Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Ile osób przetrzymywano w ubeckich obozach na terenie Polski?

Symboliczny cmentarz na terenie obozu pracy w Łambinowicach.

fot.Julo/domena publiczna Symboliczny cmentarz na terenie obozu pracy w Łambinowicach.

O istnieniu powojennych obozów wielu Polaków wciąż wolałoby nie mówić. Dyskusja na temat ich nazwy – polskie? komunistyczne? stalinowskie? – jest daleka od rozstrzygnięcia. Poszukiwanie winnych często odciąga jednak uwagę od najważniejszego – losu więźniów. Czy wiemy chociaż, ilu ich było?

Pierwsze zakładane przez komunistów obozy powstały w Polsce już w 1944 roku. Tworzyło je NKWD, a aresztowania objęły żołnierzy Polskiego Państwa Podziemnego, jeńców niemieckich oraz ludność oskarżoną o współpracę z hitlerowcami. Część osadzonych po krótkim pobycie wysyłano dalej, w głąb Rosji. Innych wykorzystywano choćby do rozbiórki zakładów przemysłowych.

Zorganizowana przez radzieckich oficerów sieć ośrodków działała do końca 1945 roku. Następnie część z nich zlikwidowano, a resztę – wraz z więźniami, których liczba mogła sięgnąć nawet 50 tysięcy! – przekazano lokalnemu aparatowi bezpieczeństwa. Ten, zainspirowany płynącym ze wschodu przykładem, budował już wówczas własny system więziennictwa. Obozy pracy stały się jego integralną częścią. W latach 1945–1950 działało ich w Polsce aż 206. Ile osób do nich trafiło?

Pierwsze dwa tysiące

„Dokładnych liczb nikt nie zna” – podkreśla zajmujący się dziejami komunistycznych obozów historyk Bogusław Kopka. Zwłaszcza początki działania sieci ośrodków są trudne do uchwycenia: panował w nich wówczas zbyt wielki organizacyjny chaos. Do obozów kierowano najróżniejsze kategorie więźniów. Tak Kopka w swojej najnowszej książce „Gułag nad Wisłą” opowiada o pierwszym z nich, który powstał w Krzesimowie:

Utworzony w październiku 1944 roku pod nazwą Obóz Pracy Przestępców Politycznych i Podejrzanych, miał być przeznaczony zarówno dla kolaborantów niemieckiego okupanta, volksdeutschów, ludności niemieckiej (np. niemieckich wysiedleńców z Besarabii), zwykłych kryminalnych przestępców, jak i dla żołnierzy AK, NSZ, Batalionów Chłopskich oraz więźniów stalinowskiego systemu więziennictwa. Trafiło do niego co najmniej 2037 osób, w tym także starcy, kobiety i dzieci.

W Krzesimowie do dzisiaj znajduje się cmentarz, na którym pochowano zmarłych więźniów pierwszego ubeckiego obozu.

fot.Fotonews/CC BY-SA 3.0 pl W Krzesimowie do dzisiaj znajduje się cmentarz, na którym pochowano zmarłych więźniów pierwszego ubeckiego obozu.

Niedługo po Krzesimowie pojawiły się kolejne placówki. Tworzono je nie tylko odgórnie – największy problem Departament Więziennictwa i Obozów Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego miał z tak zwanymi „dzikimi obozami”. Zakładały je samowolnie lokalne ośrodki władzy, a MBP dopiero stopniowo przejmowało nad nimi kontrolę.

„Obozy pracy skoncentrowano w trzech regionach na linii północ–południe: Górny Śląsk — Polska centralna — Pomorze i Kujawy” – referuje Kopka. Wraz z rozwojem sieci rosła także liczba więźniów. W kwietniu 1945 roku zgodnie z danymi przechowywanymi w MBP było ich 27 826. W grudniu – już 29 559.

Czy wiesz, że ...

...za faszerowanie pasztetówek trocinami można było w czasach PRL zostać powieszonym? Taki wyrok zapadł w "aferze mięsnej", gdzie na karę śmierci skazany został Stanisław Wawrzecki, szef przedsiębiorstwa Warszawa Praga w Miejskim Handlu Mięsem.

...gdy w październiku 1963 roku Swietłana Alliłujewa, córka Stalina, poznała miłość swojego życia... w szpitalu? Była właśnie tuż po operacji wycięcia migdałków. Jej ukochany, Radża Brajesh Singh, w szlafroku i z watą w nozdrzach, cierpiał po usunięciu polipów z nosa.

...Stalin lubił naśmiewać się z przesadnych ambicji swojej wierchuszki? Na liście kandydatów do odznaczenia napisał: „Gówniarze dostają order Lenina!”

...na początku lat sześćdziesiątych na izraelskich dworcach i w kioskachpojawiły się „Stalagi”, czyli tanie powieści pornograficzne osadzone w realiach III Rzeszy? Promowano je jako… autentyczne wspomnienia byłych anglosaskich więźniów obozów jenieckich.

Komentarze (12)

  1. Prawda historyczna Odpowiedz

    Oj za dobra była władza Ludowa, tak się cackała z tym faszystowskim barachłem 25 tyś i to przeważnie z powodu epidemii, co to za kara za zamordowanie 6 milionów POLAKÓW. Mimo wszystko wielkie Dzięki wspaniałym Bohaterom z MBP KBW LWP za walkę z Hitlerowskimi zwyrodnialcami. Część i Chwała na wieki.

  2. Agnieszka W Odpowiedz

    Szkoda, że autor nie napisał, że później w Jaworznie byli też więzieni więźniowie polityczni. Mój Tato miał niecałe 16 lat jak tam trafił i wyszedł dopiero po ogłoszeniu amnestii po śmierci Stalina.

    • Członek redakcji | Autor publikacji |Anna Winkler Odpowiedz

      Pani Agnieszko, tekst miał niestety ograniczoną objętość i nie sposób w nim poruszyć wszystkich wątków. Dziękujemy za podzielenie się rodzinną historią – czy Pani Tata długo przebywał w obozie?

  3. Anonim Odpowiedz

    Servus Anna Winkler. Polskich Powojennych Obozów Koncentracyjnych było dokładnie 1300 a ilu ludzi straciło w nich życie, to trudno oszacować. Te obozy niczym nie różniły się od Niemieckich Obozów Koncentracyjnych. Robiono łapanki uliczne na ludności cywilnej i jeżeli ktoś nie potrafił mówić po Polsku, to momentalnie stawał się więźniem któregoś z tych obozów. Aresztowano Kaszubów, Łemków, Ormian, Polaków podejrzanych o współpracę z AK-owcami, Ukrainców i Ślązaków. Więziono również dzieci i młodzież. Najstraszniejszy Niemiecki Obóz Koncentracyjny Auschwitz – Birkenau nie zakończył swojej makabrycznej działalności. Auschwitz zarządzali Polacy a Birkenau Armia Sowiecka.!!!

    • Prawda historyczna Odpowiedz

      Nie porównuj ZWYRODNIAŁY FOLKSDOJCZU naszych obozów przejściowych do waszych obozów zagłady, obozy odosobnienia dla nazistów były również na zachodzie. Twoi nazistowscy zbrodniarze chcieli nasz naród polski zutylizować wspólnie z uwielbianymi przez ciebie UPA. Napisz faszystwski degenaracje kto po wojnie zastał powieszony w Auschwitz? Nazistów bronisz antypolskii trolu, dziadziusiowi się nie udało nas eksterminować to teraz załujesz ZWYRODNIALCU !!!

        • Prawda historyczna

          Właśnie co się stało świrusie? bo w Auschwitz zginęło po Wojnie 144 nazistów i folksdojczów. To jest niby porównywalne ze zbrodniami Niemcców? Czyli albo jesteś trolem albo świrem z wypranym przez propagandę móżdżkiem

  4. Anonim Odpowiedz

    Cieszę się z Waszych esejów. Powoli dochodzimy do prawdy, choć jest jakby nieosiągalna. Mam 70 lat i jestem repatriantem z okolic Wołożyna z 1957 roku. Gułag dla mnie też tamtejszy kołchoz (Zacharzewo) i tamtejsze czasy, a czasem i to co się dziś może stać. Trzeba przywracać pamięć i rozumienie. PRZYWRACAĆ ROZUM. Dlatego jestem za PIS. Henryk

  5. BM Odpowiedz

    „Dyskusja na temat ich nazwy – polskie? komunistyczne? stalinowskie? – jest daleka od rozstrzygnięcia.”

    Jak dla mnie sprawa jest prosta. Obozy te założyła władza narzucona siłą przez ZSRR. Najlepsze byłoby więc określenie radzieckie.

  6. Radosław Odpowiedz

    Wiem, ze się czepiam, ale niestety jest jeden błąd (nie z winy redaktorów). Gułag to system obozów w zsrr. Łagier to jest pojedynczy obóz. Często jest to stosowane zamiennie, ale znaczenia tych słów są różne.

  7. FAUST Odpowiedz

    ANNO, nazwisko Pani to rodzinne czy po mężu ? pytam się nie z próżnej ciekawości lecz płynących zainteresowań historią .Zechce Pani odpowiedzieć ? Pozdrawiam

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.