Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Przemilczany sekret upadku ZSRR. Czy wszystkiemu była winna plaga pijaństwa?

Wypadki spowodowane przez nietrzeźwych robotników były codziennością w radzieckim przemyśle (na ilustracji radziecki antyalkoholowy plakat propagandowy).Przekonywano Was zapewne, że Związek Radziecki upadł przez Ronalda Reagana i jego „Gwiezdne wojny”, pierestrojkę albo spadek cen ropy. Tymczasem prawda jest inna. Rozkład sowieckiego molocha nastąpił z powodu… wódki.

W 1985 roku stanowisko sekretarza generalnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego objął pięćdziesięcioczteroletni Michaił Gorbaczow. W sowieckich realiach, kiedy państwo zarządzane było przez sędziwych, wiecznie podpitych dziadziusiów, tak „młody” przywódca kojarzył się ze zmianą. Od Gorbaczowa oczekiwano odważnych reform.

Wyobraźmy sobie sekretarza partii siedzącego przy biurku i analizującego setki stron długo ukrywanych statystyk. Musiał mieć nietęgą minę, bo dane, z którymi się zapoznał, były wręcz szokujące.

Śniadanie wielu radzieckich robotników wyglądało podobnie… (fot. К.Артём.1, CC BY-SA 4.0).

Śniadanie wielu radzieckich robotników wyglądało podobnie… (fot. К.Артём.1, CC BY-SA 4.0).

Społeczeństwo nad przepaścią

W 1985 roku sprzedaż alkoholu stanowiła 1/4 handlu detalicznego w całym Związku Radzieckim. Jego roczne spożycie wynosiło 14,9 litra czystego spirytusu na mieszkańca. Według standardów WHO już osiem litrów na osobę stanowi zagrożenie dla ogólnego zdrowia społeczeństwa, człowiek sowiecki bił więc pod tym względem wszelkie możliwe rekordy.

Artykuł został oparty na książce Marka Lawrence’a Schrada pt. „Imperium wódki. Pijana polityka od Lenina do Putina” (WUJ 2015).

Artykuł został oparty na książce Marka Lawrence’a Schrada pt. „Imperium wódki. Pijana polityka od Lenina do Putina” (WUJ 2015).

Nic dziwnego, że średnia długość życia mężczyzn wynosiła w ZSRR sześćdziesiąt cztery lata – jakieś dziesięć lat mniej niż w krajach zachodnich. Na tysiąc urodzonych dzieci, umierało aż dwadzieścia sześć. W samym 1985 roku z powodu zatrucia alkoholem zmarło około 20 tysięcy obywateli.

Do tego dochodzą setki tysięcy wypadków, chorób czy urazów spowodowanych przez nadmierne spożywanie napojów wyskokowych. Ponad 25 procent robotników regularnie pracowało w stanie nietrzeźwym.

Nie tylko mężczyźni nadużywali alkoholu. Regularnie i całkiem tęgo piło prawie 90% kobiet. To powodowało kolejne patologie, takie jak częsta bezpłodność, powszechność aborcji, rozwiązłość seksualna. 84% sowieckich dzieci upijało się jeszcze przed szesnastym rokiem życia. Alkohol był główną przyczyną 80% rozwodów, 80% zgonów w wypadkach drogowych, 74% zabójstw, 72% gwałtów.

Wobec takiej sytuacji zrozumiałe jest, że po zapoznaniu się z faktami Michaił Gorbaczow postanowił działać.

Nadużywanie alkoholu było poważnym problemem również wśród dzieci. Ten plakat krzyczał do rodziców: „Ani kropli!”.

Nadużywanie alkoholu było poważnym problemem również wśród dzieci. Ten plakat krzyczał do rodziców: „Ani kropli!”.

Front trzeźwych rozpoczyna krucjatę

Polityka Gorbaczowa kojarzona jest powszechnie z reformami przeprowadzanymi pod hasłem pierestrojki (przebudowy) i głasnosti (jawności). Nowy sekretarz generalny zaczął jednak swoją działalność od wypowiedzenia wojny powszechnemu alkoholizmowi.

Czy prowadzona przez Michaiła Gorbaczowa walka z pijaństwem doprowadziła do upwadku ZSRR? (fot. Antônio Milena / Agência Brasil, CC BY 3.0 BR).

Czy prowadzona przez Michaiła Gorbaczowa walka z pijaństwem doprowadziła do upwadku ZSRR? (fot. Antônio Milena / Agência Brasil, CC BY 3.0 BR).

Sam przywódca ZSRR był zresztą osobą stroniącą od mocniejszych trunków. Nawet podczas suto zakrapianych bankietów ery Breżniewa Gorbaczow ograniczał się do dwóch lampek wina, nigdy więcej – po czym zawsze wymawiał się od dalszego picia – dowiadujemy się z książki Mark Lawrence Schrada „Imperium wódki. Pijana polityka od Lenina do Putina”.

W najbliższym otoczeniu Gorbaczowa znalazło się kilku innych polityków mających negatywny stosunek do picia, np. Andriej Gromyko, Jegor Ligaczow czy Michaił Sołomiencew. Wspólnie rozpoczęli największą antyalkoholową krucjatę od czasów Lenina.

Ciężkie czasy dla pijaków

Drastycznie zmniejszono produkcję alkoholi przy jednoczesnym wyraźnym podniesieniu cen. Zakazano sprzedaży i spożywania napojów wyskokowych w środkach transportu, na terenie hal sportowych, w okolicach szkół i szpitali. Handel wyrobami spirytusowymi można było prowadzić dopiero od godziny czternastej. Sklepy monopolowe otwarte były jedynie do godziny siódmej wieczorem, a w weekendy wszystkie były ustawowo zamknięte.

Równolegle do działań prawnych rozpoczęto intensywną akcję propagandową. Z partii wyrzucano najbardziej skompromitowanych pijaków. Jedną z pierwszych ofiar zmian był niedawny rywal Gorbaczowa do stanowiska sekretarza generalnego, Grigorij Romanow, który upił się publicznie podczas zjazdu węgierskiej partii komunistycznej.

Ten artykuł ma więcej niż jedną stronę. Wybierz poniżej kolejną, by czytać dalej.

Czy wiesz, że ...

...oskarżenie o gwałt na dwóch czternastolatkach nie złamało kariery wielkiego gwiazdora hollywoodzkiego lat 40. Errola Flynna? Podczas procesu cytowano jego wypowiedzi w stylu „lubię starą whisky i młode kobiety”. Udało mu się wybronić przed więzieniem, ponieważ… podważył reputację nastolatek.

...we współczesnych środowiskach mafijnych zjawisko pobierania haraczu nadal ma się dobrze? Północnowłoskie przedsiębiorstwa, prowadzące działalność w Kalabrii, nawet nie zgłaszają prób wymuszeń na policję. Haracz jest określany jako „wydatki na bezpieczeństwo”.

...celem matki Natalie Wood było uczynienie z córki gwiazdy? Była w stanie zrobić wszystko, by dziewczynka dobrze zagrała. Pewnego razu rozdarła na strzępy żywego motyla w celu zmuszenia córki do płaczu na planie.

...by uniknąć obowiązkowej służby wojskowej w PRL-u wielu młodych mężczyzn udawało chorobę psychiczną? W ten sposób w 1984 roku na oddział zamknięty trafił Andrzej „Kobra” Kraiński, który z poznanym tam ordynatorem Andrzejem Michorzewskim założył zespół Latający Pisuar, z którego narodziła się słynna Kobranocka.

Komentarze (5)

  1. widz Odpowiedz

    Na plakacie, ostrzegającym rodziców, jest napis: ,,Ani kropli!”, a nie ,,Nie nalewaj!” Proszę o staranniejsze tłumaczenia lub ich zaniechanie w takich przypadkach.

    • Nasz publicysta | Anna Dziadzio Odpowiedz

      Drogi komentatorze, dziękujemy za tak merytoryczny wpis. Ale na przyszłość – nazywanie innych po prostu idiotami nie wystawia chyba najlepszego świadectwa osobie, która zostawia takie komentarze. Doceniamy jednak definicję po czym takiego osobnika rozpoznać, chociaż jak widać skutek i przyczyna to pojęcia względne. Pozdrawiamy.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.