Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Jak bardzo niebezpieczne było wyjście na kawę podczas niemieckiej okupacji?

Goście jeden z krakowskich kawiarni. Zdjęcie z sierpnia 1941 roku.

fot.domena publiczna Goście jeden z krakowskich kawiarni. Zdjęcie z sierpnia 1941 roku.

Jeśli Niemcy polowali na konkretne osoby, wyłuskiwali je precyzyjnie. Czasem jednak po prostu zabierali wszystkich gości zatłoczonej kawiarni czy restauracji wraz z personelem, najlepszą żywnością i utargiem. Biorąc za zakładników zwykłych klientów, naziści chcieli wywrzeć presję na polskim podziemiu.

Właściciel kawiarni czy restauracji działającej w okupowanej Polsce także był narażony na poważne konsekwencje. Jeśli lokal odwiedzali ludzie z podziemia, istniało ryzyko, że w razie niemieckiego nalotu znalezione zostaną na przykład nielegalne broszury bądź przy którymś z gości broń. Podejrzenia w takim przypadku padały nie tylko na człowieka złapanego na gorącym uczynku, ale też na tego, który właśnie sprzedał mu talerz zupy.

Między Armią Krajową i Niemcami

Świat  gastronomii  tkwił  w  imadle  –  między  Polskim  Państwem Podziemnym a władzami okupacyjnymi. Niezależnie od poglądów i swojego patriotyzmu każdy restaurator musiał liczyć się z tym, że bezpośrednie niebezpieczeństwo zagrozi mu również ze strony Armii Krajowej. Nie mógł przecież przewidzieć, czy władze konspiracyjne nie wydały wyroku na któregoś ze stałych bywalców lokalu. Nie było jego winą, jeśli nieświadomie karmił konfidenta gestapo czy innego zdrajcę. Problem polegał na tym, że egzekutorzy Armii Krajowej nie pytali o winę. Dla nich liczyła się tylko likwidacja wroga przy użyciu wszelkich koniecznych środków.

Mógł to być granat wrzucony przez okno kawiarni albo seria z pistoletu automatycznego. W takiej sytuacji niezwykłe łatwo było o postronne ofiary, a w dodatku sam restaurator (o ile nie dostał rykoszetem) musiał się później tłumaczyć na gestapo. Przykładów nie brakuje. Na przykład referat 993/W kryptonim „Wapiennik” Komendy Głównej Armii Krajowej, którego jednym z zadań była likwidacja osób skazanych wyrokami sądów podziemnych, przeprowadzał akcje właśnie w lokalach gastronomicznych. Był to ten sam oddział, którego członkowie, bracia Bąkowie, potrafili odbić z bronią w ręku zarekwirowaną im wcześniej świnię.

Podczas okupacji restauratorzy musieli obawiać się ne tylko nalotów gestapo ale również akcji polskiego podziemia, które czasami likwidowało konfidentów w kawiarniach czy restauracjach.

fot.Aszumila/ domena publiczna Podczas okupacji restauratorzy musieli obawiać się ne tylko nalotów gestapo, ale również akcji polskiego podziemia, które czasami likwidowało konfidentów w kawiarniach czy restauracjach.

Jedną z „kawiarnianych akcji” przeprowadzono 8 października 1943 roku w barze „Za Kotarą”. Celem był Józef Staszauer, oficer Oddziału Łączności Komendy Głównej Armii Krajowej, a jednocześnie konfident gestapo. W barze wywiązała się strzelanina z gestapowcami, jednak żołnierzom „Wapiennika” udało się wykonać zadanie, nie tracąc ani jednego ze swoich ludzi. „Za Kotarą” zginął Staszauer wraz z żoną i szwagrem, siedmiu Niemców oraz współpracujących z nimi Polaków, a także czterech przypadkowych świadków, wśród których znalazła się zatrudniona tam aktorka Maria Malanowicz.

Jednocześnie konspiracyjnej wierchuszce zależało na utrzymywaniu jak najlepszych relacji z restauratorami, a te zależały przede wszystkim od tego, czy szeregowi akowcy – chcący coś zjeść, czegoś się dowiedzieć lub spotkać się z przyjaciółmi – potrafili się zachować. Czyli zostawić wszystkie oznaki swojej „pracy” za drzwiami lokalu. „Wprost karygodne jest wchodzenie do kawiarni (choćby tylko dla kupienia ciastek lub rozejrzenia się po obecnych), jeśli ma się przy sobie broń, nielegalną bibułę lub choćby tylko notatki z adresami” – brzmiała instrukcja Polskiego Państwa Podziemnego, cytowana przez Tomasza Szarotę.

Czy wiesz, że ...

...Stalin był tak zbulwersowany "zbyt namiętnym" pocałunkiem w jednej z rosyjskich komedii, że nakazał wycięcie nieprzyzwoitej sceny z filmu? Jego urzędnicy w obawie przed powtórką incydentu zakazali jakichkolwiek pocałunków we wszystkich radzieckich produkcjach kinowych.

...jedną z przyczyn zbrodni katyńskiej mogło być przeludnienie w więzieniach? Według rosyjskiego historyka, prof. Iwanowa, NKWD nie radziło sobie z tak ogromną liczbą polskich jeńców, dlatego konieczna była ich likwidacja.

...Józef Stalin traktował swojego pierworodnego syna Jakowa z pogardą? Drwił nawet… z jego próby samobójczej. Pocisk z pistoletu tylko drasnął go w pierś, dyktator wyśmiewał więc niecelność syna.

Komentarze (1)

  1. Chalie Odpowiedz

    Niemcy za okupacji Polski przymykali tzw. oko na bimbrownie i handel alkoholem bo im było na rękę rozpijanie Polaków. Pijany nie myśli o oporze, konspirowaniu, etc.. Zresztą do lat 80 tych wódka lała się strumieniami na polskich stołach – życie było szare i ponure a bieda wręcz piszczała. Teraz ludzie zachlewają się tanim piwem i winem – młodzież bez piwa żyć nie może. Trzustki upomną się o swoje za jakiś czas.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.