Ciekawostki Historyczne
Generic selectors
Tylko dokładne dopasowania
Szukaj w tytułach
Szukaj w treściach
Szukaj w postach
Search in pages

Jak bardzo pazerny był Stefan Czarniecki?

Patriotyzmowi Stefana Czarnieckiego mogła dorównać tylko jego pazerność.

fot.Henryk Pillati/domena publiczna Patriotyzmowi Stefana Czarnieckiego mogła dorównać tylko jego pazerność.

Niewątpliwie Stefan Czarniecki kochał ojczyznę – za swe zasługi został nawet uwieczniony w polskim hymnie. Równie mocno kochał jednak… pieniądze, a wojnę traktował jako główne źródło dochodów. Ile udało mu się w ten sposób zarobić?

Swoją postawą w czasie szwedzkiego potopu Czarniecki zepchnął w cień hetmanów koronnych: wielkiego Stanisława „Rewerę” Potockiego i polnego Stanisława Lanckorońskiego. Raz za razem osiągał sukcesy, a żołnierze widzieli w nim prawdziwego wodza.

Gdy na początku 1657 roku Lanckoroński zmarł, dzielny regimentarz zdawał się naturalnym kandydatem do buławy. Jednak król Jan Kazimierz pod wpływem większości senatorów przekazał ją Jerzemu Sebastianowi Lubomirskiemu.

W imię Rzeczpospolitej i… pieniędzy

„Jam nie z soli ani roli, ale z tego, co mnie boli wyrosłem” – skomentował zawiedziony bohater, czyniąc aluzję do rozległych włości Potockiego i kopalni soli, na których zbudowali swą pozycję Lubomirscy.

Źródłem bogactwa Stefana Czarnieckiego była służba wojskowa.

fot.F. Szewczyk/domena publiczna Źródłem bogactwa Stefana Czarnieckiego była służba wojskowa.

Dla Czarnieckiego jedynym źródłem bogactwa była służba wojskowa – wraz ze wszystkimi swoimi „dobrodziejstwami”, takimi jak rany, chłód, głód i niewygoda, niejako wliczonymi w żołnierską dolę. Mimo to potrafił się dorobić.

Bił się odważnie nie tylko dla Rzeczpospolitej, ale i dla pieniędzy. Spośród wielkich polskich wodzów wyróżniała go bowiem jeszcze jedna cecha – chciwość. Już wiosną 1653 roku wziął 10 tysięcy „albo złotych, albo dukatów” od pewnego „znacznego buntownika” za odstąpienie od oblężenia jednego z ukraińskich miasteczek. Przypuszcza się, że chodziło o Monasterzyska, gdzie został ciężko ranny, a owym „buntownikiem” miał być słynny kozacki pułkownik Bohun.

W grudniu 1653 roku szlachta chełmińska domagała się ukarania Czarnieckiego i przekazania zdobytych pieniędzy na żołd dla wojska. Jednak, podobnie jak sumami otrzymanymi za wziętych w 1660 roku do niewoli moskiewskich jeńców, dowódca nie podzielił się zdobytym majątkiem z żołnierzami.

Dwa miliony za pokój

Kiedy w latach 1661–1663 nieopłacone oddziały Rzeczpospolitej zawiązywały konfederacje, Czarniecki stał się celem niewybrednych ataków. Piętnowano w nich pazerność słynnego wodza:

Nie bądź chciwy Czarniecki, będziesz miał buławę,
Nie zazdrość wojsku żołdu już zasłużonego,
Bo go jemu nie dajesz ze skarbu twojego.

O największych wodzach w naszej historii przeczytacie w książce "Polscy bogowie wojny". Już dziś możecie zamawiać w przedsprzedaży.

O największych wodzach w naszej historii przeczytacie w książce „Polscy bogowie wojny”. Kup z rabatem na empik.com.

[…]

Pamiętaj, że kiedyś był także towarzyszem.
Cieszyłeś się także tym zasłużonym groszem,
a teraz, kiedyś został ruskim wojewodą,
Od skarbu ich odpychasz, trząsasz na nich brodą.

O ludzi ze swoich chorągwi potrafił jednak zadbać. Organizował im lepsze leża zimowe. Wypłacał część (na całość chyba nikt się nie doczekał) zaległego żołdu, nie bacząc na roszczenia innych jednostek. „A po staremu nasze wojsko było najporządniejsze i najlepsze” – wspominał w roku 1660 Pasek, służący w dywizji Czarnieckiego.

Wojewoda ruski (godność tę otrzymał na otarcie łez po nieprzyznanej buławie), mimo wielkiego awansu, nie wyzbył się niektórych żołnierskich nawyków. Dało się to zauważyć na przykład w 1657 roku, kiedy zmierzył się z armią siedmiogrodzkiego księcia Jerzego Rakoczego. Pokonał go pod Magierowem (właśnie w tej bitwie ranny został Sienkiewiczowski pan Kmicic), co sprawiło, że Rakoczy stał się skory do negocjacji.

I o ile hetman wielki koronny Stanisław „Rewera” Potocki był gotów przystać na proponowane warunki, to Czarniecki, skuszony wizją bogactw w taborze, domagał się gigantycznego okupu.

Nietrudno się domyślić, za którym dowódcą żołnierze chcieli pójść w ogień. Z ich poparciem wojewoda ruski planował już atak – nawet wbrew woli starszego kolegi. Ostatecznie do starcia nie doszło – bo Rakoczy zgodził się wypłacić milion złotych wojsku, a jego wodzom… dwa miliony.

***

O tym gdzie krył się sekret sukcesów naszych największych wodzów przeczytacie w książce „Polscy bogowie wojny”. Powyższy tekst stanowi fragment rozdziału poświęconego Stefanowi Czarnieckiemu.

Tytuł, lead, ilustracje wraz z podpisami, wytłuszczenia oraz śródtytuły pochodzą od redakcji. Tekst został poddany podstawowej obróbce redakcyjnej w celu wprowadzenia częstszego podziału akapitów.

Sprawdź, gdzie kupić „Polscy bogowie wojny. Najwspanialsi dowódcy w dziejach”:

 

Czy wiesz, że ...

...słynny Casanova w pewnym momencie życia chciał się ustatkować? Poważnie myślał o ślubie z tajemniczą Henriettą, która nie chciała zapewnić mu trwałego związku. W ramach rozstanie napisała tylko jedno słowo: „Żegnaj”.

...XVIII-wieczna polska szkoła uczyła młodzież wszystkich negatywnych zachowań szlacheckich, jakie stały się wtedy przekleństwem Rzeczypospolitej? Wychodzili z niej obywatele przekonani o wyjątkowości swojego stanu i przywiązani do zepsutego ustroju państwa. Nie brakowało też fanatyków religijnych.

... pewna bakteria była tak zjadliwa, że wystarczył łyk wody ze strumienia by się nią zarazić. Nic dziwnego, że ta choroba rozprzestrzeniała się z niesamowitą prędkością. Dziesiątkowała biedotę, ale zabijała też koronowane głowy. Kto padł jej ofiarą i czy nadal powinniśmy się jej bać?

...gdy w 1556 roku do Siedmiogrodu wróciła Izabela Jagiellonka, najstarsza córka Zygmunta Starego i Bony Sforzy oraz matka tamtejszego księcia, z okazji jej przyjazdu Izabeli 23-letni Stefan Batory wygłosił w nienagannej łacinie mowę powitalną? Nie mógł jeszcze wiedzieć, że dwie dekady później ożeni się z jej młodsza siostrą, Anną Jagiellonką, i zasiądzie na polskim tronie!

Komentarze (2)

  1. Lisowczyk Odpowiedz

    razi używanie nazwy w odmianie przez przypadki: Rzeczpospolita – Rzeczypospolitej nie Rzeczpospolitej.
    poza tym … ech, co tu dużo gadać – niech autor czepi się innego wozu.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.