Ciekawostki Historyczne

Najdłużej i najliczniej produkowany samochód w historii znają nawet osoby zupełnie niezainteresowane motoryzacją. Charakterystyczne nadwozie Garbusa wzbudza sympatię od pierwszego wejrzenia, ale... czy jego projektant korzystał z własnego pomysłu?

W 1933 roku Adolf Hitler zlecił znanemu już wówczas z poprzednich projektów Ferdinandowi Porsche zaprojektowanie „Volkswagena”, czyli samochodu dla ludu. Wytyczne były dość proste: auto miało przewozić rodzinę z maksymalną prędkością około 100 kilometrów na godzinę i być na tyle tanie, by było na nie stać przeciętnego obywatela Rzeszy. Pomóc w tym miał program Sparkarte, dzięki któremu zakup był bardzo ułatwiony.

Po serii testów na prototypach Porsche odniósł sukces – prawdopodobnie jeden z największych w dziejach motoryzacji. Jak się jednak wkrótce okazało, prestiżowa Niemiecka Nagroda Narodowa w Dziedzinie Nauki i Sztuki zaciążyła projektantowi na sumieniu. Dlaczego? Odpowiedź leżała za granicą Niemiec, w Czechosłowacji…

Tanio i dobrze

Nad przystępnym cenowo „samochodem dla mas” pracowano w Czechosłowacji od początku lat 30. Zespół inżynierów pod przewodnictwem Hansa Ledwinki obrał za cel stworzenie pojazdu taniego w produkcji i prostego w obsłudze, który mógł przetransportować do pięciu osób… Brzmi znajomo? Nic dziwnego – a to dopiero początek podobieństw!

W efekcie powstał prototypowy model Tatra V570 o obłym kształcie maski, nadkoli i dachu, z wysuniętymi okrągłymi przednimi reflektorami. Auto miało dwucylindrowy silnik typu boxer chłodzony powietrzem zamontowany z tyłu. Projekt wyróżniało między innymi nowatorskie rozwiązanie techniczne pozwalające na przekierowanie strumienia chłodzącego do motoru ukrytego za tylną kanapą.

Ostateczny projekt Tatra V570

Ostateczny projekt Tatra V570

Następcami V570 były produkowane masowo modele Tatry T77 i T97. Wystarczy jedno spojrzenie na linię nadwozia, by nasunęło się skojarzenie: Garbus! Podobieństwo jest uderzające – i nie kończy się na wyglądzie.

„Trzewia” sympatycznych aut również były bardzo podobne. Zarówno Tatry, jak Garbusy miały silniki o równoległym układzie tłoków montowane z tyłu i chłodzone powietrzem, co pozwalało między innymi na bardziej swobodne korzystanie z nich przy niskich temperaturach. Tyle, że… prototypy Volkswagena testowano w latach 1935–39, podczas gdy Tatry T77 i T97 były gotowe już w roku 1934!

Czytaj też: „Meble, mały fiat – oto marzeń szczyt”. O popularnym maluchu, który stał się naszą codziennością

Skuteczne załatwienie problemu

„Hitler miał niewielki wpływ na ostateczny projekt samochodu. Jego początkowe obiekcje dotyczące silnika montowanego z tyłu nie pozostawiły śladu na końcowym produkcie, a sylwetka prototypu nie była podobna do szkicu wykonanego prawdopodobnie przez dyktatora podczas spotkania z Porschem w marcu 1934 roku” – czytamy w książce „The People’s Car” Bernharda Reigera. A Gautam Sen w „Million Cars for Billion People” dodaje:

Okazuje się, że Ledwinka omawiał swoje pomysły z Porschem, który wykorzystał wiele rozwiązań projektowych Tatry w Kdf-Wagen. Widać to wyjątkowo wyraźnie, kiedy porównamy go [projekt Porsche] do mniejszej Tatry T97 z silnikiem z tyłu, chłodzonym powietrzem, o płaskim układzie tłoków i aerodynamicznym stylu nadwozia.

Tymczasem, mimo rażących dowodów na motoryzacyjny plagiat, Porsche otrzymał w 1937 roku wspomnianą Niemiecką Nagrodę Narodową w Dziedzinie Nauki i Sztuki (hitlerowski odpowiednik Nobla), co oczywiście oznaczało duży zastrzyk gotówki dla projektanta… którego zaczęło gryźć sumienie.

Porche TYP 60, rok 1938fot.ilovebutter / CC-BY-2.0

Porche TYP 60, rok 1938

Ferdinand Porsche zapragnął zrekompensować straty kolegom po fachu i przekazać im zadośćuczynienie w formie pieniężnej, ale Hitler załatwił problem za niego – zajmując Czechosłowację i przyłączając zakłady Tatry do majątku Rzeszy. Tym prostym sposobem zakończył dyskusję o ewentualnych należnościach względem poszkodowanego Ledwinki i jego inżynierów. Dalsze losy bohaterów tej historii są raczej przykre.

Wojna motorem niesprawiedliwości

Porsche został aresztowany przez Francuzów jako zbrodniarz wojenny w 1945 roku. Później, kiedy wypuszczono go na wolność, nie był już mile widziany w rodzinnych stronach. Nie zaproszono go nawet na uroczystości z okazji wyprodukowania 50 000 i 100 000 egzemplarza zyskującego coraz większą popularność Volkswagena Garbusa.

Ledwinka również znalazł się w więzieniu pod zarzutem współpracy z Niemcami. Zwolniono go dopiero w 1951 roku, a całkowicie zrehabilitowano pośmiertnie – na początku lat 90.

Jeszcze przed rozpoczęciem II wojny światowej Tatra występowała przeciwko VW o naruszenie praw patentowych, ale zbrojne przejęcie Czechosłowacji definitywnie ucięło jakiekolwiek dyskusje. Z rozkazu Hitlera zaraz po zajęciu zakładów Tatry zaprzestano produkcji samochodów Ledwinki, zamiast tego skupiono się na pojazdach ciężarowych i silnikach wysokoprężnych. Sprawa znalazła zakończenie dopiero w 1961 roku, kiedy Volkswagen wypłacił na rzecz Tatry odszkodowanie w wysokości 3 milionów marek.

Bibliografia:

  1. Reiger, B., The People’s Car. Harvard University Press, Cambridge, 2013.
  2. Sen, G., Million Cars for Billion People. Platinum Press, Mumbai, 2014.

KOMENTARZE (2)

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Marcin

Silnik typu boxer to silnik o cylindrach przeciwległych, nie jest to ani równoległy, ani płaski układ tłoków. Płaski może być również np. silnik rzędowy leżący.

Anonim

Auta różni tylko jeden szczegół. W Czeskim przednią szybą jest prawie prosta w Niemieckim pochyla tak jak ,z tyłu.

Zobacz również

Zimna wojna

Szalone lata 80. w Formule 1:...

Cienka linka – tylko tyle dzieli szaleństwo od odwagi. Przerwać ją jest niezwykle łatwo. Lata 80. XX wieku w Formule 1 to debiuty Alaina Prosta...

28 stycznia 2021 | Autorzy: Tomek Sowa

„Meble, mały fiat – oto marzeń...

Choć krążyły o nim różne zabawne anegdoty, był marzeniem wielu Polaków. Mijając go na ulicach i widując na parkingach, można było odnieść wrażenie, że jest...

22 listopada 2020 | Autorzy: Maciej Danowski

Zimna wojna

Fatalne polskie drogi? 70 lat temu...

Drogi zniszczone, samochodów brak – taka była najkrótsza ocena sytuacji powojennej. A jak żyć bez transportu i komunikacji samochodowej, zwłaszcza gdy sieć kolejowa dopiero mozolnie...

7 listopada 2020 | Autorzy: Kazimierz Kunicki

Druga wojna światowa

Okręty podwodne na autostradzie. Najdziwniejsza operacja...

Niemiecka Kriegsmarine przeprowadziła w czasie wojny niezwykłą i bardzo skomplikowaną operację transportowo-logistyczną. Przerzuciła z Morza Bałtyckiego na Morze Czarne sześć okrętów podwodnych i ponad 100...

4 lipca 2020 | Autorzy: Paweł Szymański

Zimna wojna

Makabryczne skutki wyścigów samochodowych, gdy liczyła...

strong>Lata 50. i 60. XX wieku to czas powojennego rozkwitu wyścigów, w których uczestniczyli krewcy i nieustraszeni kierowcy. Rajdowcy woleli postawić na szali swoje życie,...

13 stycznia 2020 | Autorzy: Sławomir Żywczak

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Najciekawsze historie wprost na Twoim mailu!

Zapisując się na newsletter zgadzasz się na otrzymywanie informacji z serwisu Lubimyczytac.pl w tym informacji handlowych, oraz informacji dopasowanych do twoich zainteresowań i preferencji. Twój adres email będziemy przetwarzać w celu kierowania do Ciebie treści marketingowych w formie newslettera. Więcej informacji w Polityce Prywatności.