Ciekawostki Historyczne
Generic selectors
Tylko dokładne dopasowania
Szukaj w tytułach
Szukaj w treściach
Szukaj w postach
Search in pages

Operacja „Spinacz”. Ilu nazistowskich naukowców trafiło po wojnie do Stanów Zjednoczonych?

Niektórzy nazistowscy naukowcy zyskali w Ameryce prawdziwą popularność. Wernher von Braun, nazywany "ojcem NASA", współpracował nawet z Waltem Disneyem.

fot.NASA/domena publiczna Niektórzy nazistowscy naukowcy zyskali w Ameryce prawdziwą popularność. Wernher von Braun, nazywany „ojcem NASA”, współpracował nawet z Waltem Disneyem.

Wygrana wojna oznacza zwykle pokaźne łupy dla zwycięzców. Nie inaczej było, gdy w 1945 roku alianci pokonali państwa Osi. Niemal natychmiast przystąpili do podziału terytoriów i zasobów przegranych krajów. Dla Amerykanów największą wojenną zdobyczą okazali się jednak… pracujący dla Hitlera naukowcy.

Ostatnie miesiące drugiej wojny światowej były początkiem nowego starcia na arenie międzynarodowej. Już wtedy – zanim wojna dobiegła końca – państwa kapitalistyczne zaczynały rywalizację z rosnącym w siłę ruchem komunistycznym. Walka toczyła się między innymi o zasoby ludzkie, a ściśle rzecz ujmując – naukowców III Rzeszy.

Amerykańskie elity wojskowe były pod wielkim wrażeniem niemieckich badań nad uzbrojeniem. Od końca 1944 roku  Biuro Służb Strategicznych (OSS) prowadziło akcję pod nazwą „Overcast”, która zakładała przejęcie potencjału naukowego Niemiec i Japonii. Po kapitulacji Tokio działania te zyskały nową nazwę: „Paperclip”, czyli „Spinacz”.

Amerykańska opinia publiczna dowiedziała się o sprawie wiele miesięcy później. Jak w książce „Ścigając Księżyc. Naród, politycy i obietnica, która przeniosła USA w erę kosmiczną” piszą Robert L Stone i Alan Anders:

Operacja „Paperclip” została po raz pierwszy wspomniana publicznie w oszczędnym komunikacie Departamentu Wojny z 1 października 1945 roku. Obwieszczał on, że starannie wybrana grupa „wybitnych niemieckich naukowców” zostanie sprowadzona do USA, by podzielić się wiedzą techniczną, niezbędną dla bezpieczeństwa narodowego. Jednostronicowy komunikat podawał też, że Niemcy znajdą się w Stanach Zjednoczonych tymczasowo i wszyscy zgłosili się z własnej woli.

Amerykański pragmatyzm

Założenia operacji „Spinacz” były dosyć realistyczne. Już w pierwszych miesiącach 1944 roku amerykańskie służby wywiadowcze zyskały sporą wiedzę o możliwościach militarnych Niemców. Szczególna uwagę przywiązywano do rozpracowania projektu budowy rakiet dalekiego zasięgu V2 oraz do prac badawczych z zakresu medycyny.

Wielu naukowców nazistowskich zajmujących się rakietami trafiło do Fort Bliss w Teksasie.

fot.domena publiczna Wielu naukowców nazistowskich zajmujących się rakietami trafiło do Fort Bliss w Teksasie.

Amerykańskie kręgi wojskowe były przekonane, że dla potrzeb realizacji własnej strategii obronnej należy ściągnąć odpowiednich ludzi. Nie pytano, w jaki sposób niemieccy uczeni doszli do konkretnych wniosków. Liczył się efekt; oczekiwano też, że sprowadzeni do kraju naukowcy będą mogli pomóc w walce ze światowym komunizmem. Potwierdza to amerykański dziennikarz, Eric Lichtblau:

Tysiące nazistów prześlizgnęło się przez granice bez niczyjego wsparcia, z łatwością oszukując amerykański system imigracyjny. Wielu z nich otrzymało pomoc, między innymi od wyższych rangą funkcjonariuszy służb wojskowych i wywiadowczych w Pentagonie, CIA i innych agencjach, którzy wierzyli, że nowi imigranci, pomimo oczywistych związków z nazizmem, a może właśnie dzięki nim, mogą ułatwić pokonanie zagrożenia ze strony Związku Sowieckiego. Urzędnicy w Waszyngtonie lubili powtarzać, że trudno znaleźć kogoś, kto by bardziej niż naziści nienawidził Sowietów — i chcieli wykorzystać tę wrogość.

Pragmatyzm nowej amerykańskiej strategii najlepiej poznali tak zwani dipisi (skrót od displaced persons), czyli osoby wywiezione na roboty przymusowe. Była to grupa kilku milionów ludzi, często chorych i bez jasnego statusu państwowego. Wydawać by się mogło, że po zakończeniu wojny, zamknięciu krematoriów i obozów pracy, organizacja ich powrotu do domów powinna być priorytetowa.

Alianci byli jednak bezlitośni. Postanowili zatrzymać „oswobodzonych” robotników w miejscach kaźni. Bardziej interesowali się bowiem… ich oprawcami, którzy dokonywali eksperymentów na ludziach lub tworzyli broń dzięki nieludzkiej pracy więźniów. Przewożono ich na terytoria bezpieczne. Jak wyjaśniają autorzy książki „Ścigając Księżyc. Naród, politycy i obietnica, która przeniosła USA w erę kosmiczną”:

Departament Wojny i OSS uważały niemieckich naukowców i inżynierów za tak cenną zdobycz, że dużo bardziej zależało im na dostępie do ich wiedzy niż zajmowaniu się kontrowersyjnymi (i głęboko utajnionymi) szczegółami z wojennych akt.

Artykuł powstał między innymi w oparciu o książkę Roberta Stone'a i Alana Andersa pod tytułem „Ścigając Księżyc” (Bez Fikcji 2019).

Artykuł powstał między innymi w oparciu o książkę Roberta Stone’a i Alana Andersa pod tytułem „Ścigając Księżyc” (Bez Fikcji 2019).

Opanowywanie Europy Wschodniej przez Stalina budziło już obawy przed kolejnym długim konfliktem, a tuż po wojnie Amerykanie podejrzewani o sympatie komunistyczne byli uznawani za znacznie większe zagrożenie niż ludzie związani w przeszłości z pokonaną III Rzeszą.

Cel uświęca środki

Administracja USA w pierwszej kolejności zapewniła odpowiednie warunki pracy dla zespołu kierowanego przez Wernhera von Brauna. Ten konstruktor, wizjoner i nazista odpowiadał za projekt budowy rakiet V1 i V2. Udało mu się stworzyć broń, która była w stanie przenosić ładunki na duże odległości, między innymi na terytorium Belgii i Anglii.

Zachodni alianci już od 1943 roku wiedzieli o tajnym ośrodku badań rakietowych w Peenemünde (wyspa Uznam), gdzie do końca wojny pracowały tysiące przymusowych więźniów. Von Braun porzucił kierowanie projektem, gdy wojska sprzymierzonych były coraz bliżej Berlina. Uciekł wraz z grupą zaufanych inżynierów do Bawarii, gdzie oddał się w ręce Amerykanów.

Naukowiec nie miał żadnych problemów, aby zaistnieć w Stanach Zjednoczonych jako młody geniusz o arystokratycznym rodowodzie. Wydatnie pomogły mu w tym amerykańskie służby. Jak podkreślają Robert L Stone i Alan Anders:

Waszyngtońska Agencja Połączonych Celów Wywiadu (Joint Intelligence Objectives Agency, JIOA) starannie wybielała (…) kłopotliwe biografie von Brauna oraz innych uczestników „Paperclip”, przypominając produkujących fałszywe życiorysy aktorskie publicystów hollywoodzkich w systemie studyjnym.

W 1958 roku, kiedy powstało powyższe zdjęcie specjalnego komitetu NASA, niewiele osób pamiętało o zbrodniczej przeszłości von Brauna (pierwszy z prawej).

fot.NASA/domena publiczna W 1958 roku, kiedy powstało powyższe zdjęcie specjalnego komitetu NASA, niewiele osób pamiętało o zbrodniczej przeszłości von Brauna (pierwszy z prawej).

Robiono to tak skutecznie, że Wernher von Braun w okresie powojennym stał się wręcz gwiazdą telewizji. Przez kilka dekad dla wielu młodych Amerykanów to on był „ojcem” NASA i programów kosmicznych. Dopiero w latach siedemdziesiątych został rozpoznany i oskarżony przez byłych więźniów o udział w zbrodniach wojennych. Nigdy jednak nie stanął przed sądem. Musiał się jedynie tłumaczyć ze swojego zaangażowania w prace badawcze na rzecz III Rzeszy.

Nieco inny był los kolejnego nazistowskiego badacza, który przeniósł działalność do Stanów Zjednoczonych – Hubertusa Strugholda. W czasie wojny był on lekarzem w Dachau, gdzie dokonywał eksperymentów na ludziach. Sprawdzał między innymi reakcje na niskie temperatury albo symulował upadki z dużej wysokości.

Badania te zostały później wykorzystane w projektowaniu pierwszych lotów kosmicznych. Sam Strughold przez lata był zaś honorowany i nagradzany. W latach 1963-2012 Towarzystwo Medycyny Lotniczej przyznawało nawet nagrodę jego imienia! Dopiero w 2013 roku zawieszono dalsze procedowanie. Niewiele wcześniej nazwisko „naukowca” zaczęło być wymazywane z kronik instytucji badawczych.

Potrzebni gdzie indziej

W czasie trwania akcji administracja amerykańska wykorzystała każdy możliwy sposób, żeby przekonać obywateli, że niemieccy badacze będą działali na korzyść państwa. „New York Times” donosił w 1946 roku, że zaangażowanie nazistowskich naukowców pozwoli zaoszczędzić aż 750 milionów dolarów.

Nieliczne osoby wyrażały sprzeciw wobec polityki przyjmowania niemieckich „uchodźców”. W gronie tym znaleźli się między innymi Albert Einstein i była pierwsza dama, Eleanor Roosevelt. Jednakże z każdym tygodniem propagandowa machina rosła w siłę, a strach przed dominacją Związku Radzieckiego zdawał się usprawiedliwiać każdy ruch władz.

Jednym ze sprowadzonych do Ameryki naukowców był Kurt H. Debus. Na zdjęciu siedzi pomiędzy prezydentem Johnem F. Kennedy'm i wiceprezydentem Lyndonem Johnsonem.

fot.domena publiczna Jednym ze sprowadzonych do Ameryki naukowców był Kurt H. Debus. Na zdjęciu siedzi pomiędzy prezydentem Johnem F. Kennedy’m i wiceprezydentem Lyndonem Johnsonem.

Łącznie służby wywiadowcze zorganizowały i przyjęły blisko 1600 osób z niemieckich laboratoriów. Prowadzili oni szereg badań, z których efektów korzystamy do dzisiaj. Jedni, jak von Braun, angażowali się w podbijanie kosmosu, inni działali na przykład w dziedzinie chemii i rolnictwa.

Nie ulega wątpliwości, że działania Amerykanów były po wojnie powszechną strategią. Rosjanie również zatrzymali u siebie wybranych naukowców. Operacja „Spinacz” rzuca jednak nieco inne światło choćby na same procesy norymberskie. Na ławę oskarżonych trafili ludzie decyzyjni, lecz zabrakło tam tych, którzy tworzyli środki zagłady. Dlaczego? Dziś już wiemy, że byli potrzebni gdzie indziej.

Bibliografia:

  1. Eric Lichtblau, Sąsiedzi naziści, Wydawnictwo Literackie 2015.
  2. Robert L Stone, Alan Anders, Ścigając Księżyc. Naród, politycy i obietnica, która przeniosła USA w erę kosmiczną, Wydawnictwo Bez fikcji 2019.
  3. Erich Lichtblau, In Cold War, U.S. Spy Agencies Used 1,000 Nazis, „New York Times” 27.10.2014.

Kup książkę z rabatem na empik.com

Czy wiesz, że ...

...Adolf Eichmann pierwsze powojenne lata spędził na północy Niemiec, gdzie pracował najpierw jako drwal, a później - jako hodowca kur? Sprzedawał jajka nawet mieszkającym w okolicy Żydom... nad czym bardzo ubolewał.

...oskarżenie o gwałt na dwóch czternastolatkach nie złamało kariery wielkiego gwiazdora hollywoodzkiego lat 40. Errola Flynna? Podczas procesu cytowano jego wypowiedzi w stylu „lubię starą whisky i młode kobiety”. Udało mu się wybronić przed więzieniem, ponieważ… podważył reputację nastolatek.

...GROM, najlepsza polska jednostka specjalna, dzięki morderczemu szkoleniu wykazuje olbrzymie możliwości? Po 11 września 2001 roku MON mógł wysłać do Afganistanu około stu pierwszych żołnierzy dopiero po trzech miesiącach szkolenia. Tymczasem operatorzy jednostki GROM gotowość bojową osiągali w półtorej godziny!

...oddział Mariana Bernaciaka ps. "Orlik" zdołał sforsować ubeckie więzienie powiatowe w Puławach? Była to prawdziwa forteca, pilnie strzeżona, obwarowana, z garnizonem radzieckim w pobliżu. Mimo to, dzięki szybkiej akcji, uwolnili 107 więźniów i wystrychnęli na dudka Sowietów

Komentarze (10)

  1. Anonim Odpowiedz

    …no ale to kogoś dziwi? Przeraża? Jak już się „naeksperymentowali” to zaprzepaścić taką pracę i cierpienie tysięcy osób? Ja nie wiem, ludzie myślą, że co? Nikt nie robi eksperymentów, a wszystko tak o zostaje dopuszczone do produkcji? Brutalnych eksperymentów na zwierzętach nie ma? Oddzielanie nowo narodzonych naczelnych od matek i dawanie ich do klatek z metalową puszką z mlekiem? Testowanie leków w Afryce za przysłowiową miskę ryżu? O tym się głośno nie mówi, ale skoro jest możliwość tworzenia ludzkich klonów i hybryd (do informacji publicznej oczywiście wszystko zabijają w zarodku, bo to nieetyczne…) to nikt, absolutnie żadnej kraj i organizacja nie stworzyły sobie czegoś/kogoś takiego i absolutnie niczego na nich nie testują, tak? Jakby w wojnie chodziło o ofiary i poległych haha… Przecież wiadomo, że chodzi o kasę i wyścig technologiczny. Ofiary obchodzą tylko normalnych, regularnych obywateli. Ci, którzy wojny wywołują mają je głęboko w nosie. Zabijanie naukowców przeciwnika jest nielogiczne. Tylko taki dureń Mengele został olany, bo ten to na pierwszy rzut oka był idiotą i sadystą… Pytania które zadawał, np „co się stanie jak kobieta nie będzie karmiła noworodka” są tak głupie, że nikt nawet nie podjął się jakichkolwiek rozmów z tym czubem.

    • Eee Odpowiedz

      Najbardziej denerwująca w tej całej sytuacji jest nagonka na NSZ brygade świętokrzyską…. z jednej strony zbrodniarze są bohaterami, a bohaterzy są ukazywani jako zbrodniarze mimo ze ich decyzje byly pokierowane checią przezycia wojny i patriotyzmem

  2. AAA Odpowiedz

    Zatrzymywanie więźniów obozów koncentracyjnych w tychże obozach miało sens: tylko tam można było im pomóc w kontrolowany i racjonalny sposób.

    Wyzwalający obozy amerykańscy żołnierze bardzo często, w odruchu normalnej ludzkiej solidarności, dzielili się swoimi racjami żywnościowymi z więźniami. Niestety wielu z więźniów przypłaciło nagłą obfitość żywności życiem. Wycieńczone organizmy nie były w stanie poradzić sobie z „normalną” żywnością. Jakiś czas trwało zanim opracowano procedury żywieniowe pozwalające na bezpieczne „odkarmianie” więźniów.

    Dodatkowo: w obozach panowały choroby. Leczyć też najlepiej było na miejscu.
    Jest faktem, że wielu więźniów obozów koncentracyjnych umierało długo po wyzwoleniu. Wyniszczenie ich organizmów osiągnęło taki stan, że po prostu nie można było im pomóc.

    Czasami warto się drogi autorze dobrze zastanowić, zanim jakieś słowo ujmie się w cudzysłów. Szczególnie takie jak oswobodzenie.

    • Maciej Zborek Odpowiedz

      Dzień dobry,

      akurat wątek, który Pan podjął jest ciekawy, ale niekoniecznie względy humanitarne zdecydowały o takim działaniu aliantów. Owszem, lekarze musieli nauczyć żołnierzy w jaki sposób pomagać więźniom. Natomiast głównym powodem zatrzymania więźniów w obozach była kwestia ich statusu prawnego. Duża cześć tych ludzi nie miała żadnych dokumentów, co rodziło obawę, że nastąpi zmasowana migracja, której nikt nie będzie w stanie kontrolować. Choroby i niedożywienie były kwestią marginalną dla przywódców. Zresztą proszę sięgnąć po dwa teksty wymienione w biografii, które nieco w innym świetle przedstawiają całą sprawę. Osobnym wątkiem, który jest dzisiaj celowo pomijany to antysemityzm aliantów.

      Pozdrawiam

  3. Piotr Odpowiedz

    Von Braun nie miał nic wspólnego z V-1, zajmował się wyłącznie V-2 (i pokrewnymi).
    Zaciekawiło mnie stwierdzenie że został rozpoznany przez więźniów. Czy można prosić o źródło tej informacji? Czy mowa o więźniach z Dory?

  4. ola22 Odpowiedz

    „trudno znaleźć kogoś, kto bardziej niż naziści nie lubił komunistów”…tak bardzo ich nie lubili, że do 1941 walczyli po tej samej stronie…

  5. Prawda historyczna Odpowiedz

    Naukowcy? Watykańskie czarne Belzebuby wywiózł do Ameryki Południowej 30 tysięcy SSmanów a ciemnota dalej pada przed nimi na ryj

    • Vico Odpowiedz

      Kościół zawsze był azylem dla prześladowanych. To jego rola. Jak Pan Jezus ocalik przed ukamienowaniem jawnogrzesznicę.

Dodaj komentarz

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.