot. Ecelan, lic. CC BY-SA 3.0 es).

Herofilos nawet się nie zorientował, że zdolny student to tak naprawdę… studentka. Relief z Wydziału Medycznego Uniwersytetu w Saragossie przedstawiający Herofilosa (fot. Ecelan, lic. CC BY-SA 3.0 es).

Gdy jednak przyszło do rozpoczęcia praktyki, Atenki nie chciały korzystać z pomocy młodego medyka. Wolały rodzić same, niż zdać się na chłopca bez doświadczenia. Agnodike znalazła i na to sposób. Gdy sceptyczne panie próbowały ją zbyć, rozchylała tunikę, ujawniając przed nimi swą tożsamość.

Wieści szybko się rozniosły wśród kobiet. Wkrótce Agnodike miała pełne ręce roboty. A medycy nie potrafili zrozumieć, jakim cudem żółtodziób zyskał tyle pacjentek. Zaczęli oskarżać młodego i gładkolicego „kolegę” o rozpustę, a nawet gwałty. Skoro kobiety wolały jego usługi – rozumowali – widocznie czerpały z nich pozamedyczne korzyści. Oskarżona o deprawację Agnodike stanęła przed Areopagiem. Za całą linię obrony posłużyło jej zrzucenie ubrania.

By obronić się przed zarzutem deprawowania pacjentek Agnodike zdecydowała, że zamiast plątać się w zeznaniach lepiej... zrzucić ubranie. Obraz Jeana-Léona Gérôme'a z 1861 roku (źródło: domena publiczna).

By obronić się przed zarzutem deprawowania pacjentek Agnodike zdecydowała, że zamiast plątać się w zeznaniach lepiej… zrzucić ubranie. Obraz Jeana-Léona Gérôme’a „Fryne przed Areopagiem” z 1861 roku (źródło: domena publiczna).

Zmieszani członkowie trybunału nie wiedzieli, co robić z dziewczyną. Myśleli o karze śmierci albo wygnaniu. Nie wzięli jednak pod uwagę siły kobiecej determinacji. Pacjentki Agnodike gromadnie zaprotestowały, krzycząc:

Nie jesteście troskliwymi mężami, lecz wrogami! Oto bowiem znalazła sposób, by nas ratować, a wy ją potępiacie!

Panie groziły też samobójstwami oraz traktowaniem każdego mężczyzny wchodzącego do ich pokojów jak wroga, gdyby Agnodike została skazana. Pod naciskiem żon, matek i córek sędziowie uwolnili dziewczynę. Co więcej, odtąd wszystkie wolno urodzone Greczynki zostały dopuszczone do zgłębiania tajników położnictwa.

I wreszcie w starożytnych Atenach kobiety mogły odbierać porody... A to wszystko przez Agnodike? Rekonstrukcja Akropolu na ilustracji z początków XX w. (źródło: domena publiczna).

I wreszcie w starożytnych Atenach kobiety mogły odbierać porody… A to wszystko przez Agnodike? Rekonstrukcja Akropolu na ilustracji z początków XX w. (źródło: domena publiczna).

Ile prawdy w tej historii?

Historię Agnodike poznajemy dzięki rzymskiemu pisarzowi Gajuszowi Juliuszowi Hyginusowi, żyjącemu w czasach Juliusza Cezara i Oktawiana Augusta. Hyginus spisał wiele greckich opowieści i zebrał w swoim dziele „Fabulae”. Wśród nich znalazła się również ta o pięknej i odważnej Agnodike, pionierce położnictwa.

Anegdotyczny charakter opowieści o Agnodike sprawił, że współcześni badacze widzą w tej położnej raczej postać mityczną niż kobietę z krwi i kości. Tym bardziej, że jej imię znaczy dosłownie „czysta przed sprawiedliwością”. Podejrzanie to dobrze pasowałoby do treści historii. Pojawienie się jej w dziele Hyginusa wskazuje na to, że problem dostępu kobiet do żeńskiej opieki medycznej był żywy nawet 400 lat po czasach mitycznej Agnodike.

Artykuł powstał między innymi na podstawie najnowszej książki Diane Ducret "Zakazane ciało. Historia męskiej obsesji" (Znak Horyzont 2016).

Artykuł powstał między innymi na podstawie najnowszej książki Diane Ducret „Zakazane ciało. Historia męskiej obsesji” (Znak Horyzont 2016).

Opowieść o niej idealnie pokazuje przepaść między kobietami a mężczyznami w dostępie do wiedzy medycznej. Losy ateńskiej dziewczyny stały się wygodnym precedensem dla kobiet walczących w kolejnych wiekach o dostęp do praktyki lekarskiej. Popularność jej przykładu wzrosła zwłaszcza po 1687 roku, kiedy „Fabulae” przetłumaczono na język angielski.

Heroizm Agnodike był argumentem w walce XIX-wiecznych wiktoriańskich dam, które domagały się opieki kobiet-ginekologów. Do dziś ta historia służy do obrony przed męską dominacją w tej profesji.

Na koniec warto wspomnieć, że u schyłku XIX wieku niemieccy archeolodzy odkryli nad Morzem Śródziemnym greckie figurki kobiet z zadartymi tunikami, odsłaniających swoje łono. Czyżby w historii Agnodike tkwiło jednak coś więcej, niż się pozornie wydaje?

Bibliografia

  1. Apollodorus’ Library and Hyginus’ Fabulae, tłum. Scott Smith, Stephen M. Trzaskoma, Hackett Publishing 2007.
  2. Diane Ducret, Zakazane ciało. Historia męskiej obsesji, Znak Horyzont 2016.
  3. Monica H. Green, Making Women’s Medicine Masculine: The Rise of Male Authority in Pre-Modern Gynaecology, OUP Oxford 2008.
  4. Sharon Kirsh, Florence Kirsh, Fabulous Female Physicians, Second Story Press 2001.
  5. Elizabeth H. Oakes, Encyclopedia of World Scientists, Infobase Publishing 2007.
  6. Women in Medicine, Claude Moore Health Sciences Library, University of Virginia 2015.
  7. Women Healers and Physicians: Climbing a Long Hill, red. Lilian R. Furst, University Press of Kentucky 2015.
  8. Lisa Yount, A to Z of Women in Science and Math, Infobase Publishing 2007.

Przejmującą historię kobiecego ciała znajdziecie w książce:

Powiedz innym co myślisz:

Agnieszka WolnickaAgnieszka Wolnicka - Absolwentka stosunków międzynarodowych na UJ. Pasjonatka historii, szczególnie genealogii możnych panów każdej epoki historycznej. Uwielbia też badać losy niesamowitych kobiet, próbujących dojść do władzy. Na co dzień prowadzi fanpage „Ciekawostki z dziejów rodów panujących” i pracuje jako asystentka redakcji "Ciekawostek historycznych".

Okupacja
Komentarze do artykułu (5)
  1. Witam, chciałabym się zapytać, jak dokładnie wyglądała w tym wypadku rola kobiet w Sparcie, ponieważ artykuł opiera się głównie na polis ateńskim, jednak początek artykułu mówi ogólnie o całej starożytnej Grecji. Czy także w Sparcie kobieta nie mogła być lekarzem? Wiadomo, że mimo iż nie kobiety nie miały tam praw obywatelskich, ich rola dla samego polis była bardzo duża. Czy może coś zmieniło się po wprowadzeniu przez Likurga zwyczaju zabierania lekarzy na wojnę?

    • Panie Tomku, rozumiem, że chciałby Pan widzieć ilustracje dokładnie pokazujące to, co jest w tekście, ale nie wszystkie postacie i wydarzenia doczekały się obrazów. W tej sytuacji posłużyliśmy się dziełem, na którym Areopag sądzi inną nagą kobietę – czyli sytuacja jest bardzo podobna wizualnie do tej przedstawionej w artykule. Żeby nie było wątpliwości, podpis pod obrazem będzie poprawiony.

Dodaj swój komentarz:

Dodaj komentarz


Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu e-mail, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.
Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.

Nasze wydawnictwo

W mrokach średniowiecza Polską rządziły kobiety. I były piekielnie skuteczne

rycheza

Ich ambicja pozwoliła zbudować imperium. Ich duma unicestwiła królestwo. Bezkompromisowa opowieść przywracająca godność najważniejszym kobietom w dziejach polskiego średniowiecza. Już dzisiaj kup „Damy ze skazą” z autografem autora!

2 listopada 2016 | Czytaj dalej...

Damy ze skazą. Bez nich nie byłoby Polski

zapowiedz2-miniatura

Silne, bezwzględne i żądne władzy. Oto historia kobiet, które nie czekały bezczynnie, co przyniesie los. To właśnie one sprawiły, że początki państwa polskiego wyglądały tak, a nie inaczej. Poznaj „Damy ze skazą”, bohaterki naszej najnowszej książki, którą wydajemy wspólnie ze Znakiem Horyzont.

30 października 2016 | Czytaj dalej...

Epoki

Kategorie

Facebook


Polecamy

Imperium

Czy wiesz że...



…zabójca Cezara Marek Juliusz Brutus zginął z rąk własnego przyjaciela? Po przegranej bitwie z Oktawianem Augustem Brutus poprosił niejakiego Stratona, aby go zabił, co ten uczynił przebijając jego bok.

knychala

przedostatnią egzekucję w Polsce wykonano na seryjnym mordercy? Joachim Knychała, nazywany „Wampirem z Bytomia”, został powieszony 28 października 1985 roku.

jew_killings_in_ivangorod_1942-600x414

…zgodnie z najnowszymi ustaleniami historyków w czasie Holokaustu zginęło 5,5 miliona Żydów? W samym tylko obozie Auschwitz-Birkenau zamordowano ponad 900 tysięcy starozakonnych.