Ciekawostki Historyczne

Historia związku Sulejmana II Wspaniałego i Hürrem znanej jako Roksolana przypomina prawdziwą baśń – tyleż romantyczną, co pełną intryg i zawirowań.

On – potężny padyszach, „Pan tego czasu”, potomek dynastii władców i zdobywców, przed którym drżała cała chrześcijańska Europa. Ona – młodziutka dziewczyna porwana z domu przez najeźdźców, zmuszona do przyjęcia obcej wiary i obyczajów.

On rządził imperium…

Sulejman, któremu na Zachodzie nadano przydomek „Wspaniały”, był wybitnym władcą, dyplomatą i dowódcą. Dzięki trzynastu osobiście prowadzonym kampaniom wojennym rozszerzył granice imperium Osmanów. Budził postrach w chrześcijańskiej Europie po zdobyciu Belgradu w 1521 roku, zwycięstwie pod Mohaczem w 1526 roku i oblężeniu Wiednia w 1529 roku.

Zawarł za to pokój z Zygmuntem Starym, który jako pierwszy władca europejski wyznania katolickiego zdecydował się na taki krok z władcą muzułmańskim. Obydwu władcom, którzy nazywali siebie nawzajem „braćmi”, zależało, by ten drugi nie popsuł planów politycznych pierwszego. Sułtan nie chciał, by Zygmunt angażował się w wojnę między Turcją a Habsburgami. Polski król, skupiony na konflikcie z Moskwą, nie musiał się martwić południową granicą.

Sulejman, któremu na Zachodzie nadano przydomek „Wspaniały”, był wybitnym władcą, dyplomatą i dowódcąfot.domena publiczna

Sulejman, któremu na Zachodzie nadano przydomek „Wspaniały”, był wybitnym władcą, dyplomatą i dowódcą

Mimo niepowodzenia pod Wiedniem Imperium Osmańskie było w pełni rozkwitu, a porażka nie położyła się cieniem na chwale padyszacha. Miał on wówczas 35 lat i był mężczyzną w sile wieku. Do kręgu najbliższych mu osób należeli – poza matką, Ayşe Hafsą, z której zdaniem bardzo się liczył – Wielki Wezyr Pargali Ibrahim Pasza, jego bliski przyjaciel, doradca i prawdopodobnie szwagier, a także Hürrem, która już wówczas urodziła mu kilkoro dzieci, w tym czterech synów, zyskując poważanie i pozycję.

Dla niej złamał niemal wszystkie zasady protokołu haremowego, wynosząc ulubienicę poza i ponad wszystkie kobiety z haremu poza matką. W wierszach i listach słanych podczas kampanii wojennych Sulejman nazywał ją „sułtanką swojego serca”, „swoim życiem”, „miłością o radosnej twarzy”, „wiosną”, „jaśniejącym księżycem” czy „królową”. Ona zaś wyrażała nieustającą tęsknotę i niecierpliwie wyczekiwała powrotu ukochanego.

Czytaj też: Nasi górą. Pięć bitew, w których spuściliśmy łomot Turkom

Zobacz również:

…a ona nim

„Pan nieprzystępny, srogi, wyniosły, jeden z naczelnych twórców potęgi osmańskiej, jeden z największych monarchów swojej epoki, u którego szukał opieki Franciszek I, z którym zgody szukał Karol V, daje nad sobą władzę wyzwolonej giaurowej nałożnicy” – pisał o Hürrem ponad sto lat temu w „Kwartalniku Historycznym” Szymon Askenazy.

Jak wyglądała ta, która zdobyła serce potężnego padyszacha? Trudno dziś ocenić z całą pewnością, ale z portretów i relacji ówczesnych wyłania się obraz dość zwyczajnej dziewczyny. Była niskiego wzrostu, „młoda, lecz nie klasycznie piękna, chociaż zgrabna i filigranowa”, jak ją opisał ambasador Wenecji Pietro Bragadin. Gdy około 1534 roku, prawdopodobnie po śmierci matki, sułtan poślubił swą faworytę, co szeroko opisywali zagraniczni dyplomaci, Hürrem triumfowała i wydawało się, że jej pozycji nic nie może już zagrozić.

Z portretów i relacji ówczesnych wyłania się obraz dość zwyczajnej dziewczyny.fot.Tycjan/domena publiczna

Z portretów i relacji ówczesnych wyłania się obraz dość zwyczajnej dziewczyny.

Wielu historyków twierdzi, że wskutek jej spisku stracony został następca tronu Mustafa, co utorowało drogę do władzy jej synom, a także Wielki Wezyr Ibrahim, zdecydowanie przeciwny jej wpływom i pozycji. Dodatkowym smaczkiem jest fakt, że być może to sam Ibrahim zakupił młodą niewolnicę z Rusi na targu i podarował swojemu władcy.

Czytaj też: Chrześcijańska niewolnica, królowa Grenady, Zoraya… kim była Isabel de Solís?

Roześmiana niewolnica

Posiadamy w najgorszym razie szczątkową, a w najlepszym niepełną wiedzę na temat kobiet, które trafiały do sułtańskiego haremu jako branki z obcych ziem i prezenty od dygnitarzy. Sułtańskich nałożnic i faworyt pilnie strzeżono, ledwie pogłoski i plotki mogły przedostać się do uszu zachodnich dyplomatów czy podróżników. Nielicznym mieszkankom sułtańskiego haremu, które zajmowały w nim – choćby przez chwilę – ważną pozycję, stając się matkami książąt i księżniczek, owe plotki, skandale i intrygi przysporzyły rozgłosu.

Należy do nich słynna już w swoich czasach Hürrem. Nie wiemy dokładnie, kiedy ani gdzie przyszła na świat, być może pochodziła z Rusi Czerwonej. Według polskich przekazów była córką popa z Rohatyna, skąd została porwana przez Tatarów, kupiona przez Wielkiego Wezyra Ibrahima i podarowana Sulejmanowi około 1520 roku. Roksolana nie jest imieniem, lecz przydomkiem oznaczającym po prostu Rusinkę. Wiemy, że w 1521 roku urodziła Sulejmanowi pierwszego syna, otwierając sobie drogę na szczyt haremowej hierarchii.

List Roksolany do polskiego króla Zygmunta II Augusta fot.Haseki Hürrem Sultan – „Soliman le Magnifique” p.48/domena publiczna

List Roksolany do polskiego króla Zygmunta II Augusta

Francuski ambasador Busbecq twierdził, że utrzymywała miłość Sulejmana „za pomocą miłosnych sztuczek i magicznych procederów”. Jednak bardziej prawdopodobne wydają się inteligencja, spryt i pogodny charakter, któremu zawdzięczała swój przydomek, oznaczający „Radosna”, „Roześmiana”. Wykorzystując swoje talenty, wkrótce po dołączeniu do haremu Sulejmana zdołała wyeliminować Mâhidevrân zwaną Gülbahar („Wiosenna Róża”), ulubienicę sułtana i matkę Mustafy.

Wenecki ambasador opisał skandal, jaki wybuchł w haremie, gdy panie rzuciły się na siebie z pięściami i paznokciami. Podrapana na twarzy Hürrem odmówiła wówczas stawienia się przed sułtanem, tłumacząc się tym, że nie mógł jej oglądać w takim stanie. Sulejman oddalił Gülbahar, która wyjechała Manisy wraz z synem.

Czytaj też: „Niewolnica Isaura”

Zazdrosna kochanica sułtana

Ambasador wenecki Bragadin opisywał, że Hürrem była niewypowiedzianie zazdrosna i gdy sułtan otrzymywał w prezencie młode, piękne niewolnice, z obawy przed konkurencją wpadała w szał i wymuszała odsyłanie potencjalnych konkurentek. Trudno się dziwić – znała to z własnego doświadczenia. Ponoć z czasem namówiła sułtana, by najpiękniejsze nałożnice powydawać za mąż za dygnitarzy, aby ich uroda się nie zmarnowała, chroniąc się w ten sposób przed ewentualną konkurencją.

Po pożarze Starego Seraju w 1541 roku uzyskała zgodę Sulejmana na to, by przenieść się do nowego pałacu, znanego dziś jako Topkapı, w którym mogła realizować swoje ambicje polityczne, być blisko sułtana (nie wyjechała do prowincji z żadnym ze swych synów, jak to było w zwyczaju) i dbać o interesy swoich dzieci.

Czy słynna Hürrem była wyrachowaną i zimną żmiją, która rozkochała w sobie, a potem omotała jednego z najpotężniejszych władców epoki? Czy raczej ambitną, inteligentną dziewczyną, która trafiła do innego świata i urządziła się w nim najlepiej jak potrafiła? Cóż, ówcześni skłaniali się zapewne do pierwszej opinii, dziś możemy spojrzeć na to inaczej.

Pamiętajmy, że Sulejman nie był słabym, podatnym na manipulacje władcą, jak choćby jego syn i następca, Selim II zwany Pijakiem, zdominowany przez Nurbanu, swoją ulubioną nałożnicę, a następnie małżonkę. Z prawie pół wieku panowania Sulejman miał przy sobie ukochaną przez ponad trzydzieści lat, dzieląc z nią smutki i radości, wymieniając tysiące listów, poezji i wyznań miłosnych. Hürrem nie była jedynie matką jego dzieci – była powierniczką jego trosk, najbliższą mu osobą, u której szukał rady i pocieszenia.

Miłość albo polityka

Nie wiemy, czy tę unikatową pozycję osiągnęła dzięki sprytowi, czy najprościej mówiąc była idealną „bratnią duszą” dla ukochanego, który nie wyobrażał sobie bez niej życia. Warto podkreślić, że wbrew tradycji Hürrem żyła z sułtanem w trwałym związku, rodząc mu kolejne dzieci – gdy zwyczajowo po powiciu syna nałożnice były oddalane i zastępowane przez inne. Żadna nie wracała do sypialni sułtana po tym, jak wypełniła swoją rolę na rzecz dynastii. Jak podkreśla Leslie Peirce w biografii sułtanki:

Podczas całego panowania Sulejmana żadna inna konkubina nie urodziła mu dziecka. Jeżeli nawet sypiał z innymi kobietami podczas nieobecności w Stambule lub podczas kolejnych ciąż Roksolany, to zadbano o to, by te kontakty nie zaowocowały potomstwem. Pięcioro dzieci z jedną konkubiną w ciągu siedmiu lat i żadnego z inną nałożnicą – to było rewolucyjne odstępstwo od tradycji. Turecki sułtan stał się monogamistą!

Sulejman i Hürrem żyli ze sobą przez prawie czterdzieści lat.fot.Anton Hickel /domena publiczna

Sulejman i Hürrem żyli ze sobą przez prawie czterdzieści lat.

Być może ambitna, przebiegła i nie cofająca się przed niczym Hürrem po prostu wykorzystała jak najlepiej położenie, w którym się znalazła? A może uczucie naprawdę było tak wielkie i trwałe, że związało parę ze sobą na wiele lat, wbrew zwyczajom i protokołom?

Sulejman i Hürrem żyli ze sobą przez prawie czterdzieści lat. Ona zmarła 15 kwietnia 1558 po długiej chorobie, jego śmierć dosięgła osiem lat później, podczas oblężenia Szigetváru na Węgrzech. Spoczęli w Stambule, w mauzoleum wybudowanym na dziedzińcu meczetu Sulejmana.

Literatura:

  1. Askenazy, Sz., Listy Roxolany, „Kwartalnik Historyczny”, r. 10(1896), ss. 113-306.
  2. Bukowczan-Rzeszut, A., Kuchnia królów, Kraków 2020.
  3. Clot, A., Sulejman Wspaniały i jego wspaniałe stulecie, tłum. G. Majcher, Warszawa 2017.
  4. Halman, Talat S., Suleyman the Magnificent Poet, Istanbul 1987.
  5. Łątka, J.S., Sulejman II Wspaniały – zdobywca, władca, reformator, Warszawa 2004.
  6. Peirce, L., Roksolana – władczyni Wschodu, tłum. M. Studencki, Kraków 2018.

KOMENTARZE (9)

Skomentuj Polak Anuluj pisanie odpowiedzi

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

miroslawa57

Wspaniała historia

Rene

To Bona doprowadziła do pokoju… Zygmunt Stary… już był stary ,I nic go nie interesowało. Jego doradcy na usługach Habsburgów…

Polak

Bona Sforza jedna z największych królowych jakich miała Polska która była zaradna i zrobiła więcej nisz nie jeden szlachcic. I ktoś taki jak ona nie jest pochowana na Wawelu a zasługuje bardziej niż inni którzy są tam po chowani. Trzeba zmienić to i sprowadzić jej szczątki zrobić piękny pochówek i pokazać młodym i starszym Polką żeby być dobrym Polakiem ale nie koniecznie urodzonym trzeba kochać kraj i pracować dla Rozwoju i żeby kraj się stawał bogatszy i ludzią żyło lepiej. Bona rozwijała i dbała o dobra swoje i królewskie wszystko miała pod kontrolą i była pracowita u zaradna i odważna.

    Magdalena

    Byciem dobrym Polakiem, to też znajomość zasad ortografii. Polecam…

    Krzysiek G.

    Nie mieliśmy szczęścia w swojej historii do władców. Bona – najlepsza królowa, jaką kiedykolwiek Polska miała, musiała się borykać z podtatusiałym Zygmuntem Starym, któremu z reguły ” się nie chciało” i z gronem jego doradców, z których większość była zdrajcami na habsburskim żołdzie. tymczasem najlepszy z królów od czasów Chrobrego, jaki zasiadł na polskim tronie – Batory, ożenić się musiał z jej córką, o wiele od niego starszą i będącą w wieku nie rokującym na przyjście dziedzica rodu. gdyby Polska miała to szczęście, że w miejsce Zygmunta Starego mężem Bony i polskim władcą byłby Batory, mielibyśmy na tronie duet dwojga wybitnych osobistości, polityków najwyższej miary, którzy albo by się wzajemnie pozagryzali, albo – gdyby doszli do porozumienia, a po tak wybitnych osobistościach można by się tego spodziewać, byliby zdolni podbić całą Europę i uczynić z Polski największą potęgę od czasów starożytnego Rzymu.

    Wstyd

    Polak nie robi takich błędów ortograficznych.. Człowieku polecam słownik ortograficzny

Andegaven

Dlaczego w tytule jest podane Sulejman II (drugi), przecież był pierwszym sułtanem o imieniu Sulejman?☹️🤔

FLJ2

Dzień dobry! W artykule znalazłam błąd, ponieważ jest napisane „Hürrem, która już wówczas urodziła mu kilkoro dzieci, w tym trzech synów, zyskując poważanie i pozycję.”, a Hurrem urodziła pięciu synów. :D

    Członek redakcji | Paweł Czarnecki

    Dzień dobry. Prawda leży pośrodku :) Sulejman wieku 35 lat ze związku z Roksolaną doczekał się 5 dzieci( jedna dziewczynka). Niektóre źródła podają jednak, że matką Abdullaha mogła być Mâhidevrân.

Zobacz również

Średniowiecze

Te średniowieczne kurtyzany miały wykształcenie i władzę. Zapomniana historia śpiewających niewolnic

Niemal każdy zna opowieść o Ali Babie i 40 rozbójnikach. To właśnie w niej po raz pierwszy spotkamy się z qiyan – śpiewającą niewolnicą.

22 kwietnia 2022 | Autorzy: Anna Baron-Jaworska

XIX wiek

Historia Kopciuszka wydarzyła się naprawdę – i to na Śląsku!

Historia nie zawsze musi być poważna. Czasem ma prawo do wydarzeń niezwykłych, wręcz magicznych. Znacie bajkę o Kopciuszku? Na Śląsku wydarzyła się naprawdę.

19 marca 2022 | Autorzy: Joanna Wycisło

Zimna wojna

Ta telenowela podbiła serca Polaków. Nasze mamy i babcie oglądały ją z zapartym tchem

Wraz z pojawieniem się telewizorów w polskich domach pojawiły się seriale, które co tydzień gromadziły przed ekranami rzesze widzów. „Czterej pancerni i pies”, „07 zgłoś...

27 września 2021 | Autorzy: Anna Baron-Jaworska

Starożytność

„Kobiety krają sobie ręce i twarze nożem”, a później idą za zmarłym na stos. Dawne Słowianki umierały wraz ze swoimi mężami...

Określenie „do grobowej deski” w tym przypadku brzmi wyjątkowo dosłownie. Słowiańskie żony umierały wraz ze swoimi mężami. Opisy arabskich kupców i średniowiecznych dziejopisów pełne są...

27 lipca 2021 | Autorzy: Marcin Moneta

Starożytność

„Na Ozyrysa, pokażę wam, jak umiera królowa!” – tego nie wiedziałeś o samobójstwie Kleopatry

W swoim życiu zawsze dążyła do niepodzielnej władzy nad Egiptem. Zawierała sojusze, pozbywała się przeciwników i nie bała się stawiać wszystkiego na jedną kartę. Starożytni...

23 września 2019 | Autorzy: Anna Jankowiak

Nowożytność

Nasi górą. Pięć bitew, w których spuściliśmy łomot Turkom

Polacy z pełną powagą traktowali rolę obrońców przedmurza chrześcijaństwa. Zamiast wspominać Warnę i inne porażki, warto powiedzieć o triumfalnych potyczkach. Bo nasi przodkowie przynajmniej pięciokrotnie...

7 maja 2017 | Autorzy: Mateusz Drożdż

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Najciekawsze historie wprost na Twoim mailu!

Zapisując się na newsletter zgadzasz się na otrzymywanie informacji z serwisu Lubimyczytac.pl w tym informacji handlowych, oraz informacji dopasowanych do twoich zainteresowań i preferencji. Twój adres email będziemy przetwarzać w celu kierowania do Ciebie treści marketingowych w formie newslettera. Więcej informacji w Polityce Prywatności.