Ciekawostki Historyczne
Generic selectors
Tylko dokładne dopasowania
Szukaj w tytułach
Szukaj w treściach
Szukaj w postach
Search in pages

Czy najsłynniejszy samochód w historii jest… plagiatem? Nieznana historia Garbusa

Inspirację do napisania artykułu stanowi serial Samochody, które zmieniły świat. Emisja w poniedziałki o 21:00 od 30 listopada na HISTORY

Inspirację do napisania artykułu stanowi serial „Samochody, które zmieniły świat”. 

Najdłużej i najliczniej produkowany samochód w historii znają nawet osoby zupełnie niezainteresowane motoryzacją. Charakterystyczne nadwozie Garbusa wzbudza sympatię od pierwszego wejrzenia, ale… czy jego projektant korzystał z własnego pomysłu?

W 1933 roku Adolf Hitler zlecił znanemu już wówczas z poprzednich projektów Ferdinandowi Porsche zaprojektowanie „Volkswagena”, czyli samochodu dla ludu. Wytyczne były dość proste: auto miało przewozić rodzinę z maksymalną prędkością około 100 kilometrów na godzinę i być na tyle tanie, by było na nie stać przeciętnego obywatela Rzeszy. Pomóc w tym miał program Sparkarte, dzięki któremu zakup był bardzo ułatwiony.

Po serii testów na prototypach Porsche odniósł sukces – prawdopodobnie jeden z największych w dziejach motoryzacji. Jak się jednak wkrótce okazało, prestiżowa Niemiecka Nagroda Narodowa w Dziedzinie Nauki i Sztuki zaciążyła projektantowi na sumieniu. Dlaczego? Odpowiedź leżała za granicą Niemiec, w Czechosłowacji…

Tanio i dobrze

Nad przystępnym cenowo „samochodem dla mas” pracowano w Czechosłowacji od początku lat 30. Zespół inżynierów pod przewodnictwem Hansa Ledwinki obrał za cel stworzenie pojazdu taniego w produkcji i prostego w obsłudze, który mógł przetransportować do pięciu osób… Brzmi znajomo? Nic dziwnego – a to dopiero początek podobieństw!

W efekcie powstał prototypowy model Tatra V570 o obłym kształcie maski, nadkoli i dachu, z wysuniętymi okrągłymi przednimi reflektorami. Auto miało dwucylindrowy silnik typu boxer chłodzony powietrzem zamontowany z tyłu. Projekt wyróżniało między innymi nowatorskie rozwiązanie techniczne pozwalające na przekierowanie strumienia chłodzącego do motoru ukrytego za tylną kanapą.

Ostateczny projekt Tatra V570

Ostateczny projekt Tatra V570

Następcami V570 były produkowane masowo modele Tatry T77 i T97. Wystarczy jedno spojrzenie na linię nadwozia, by nasunęło się skojarzenie: Garbus! Podobieństwo jest uderzające – i nie kończy się na wyglądzie.

„Trzewia” sympatycznych aut również były bardzo podobne. Zarówno Tatry, jak Garbusy miały silniki o równoległym układzie tłoków montowane z tyłu i chłodzone powietrzem, co pozwalało między innymi na bardziej swobodne korzystanie z nich przy niskich temperaturach. Tyle, że… prototypy Volkswagena testowano w latach 1935–39, podczas gdy Tatry T77 i T97 były gotowe już w roku 1934!

Czytaj też: „Meble, mały fiat – oto marzeń szczyt”. O popularnym maluchu, który stał się naszą codziennością

Skuteczne załatwienie problemu

„Hitler miał niewielki wpływ na ostateczny projekt samochodu. Jego początkowe obiekcje dotyczące silnika montowanego z tyłu nie pozostawiły śladu na końcowym produkcie, a sylwetka prototypu nie była podobna do szkicu wykonanego prawdopodobnie przez dyktatora podczas spotkania z Porschem w marcu 1934 roku” – czytamy w książce „The People’s Car” Bernharda Reigera. A Gautam Sen w „Million Cars for Billion People” dodaje:

Okazuje się, że Ledwinka omawiał swoje pomysły z Porschem, który wykorzystał wiele rozwiązań projektowych Tatry w Kdf-Wagen. Widać to wyjątkowo wyraźnie, kiedy porównamy go [projekt Porsche] do mniejszej Tatry T97 z silnikiem z tyłu, chłodzonym powietrzem, o płaskim układzie tłoków i aerodynamicznym stylu nadwozia.

Tymczasem, mimo rażących dowodów na motoryzacyjny plagiat, Porsche otrzymał w 1937 roku wspomnianą Niemiecką Nagrodę Narodową w Dziedzinie Nauki i Sztuki (hitlerowski odpowiednik Nobla), co oczywiście oznaczało duży zastrzyk gotówki dla projektanta… którego zaczęło gryźć sumienie.

Porche TYP 60, rok 1938

fot.ilovebutter / CC-BY-2.0 Porche TYP 60, rok 1938

Ferdinand Porsche zapragnął zrekompensować straty kolegom po fachu i przekazać im zadośćuczynienie w formie pieniężnej, ale Hitler załatwił problem za niego – zajmując Czechosłowację i przyłączając zakłady Tatry do majątku Rzeszy. Tym prostym sposobem zakończył dyskusję o ewentualnych należnościach względem poszkodowanego Ledwinki i jego inżynierów. Dalsze losy bohaterów tej historii są raczej przykre.

Wojna motorem niesprawiedliwości

Porsche został aresztowany przez Francuzów jako zbrodniarz wojenny w 1945 roku. Później, kiedy wypuszczono go na wolność, nie był już mile widziany w rodzinnych stronach. Nie zaproszono go nawet na uroczystości z okazji wyprodukowania 50 000 i 100 000 egzemplarza zyskującego coraz większą popularność Volkswagena Garbusa.

Ledwinka również znalazł się w więzieniu pod zarzutem współpracy z Niemcami. Zwolniono go dopiero w 1951 roku, a całkowicie zrehabilitowano pośmiertnie – na początku lat 90.

Jeszcze przed rozpoczęciem II wojny światowej Tatra występowała przeciwko VW o naruszenie praw patentowych, ale zbrojne przejęcie Czechosłowacji definitywnie ucięło jakiekolwiek dyskusje. Z rozkazu Hitlera zaraz po zajęciu zakładów Tatry zaprzestano produkcji samochodów Ledwinki, zamiast tego skupiono się na pojazdach ciężarowych i silnikach wysokoprężnych. Sprawa znalazła zakończenie dopiero w 1961 roku, kiedy Volkswagen wypłacił na rzecz Tatry odszkodowanie w wysokości 3 milionów marek.

Bibliografia:

  1. Reiger, B., The People’s Car. Harvard University Press, Cambridge, 2013.
  2. Sen, G., Million Cars for Billion People. Platinum Press, Mumbai, 2014.

Czy wiesz, że ...

...chcąc zwrócić na siebie uwagę i skłonić Hitlera do małżeństwa z nią, Ewa Braun dwukrotnie próbowała popełnić samobójstwo, w 1932 i 1935 roku. Mimo to Hitler pozostawał niewzruszony na jej wołanie o uwagę i nie zamierzał wchodzić z nią w formalny związek.

...na początku XX wieku kobiety musiały być bardzo pomysłowe, by dostać się na studia? Przykładowo utalentowana ilustratorka, Zofia Stryjeńska, przez rok studiowała na niemieckiej uczelni, posługując się dokumentami swojego brata.

...polski przedwojenny agent Jerzy Sosnowski zdołał zinwigilować Abwehrę? Przedstawiając się jako baron Georg von Nalecz-Sosnowski, zamożny właściciel ziemski, wkupił się w łaski berlińskiej śmietanki towarzyskiej. Udało mu się zdobyć nawet plany ataku na Polskę.

...pod koniec 1914 roku około 10 procent oficerów i 3-4 procent pozostałych żołnierzy armii brytyjskiej wykazywało znamiona szoku nerwowego? W 1917 roku była to już prawie jedna czwarta walczących, a w drugiej połowie 1918 r. – aż 80 tysięcy żołnierzy!

Komentarze (2)

  1. Marcin Odpowiedz

    Silnik typu boxer to silnik o cylindrach przeciwległych, nie jest to ani równoległy, ani płaski układ tłoków. Płaski może być również np. silnik rzędowy leżący.

  2. Anonim Odpowiedz

    Auta różni tylko jeden szczegół. W Czeskim przednią szybą jest prawie prosta w Niemieckim pochyla tak jak ,z tyłu.

Odpowiedz na „AnonimAnuluj pisanie odpowiedzi

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.