Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Krótka historia kanibalizmu

A wszystkim naszym czytelnikom życzymy... smacznego!Kanibalizm istniał od czasów prehistorycznych. Znaleziska archeologiczne  potwierdzają, że nasi praprzodkowie oskrobywali nożem, obgryzali i pozbawiali szpiku nie tylko kości zwierząt… Dziś pożeranie przedstawiciela naszego gatunku przez innego homo (podobno) sapiens wywołuje obrzydzenie, jednak nie zawsze tak było.

Zjawisko kanibalizmu tkwi bardzo głęboko w ludzkiej psychice i kulturze. Jego przejawy odnajdujemy w mitach, legendach, a nawet w bajkach dla dzieci. Weźmy za przykład Kronosa pożerającego własne dzieci, czy Tantala, który na swoje męki został skazany za zabicie syna, przyrządzenie z niego posiłku i próbę podania go bogom na uczcie. Nawet Jaś i Małgosia to wszak opowieść z ludożerstwem w tle.

Już starożytni Grecy wymyślili piękne słowo na określenie tych specyficznych upodobań kulinarnych. Ukuty przez nich termin „antropofagia” (antropos, czyli człowiek i fagein, co znaczy jeść) nie brzmi tak brutalnie jak „kanibal” (członkowie wyprawy Kolumba zniekształcili tak nazwę ludu Caribe, który, jak się okazało, chętnie konsumował ludzinę). Naukowcy określają ludożerstwo terminem greckim, my jednak nie będziemy silić się na uprzejmości.

Jas, Małgosia i Baba Jaga będąca w rzeczywistości miłośniczką ludziny.

Jas, Małgosia i Baba Jaga będąca w rzeczywistości miłośniczką ludziny.

Kochani ludożercy!

W pewnych kręgach kulturowych kanibalizm był społecznie akceptowany. Uprawiało się go w ramach obrzędów magicznych i religijnych. Ogółem podzielić go można na endo- i egzokanibalizm. Czym się różnią? Otóż endokanibalizm polegał na spożywaniu zmarłych krewnych i przyjaciół. Wyobraźmy sobie taką sytuację: umiera dziadek, ciotka czy przyjaciel rodziny, zbierają się wszyscy krewni, panie wycinają z ciała zmarłego najlepsze kawałki mięsa. Następnie pieką, smażą i gotują wszystko, po czym podają zgromadzonym żałobnikom taki posiłek. Wszyscy jedzą i wspominają antenata, który odszedł.

Obmierzłe? Obrzydliwe? U Maorysów, czy Aborygenów z plemienia Wonkonguru była to oznaka najwyższego szacunku dla zmarłego. Jednocześnie chodziło o sprawdzenie intencji i uczynków zebranych – kto nie brał udziału w obrzędzie, mógł zostać oskarżony o przyczynienie się do zgonu (najczęściej przy pomocy uroku).
Co kraj to obyczaj.

Kanibale na niemieckiej rycinie z XVI wieku.

Kanibale na niemieckiej rycinie z XVI wieku.

Niejako osobnym zjawiskiem był tak zwany egzokanibalizm. O ile wierzenia pierwotnych ludów dotyczące oddawania czci zmarłym przez ich zjadanie z trudem, bo z trudem, jesteśmy jednak w stanie przełknąć, o tyle pożeranie obcych w ramach manifestacji siły lub praktykowania kultu bóstw wydaje się nie do zaakceptowania.

Nawet gdybyśmy przyjęli za Herodotem, że gdyby poprosić wszystkie narody świata o wskazanie najwłaściwszych ich zdaniem i najbardziej godnych obyczajów, to każdy z nich na pierwszym miejscu postawiłby swoje własne, są pewne granice. Z drugiej strony jakie mamy prawo, żeby się oburzać? Nawet w naszej pięknej Europie, z jej demokracją i humanizmem, niegdyś konsumowano ludzi.

Ofiarna zastawa stołowa

Od chińskiego Turkiestanu, poprzez Mongolię aż do Szampanii znaleziono około 25 wykonanych z brązu kotłów. Najpiękniejsze odkryto na terenie dzisiejszej Ukrainy, północnego Kaukazu, Rumunii, Moraw, a nawet na naszym nadwiślańskim podwórku. Te specyficzne naczynia określane są jako azjatyckie lub też scytyjskie. Datuje się je na pierwszą połowę V wieku.

Nieopodal miejsc ich odkrycia znajdowano pochówki ofiarne, a w nich cenne przedmioty − fibule, strzemiona, złote ozdoby, wędzidła i broń − przedstawiające niemałą wartość. Kotły noszą ślady sadzy, co zdaniem archeologów stanowi niepodważalny dowód wykorzystywania ich podczas odprawiania rytuałów.

Uczta kanibali z wyspy Tanna. Obraz Charlesa E. Gordona Frazera.

Uczta kanibali z wyspy Tanna. Obraz Charlesa E. Gordona Frazera.

W trakcie tych obrzędów składano ofiary. No dobrze, ale jakie? Może konie, owce, albo krowy? Bynajmniej. Wszak wyjątkowo trudno wyobrazić sobie dorodną jałówkę, która spina szaty złotą fibulą i pomiędzy jedną a drugą łatą przypina sobie broszę. Kotły znajdowano nie w pobliżu cmentarzy, a tuż obok pochówków ofiarnych, mieszczących pozostałości po homo sapiens. Pod nóż szli bowiem ludzie.

Białe kapłanki z czerwonymi ostrzami

A jak wyglądało to w praktyce? Oddajmy lepiej głos Strabonowi, który w swej „Geografii” przedstawia opis takiej krwawej ofiary:

Kolejny smakosz ludziny... rzeźba z XVI wieku.

Kolejny smakosz ludziny… rzeźba z XVI wieku.

(…) i szły za nimi wróżbitki, które przepowiadały przyszłość. Te kapłanki o białych włosach, biało odziane nosiły płaszcze wełniane, spięte agrafami i pasem z miedzi. Szły boso, z mieczem w dłoni, przed więźniami. Po ozdobieniu ich wieńcami prowadziły ich do basenu, który mógł zawierać 20 amfor, tam wchodziły po schodach, podnosiły każdego więźnia aż na brzeg basenu, podcinały mu gardło i według tego, jak ściekała krew − wróżyły. Inne kapłanki otwierały ciało i wróżyły z wnętrzności, oznajmiając zwycięstwo ich armii.

Ten interesujący fragment dzieła starożytnego geografa przytacza w „Mitologii Celtów” Jerzy Gąssowski. Stwierdza on, że takie krwawe rytuały odprawiali wszyscy Celtowie. Krąg podejrzanych o tak krwawe praktyki zawęża nam jednak Michel Rouche w książce „Attyla i Hunowie”. Jego zdaniem Strabon opisał ceremonię charakterystyczną nie dla wszystkich Celtów, a dla jednego z ludów celto-germańskich − Cymbrów. Co ciekawe jeden z rytualnych kotłów, wykorzystywanych w trakcie składania ofiar z ludzi dostał swego czasu w podarunku od Cymbrów Oktawian August.

Czy wiesz, że ...

...rzymskiemu wodzowi przysługiwało prawo do triumfu tylko, jeśli jego armia zabiła w bitwie co najmniej 5000 wrogów?

...w starożytnym Egipcie faraonowie mieli swoich prywatnych "dozorców odbytu"? Byli oni odpowiedzialni za zapobieganie jego wypadnięciu, co było częstym efektem ówczesnych chorób przewodu pokarmowego.

...jednym z najbardziej intratnych zawodów w średniowiecznej Polsce było aptekarstwo? XIV-wiecznych farmaceutów stać było np. na nieruchomości w mieście czy rozkręcenie dochodowego handlu saletrą.

...papież Stefan VI „wsławił się”, każąc ekshumować swego dawnego wroga papieża Formozusa, po czym ubrać trupa w pontyfikalne szaty i osądzić? Wyrok na zmarłym brzmiał: poćwiartowanie  i wrzucenie w fale Tybru.

Komentarze (17)

  1. Członek redakcji | Redakcja Odpowiedz

    Wybrane komentarze do artykułu z serwisu joemonster.org (//www.joemonster.org/link/33919/Krotka_historia_kanibalizmu/):

    Malinkabswd:
    Ciekawy artykuł. Myślałam, że będzie coś o chorobie kanibali- kuru.

    TECHNOmaniak:
    Polecam film Ravenous. W rolach głównych Guy Pearce, Robert Carlyle i antropofagia. Do tego wspaniała ścieżka dźwiękowa i góry. Specyficzny klimat, ale może komuś przypadnie do gustu.:)

    Coolio1985:
    -Jadłeś coś dzisiaj?
    -Ani trochę.

    best30:
    Artykuł sponsorowany przez rząd – trzeba powoli przyzwyczajać ludzi do radzenia sobie w kryzysie :D

    Gietek:
    @Lukezz też miałbym ochotę na Twoją nogę, ale nie jesteś koszerny.
    Nie nadaje się

    czarnyjobacz:
    Zgłodniałem.

    Lukezz:
    Idę zjeść swoją nogę

  2. Mik Odpowiedz

    Chyba archelodzy, którzy uważają, że osad z sadzy jest „niepodważalnym” (sic!) dowodem wykorzystania naczynia podczas rytuałów i do tego przedmiot datowany na V wiek uważają za scytyjski lub co ciekawsze azjatycki (??) są mało wiarygodnym źródłem informacji. Chyba, że to błędy autorki. Co do rzekomego kanibalizmu Celtów to poza podaniami rzymskich historyków (czyli trudno uznać ich za bezstronnych i obiektywnych) nie ma żadnych dowodów kanibalizmu. Zresztą nawet oni mówią raczej o ofiarach z ludzi, a nie kanibalźmie. Pomijając fakt, że trudno mówić o niepodważalnych dowodach w archeologii gdzie wiele zależy od interpretacji przeznaczenia danego artefaktu, to fakt kanibalizmu zazwyczaj stwierdza się po śladach dalszego przetwarzania szczątek jak np. rozłupane kości długie po próbie dostania się do szpiku czy ślady gotowania lub innej obróbki termicznejm, ślady cięć na kościach suerujących odzielanie mięsa od koścca.

  3. Członek redakcji | Redakcja Odpowiedz

    Wybrane komentarze do artykułu z serwisu wykop.pl (//www.wykop.pl/link/1037319/krotka-historia-kanibalizmu/):

    okopl:
    Soczysta pieść mogłaby być smaczna! :)

    GaldCC:
    to jest sposób na rozwiązanie dwóch poważnych problemów na świecie! Niech głodni zjedzą bezrobotnych

    Bob300:
    Kanibalizm jest obecnie w niektórych rejonach świata legalny i normalny – //theseoultimes.com/ST/?url=/ST/db/read.php?idx=7333 .

    BenjaminWest:
    @Masakrator2142: albo wejdź na 4chana

    thunderdome:
    @Bob300: Ciekawi mnie jak smakuje ludzkie mięso.
    Jaki byłby smak np wędzonej albo pieczonej szynki z człowieka. Albo golonki.
    Wie ktoś z wykopowiczów coś na ten temat? :)

    nick_mi_znikl:
    Co jedzą kanibale wegetarianie ? Ludzi warzywa.

    Mielony:
    Przecież kanibal to też człowiek…. Tyle, że dobiera sobie przyjaciół według smaku

  4. Ziew Odpowiedz

    Jest tu spora nadinterpretacja. Podobne kotły były od wieków wykorzystywane jako narzędzie tortur. Lubowali się w tym zwłaszcza mongolowie i turcy. Delikwent – zdrajca, nieumiejętny doradca, oponent, był gotowany żywcem. Było to dość rozpowszechnione.

  5. Członek redakcji | Redakcja Odpowiedz

    Wybrane komentarze do artykułu na naszym profilu na Facebooku i w powiązanych materiałach:

    Sergij Petrov Ясно. З”їсти ворога.))

    Artur Gałązka ‎..smacznego……………..

    Druk Wspomnień Hmm, trudno tu mówić o „podobaniu”…;)

  6. Funio Odpowiedz

    A pamięta ktoś słynny apel Pigmejów do ONZ w stosunkowo niedawnym 2003 roku? :) ,,Pomóżcie nam, bo nasi sąsiedzi polują na nas i zjadają!” Ale nikt się tym nie przejął nadmiernie, bo przecież wszyscy wiemy, że jest to jeden z przejawów odmienności etnicznej i kulturowej wysoko rozwiniętych krajów afrykańskich! :)

  7. Raża Odpowiedz

    Ciekawszy jest jednak nowy kanibalizm, ten z XX wieku – przydał by się jakiś artykuł dotyczący japońskich dziwactw, czy popularnych w chinach zup z płodów. Nie wspominając o konfliktach w afryce :)

  8. pastuszek Odpowiedz

    a kanibalizm w krucjatach, szczególnie w pierwszej? oj trochę więcej się postarajcie, ale artykuł mimo wszystko ciekawy :)

  9. skosztowal bym kobiwcych piersi Odpowiedz

    My uspiliamy kanibalizm ale on jest jak dżuma Camusa, łatwo mówic jakie to „okrutne” kiedy ma się w sklepach pelne pułki i możliwość zakupu mięsa owcy, krowy, węża czy chuj wie czego jeszcze.

    Endokanibalizm jakos strasznie mnie nie obrzydza, być może nie mam ograniczonego umysłu jak autor i rozumiem że ktoś chciał być zjedzony po śmierci, tak jak autor prawdopodobnie chce mieć dębowy krzyż lub być skremowanym (i teraz ktoś powie że „OmG jakie to straszne, palenie ciał OMG), co do Egzokanibalizmu – rozumiem że mogła się wykształcić taka kutura bo ludzie to ludzie (zrozum – gdybyś się urodził we właściwym miejscu i we właściwym czasie sam zajadal byś się smacznym mięsem np. Jakiegoś czarnucha gdyby miało to podłoże rasowe, lub bialasa gdybyś byl murzynem) więc patrzcie trzeźwo na temat, wszędzie powstawały jakieś religie zebykontrolować ludzi.

    • skosztowal bym kobiwcych piersi Odpowiedz

      Artykuł byłby ciekawy gdyby nie te wszystkie przyniotniki typu „okrutny”, „obrzydliwy”

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.