Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Miejsce uczt i zabaw najbogatszych Żydów? Tak Niemcy przedstawiali życie w warszawskim getcie

Willy Wist, szef ekipy filmowej, która w maju 1942 roku przyjechała do okupowanej Warszawy, by nakręcić w getcie film. Szczyt niemieckiej obłudy.

fot.kadr z filmu Unfinished Film/ Youtube Willy Wist, szef ekipy filmowej, która w maju 1942 roku przyjechała do okupowanej Warszawy, by nakręcić w getcie film. Szczyt niemieckiej obłudy.

Maj 1942 roku. W warszawskim getcie, jak co dzień, żniwo zbierały zatrważające warunki higieniczne, głód oraz choroby. Tym razem wydarzyło się coś jeszcze. Pojawili się Niemcy z kamerami w dłoniach. I tak rozpoczęła się produkcja jednego z najbardziej bezczelnych filmów w historii propagandy.

Każdemu, kto po raz pierwszy przekraczał mury getta, w myślach nasuwało się tylko jedno stwierdzenie – piekło na ziemi. Trupy leżące bezwładnie na ulicach, wygłodzone i martwe dzieci, cierpienie nie do opisania. Oprawcy postanowili jednak zadrwić ze swoich ofiar i w miejscu, w którym organizowali im dosłowną zagładę – nakręcić materiał pokazujący ich dostatnie i szczęśliwe życie.

Getto jak cmentarzysko

Niemcy utworzyli warszawskie getto w październiku 1940 roku. Było to największe tego typu miejsce w okupowanej przez nazistów Europie. Łącznie znalazło się w nim ponad 400 tysięcy Żydów. Początkowo nic nie zapowiadało tragedii, która miała się wydarzyć. Wydawało się, że Niemcy chcą jedynie unormować kwestię podziału miasta. Szybko przekonano się, że życie w odseparowanym getcie będzie prawdziwym koszmarem.

Głód, przeludnienie w kamienicach, brak higieny, epidemie tyfusu i wszechobecny brud. W takich warunkach, bez dostępu do świata zewnętrznego, śmiertelność oscylowała wokół 5 tysięcy Żydów miesięcznie. Jedyną grupą ludzi, która zdecydowała się pomagać zamkniętym za murem byli Polacy, dostarczający do getta leki i żywność. Zachód nie widział lub nie chciał widzieć niemieckiego okrucieństwa. W obliczu ciągłego obcowania ze śmiercią starano się jednak zachować przynajmniej część pozorów normalnego życia. David Serrano Blanquer w swojej najnowszej książce „Dziewczynka z walizki” pisze:

(…) mimo tych więziennych warunków, ciasnoty, epidemii i wszechobecnej śmierci mieszkańcy getta starali się przetrwać. Organizowali wydarzenia kulturalne, a artyści i twórcy nie wahali się pokazywać tragedii, która ich dotknęła. Otwarto biblioteki, utworzono Oneg Szabat [podziemną organizację społeczną – przyp. B.B.], wystawiano sztuki teatralne, grały orkiestry, powstawały tajne organizacje młodzieżowe. Życie musiało toczyć się dalej, szukano więc sposobów, aby je podtrzymać.

W latach 1940-1942 w warszawskim getcie, z powodu głodu, zimna i chorób, zmarło około 92 tysięcy osób.

fot.Bundesarchiv, Bild 101I-134-0783-06/ Knobloch, Ludwig/ CC-BY-SA 3.0 W latach 1940-1942 w warszawskim getcie, z powodu głodu, zimna i chorób, zmarło około 92 tysięcy osób.

Z czasem getto zaczęło przypominać masowe cmentarzysko. W tych właśnie okolicznościach pojawili się tu umundurowani naziści z kamerami.

Filmowa propaganda

Po wojnie w jednym z zalesionych bunkrów niemieckich znaleziono tysiące dokumentów, w tym również sporo materiałów filmowych. Jeden z nich zwracał szczególną uwagę. Zawierał bowiem cztery rolki taśmy. Na opakowaniu widniał tylko jeden napis – „Getto”.

Czy wiesz, że ...

...w Auschwitz funkcjonował dom publiczny dla więźniów? Utworzono go, by zmotywować więźniów do cięższej pracy. Wstęp do niego był przywilejem dla wybranych.

...oficjalnie Irena Sendler za bramę getta wchodziła tylko po to, by przeprowadzać dezynfekcje? Zajmowała się jednak, czymś całkiem innym: przemycaniem jedzenia, lekarstw, pieniędzy, odzieży... a później także dzieci poza dzielnicę żydowską.

...pośród polskich oficerów zamordowanych w Katyniu była jedna kobieta? Janina Lewandowska zginęła chociaż nie miała stopnia oficerskiego.

...jeden z rosyjskich naukowców postanowił skrzyżować człowieka z szympansem? Chociaż próba krzyżówki się nie powiodła, Iwanow wpadł na inny pomysł - do zapładniania kobiet chciał wykorzystywać spermę pobraną od ssaków naczelnych.

Komentarze (10)

  1. rechot historii Odpowiedz

    Ciekawy temat interesująco opisany ale zwraca uwagę jeden drobiazg. Autor pisze „Na tym nagranym przez Niemców filmie” nagrywanie filmów było pojęciem nieznanym w czasie powstania tych materiałów. W tamtych czasach filmy się kręciło lub coś się filmowało na światłoczułej taśmie filmowej poddawanej później chemicznym procesom wywołania, utrwalenia uzyskując negatyw następnie montażu (cięcie nożyczkami i klejenie ujęć) po czym robiono kopię aby uzyskać pozytyw. Osobno nagrywano dźwięk i tylko w przypadku dźwięku można mówić o nagraniu w tamtych czasach. Możliwości techniczne nagrywania obrazu w czysto elektronicznej postaci pojawiły się znacznie później (w drugiej połowie XX wieku). Obecnie dla znacznej części ludzi młodych dawna technika utrwalania obrazu może być nieznana dlatego istotne może być właściwe jej określanie (autor dalej pisze o materiałach nakręconych). Nazywanie filmów nakręconych starą techniką nagraniami to coś podobnego jakby nazywać malowany obraz zdjęciem.

    • Bartosz Borkowski Odpowiedz

      Słownik Języka Polskiego:
      Film – seria obrazów rzutowanych na ekran za pomocą odpowiedniej techniki projekcyjnej
      Filmowanie – robić zdjęcia fillmowe
      Nagrać – utrwalić na taśmie, płycie

      Nie widzę tutaj błędnego rozumowania, nawet w kontekście lat 40. Ta terminologia jest właściwa. Wiele wyrazów mogło być nie używanych w przeszłości ale to nie znaczy, że teraz pisząc o nich będziemy stosować tylko zwroty z tamtych lat.

  2. Anonim Odpowiedz

    Ciekawy artykuł.
    Tylko czy to wszystko było rzeczywiście niemiecką propagandą.
    Władysław Szpilman we wspomnieniach opisuje jak grał „do kotleta” w drogich restauracjach w getcie dla śmietanki towarzyskiej.

  3. wojmi Odpowiedz

    pozdrawiam autora
    Panie Bartoszu jak dla mnie to artykuł słaby.
    w Wannsee (42) to „ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej” a nie „masowe wywózki na wschód” …
    Inną kwestią jest wrzucanie Rymkowskiego do tematu o filmie z Warszawskiego Getta. Bardzo szkoda że nie ukazał pan zakłamania filmu „Getto” w zderzeniu z pamiętnikami z getta czy wspomnieniami tych co przeżyli. „Heimkehr” nie jest filmem tego samego autora – po co ta wycieczka?
    Filmy się kręciło …
    A teraz coś ode mnie:
    kwestia kontrastów w getcie w pamiętnikach oczywiście wspomina się że Niemcy kręcili inscenizowany film ale jednocześnie wspomina się o dysproporcjach i kontrastach majątkowych wśród mieszkańców getta np. „Pamiętnik Mary Berg. Relacja o dorastaniu w warszawskim gettcie”. W każdym „przedstawieniu” istotna jest motywacja – Niemcy kręcili burleskę para-dokument.
    Ironią losu jest to że faktycznie w Getto nie było miejscem gdzie żyli aniołowie (Żydzi).
    Byli ludzie którzy bogacili się na Getcie, byli tacy co współpracowali z Niemcami – oczywiście w knajpach muzyka grała bez ustanku, w sklepach nie brakowało towarów – a obok umierali ludzie z głodu.

    • Członek redakcji | Anna Dziadzio Odpowiedz

      Drogi komentatorze, jeden artykuł to za mało, by poruszyć jeszcze kwestie innych filmów – jeden z nich został wspomniany, ale zasługuje na odrębne potraktowanie, aby nie opisać go powierzchownie. Natomiast, co do dysproporcji, Autor wyraźnie w tekście zaznaczył, że w getcie znajdowali się także żydowscy kolaboranci bogacący się na krzywdzie rodaków. Pozdrawiamy.

  4. DanielB Odpowiedz

    Cytat ” społeczność żydowska sama w sobie rządzi się prawami niesprawiedliwości i wyzysku najbiedniejszych członków, wobec których najbogatsi nie czują ani krzty empatii oraz współczucia”

    Tylko że jest to prawda i jest to przeniesieniem stosunków przedwojennych, a nawet jeszcze starszych jakie były w tej społeczności. Przed wojną żydowska społeczność była bardzo podzielona na bogatych i biednych, bogaci nie interesowali się za bardzo losem biedoty, mieli nawet osobne szkoły i boiska. Określenie „Parchy” było używane przez bogatych Żydów wobec tych biedniejszych. Te rozwarstwienie powstało jeszcze w czasach przedrozbiorowych kiedy kahały posiadały prawo do ściągania podatków co zostało wykorzystane do wzbogacenia się żydowskiej elity kosztem reszty z której wielu przedstawicieli zostało wpędzonych w nędzę. Jest to też zgodne z nakazami Talmudu wg którego elita troszczy się o siebie. Judenraty które tworzyła żydowska elita otrzymały prawo do ściągania podatków co przywróciło sytuację z I RP, stąd mamy zdjęcia dobrze odżywionych przedstawicieli judenratów i policjantów obok zdjęć wycieńczonych umierających ludzi.

  5. anonim Odpowiedz

    proszę zapoznać się z wywiadami książkami de Ewy Kurek – nawet na zdjęciach widać że policja żydowska nie jest umierająca z głodu oraz dlaczego ludzie umierali na ulicy (np. opodatkowanie chleba)

Odpowiedz na „AnonimAnuluj pisanie odpowiedzi

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.