Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Najwięksi antysemici? Słowacy dopłacali Niemcom za Holokaust

Antysemicki plakat z okresu Pierwszej Republiki Słowackiej (źródło: domena publiczna).Wiele państw kolaborowało z Hitlerem, przykładając dłoń do eksterminacji swoich żydowskich obywateli. Ale tylko jeden kraj był gotów dopłacić Niemcom za każdego zagazowanego Żyda. Była to rządzona przez księdza Tisę Słowacja.

Na terenie Słowacji w okresie międzywojennym żyło około 90 tysięcy Żydów. Aż do jesieni 1938 roku nie mieli oni wielu powodów do narzekań. Władze w Pradze dbały o to, aby Żydzi byli traktowani na równi z innymi obywatelami Czechosłowacji. Sytuacja uległa diametralnej zmianie wraz z nadaniem Słowakom autonomii, a następnie ogłoszeniem słowackiej niepodległości.

Programowy antysemityzm

Nowe władze, wywodzące się ze Słowackiej Partii Ludowej (ludacy), na czele której stał ksiądz Józef Tiso, nie kryły swojego antysemityzmu. Jak podkreśla Andrzej Krawczyk w niedawno wydanej książce „Słowacja księdza prezydenta”decyzje antyżydowskie należały do pierwszych posunięć Tisy.

Właśnie takimi plakatami słowackie władze podsycały antysemityzm w społeczeństwie (źródło: domena publiczna).

Właśnie takimi plakatami słowackie władze podsycały antysemityzm w społeczeństwie (źródło: domena publiczna).

Okazją do tego było wykonanie postanowień arbitrażu wiedeńskiego z listopada 1938 roku. Na jego mocy Słowacja musiała oddać Węgrom znaczny obszar swojego terytorium na południu i wschodzie. Ludacy dostrzegli w tym szansę do pozbycia się tysięcy Żydów. Jak pisze Krawczyk:

Tiso ze współpracownikami wpadł na pomysł błyskawicznego przesiedlenia na te ziemie w ostatnich godzinach funkcjonowania państwowości czechosłowackiej Żydów niemających stałego zameldowania.

Władzom lokalnym wydano rozkaz wyłapania wszystkich tak określonych osób, a następnie wywiezienia ich na obszary oddawane Węgrom. Kluczowe było to, aby nie zdążyły one wrócić do swych dotychczasowych miejsc zamieszkania przed zamknięciem granicy.

Operacja – z punktu widzenia Tisy – zakończyła się niemal pełnym sukcesem. W ciągu zaledwie kilkunastu godzin wywieziono aż siedem i pół tysiąca ludzi. Ale to był dopiero początek gehenny czekającej słowackich Żydów.

Najbardziej znane zdjęcie antysemickiej propagandy na ścianie budynku przy jednej z bratysławskich ulic. Zdjęcie i podpis pochodzą z książki Andrzeja Krawczyka pod tytułem "Słowacja księdza prezydenta" (SIW Znak 2015).

Najbardziej znane zdjęcie antysemickiej propagandy na ścianie budynku przy jednej z bratysławskich ulic. Zdjęcie i podpis pochodzą z książki Andrzeja Krawczyka pt. „Słowacja księdza prezydenta” (SIW Znak 2015).

Grabież jakiej Słowacja wcześniej nie widziała

Kolejne miesiące przynosiły eskalację antysemickiej polityki. Niemal równocześnie z ogłoszeniem w marcu 1939 roku niepodległości na Słowacji rozpoczęto zakrojoną na szeroką skalę akcję „aryzacji” mienia żydowskiego.

Artykuł powstał głównie w oparciu o książkę Andrzeja Krawczyka pt. "Słowacja księdza prezydenta. (Jozef Tiso 1887-1947)" (SIW Znak 2015).

Artykuł powstał głównie w oparciu o książkę Andrzeja Krawczyka pod tytułem „Słowacja księdza prezydenta. (Jozef Tiso 1887-1947)” (SIW Znak 2015).

Na pierwszy ogień poszły apteki, następnie Słowacy zabrali się za żydowskie przedsiębiorstwa, nieruchomości oraz grunty rolne. Doszło do tego, że starozakonnym zabroniono nawet posiadania instrumentów muzycznych!

W sierpniu 1941 roku władze sięgnęły również po zgromadzone przez obywateli pochodzenia żydowskiego oszczędności. Jak możemy przeczytać w książce „Słowacja księdza prezydenta”:

ze wszystkich wkładów bankowych i kont oszczędnościowych Żydów pobrano 50% zdeponowanych sum i przekazano na nowo utworzony fundusz o nazwie Fundusz Poparcia Emigracji Żydów.

Według wyliczeń słowackich historyków było to 350 milionów ówczesnych koron. To jednak jeszcze nie koniec. Kilka miesięcy później nakazano Żydom wpłacić na specjalne konta wszelkie posiadane pieniądze, przekraczające miesięczne standardowe wydatki na życie.

Następnie cały żydowski majątek został obciążony 20-procentowym podatkiem. Na poczet jego spłaty automatycznie zarekwirowano 20% zgromadzonych uprzednio sum, co dało kolejne 281 milionów koron.

Słowacy Żydzi przetrzymywani w obozie pracy w Żylinie (źródło: domena publiczna).

Słowacy Żydzi przetrzymywani w obozie pracy w Żylinie (źródło: domena publiczna).

Na efekty takiej polityki nie trzeba było długo czekać. Szacuje się, że aryzacja pozbawiła środków do życia ponad 65 tysięcy ludzi, którym zagrabiono mienie o wartości około 4,4 miliarda koron. W rezultacie  ponad 70% społeczności żydowskiej znalazło się na skraju nędzy.

Najsurowsze antyżydowskie prawo w dziejach

Rzecz jasna szykany wymierzone były nie tylko w posiadane przez Żydów mienie. Słowackie władze systematycznie ograniczały również ich swobody obywatelskie. Pomóc miał w tym, przybyły latem 1940 roku do Bratysławy, współpracownik osławionego Adolfa Eichmanna Obersturmführer Dieter Wisliceny. Jego pojawienie się zaowocowało znaczną intensyfikacją antysemickich działań.

Już 9 września przyjęto rozporządzenie o prawnej sytuacji Żydów. Jak podkreśla w swojej pracy Andrzej Krawczyk, tak zwany „kodeks żydowski”:

był kompleksowym i najsurowszym antyżydowskim aktem prawnym w dziejach. Przewyższał znacznie w swej surowości i miał szerszy zakres niż jego niemiecki pierwowzór, czyli ustawy norymberskie.

Ten artykuł ma więcej niż jedną stronę. Wybierz poniżej kolejną, by czytać dalej.

Komentarze (23)

  1. Jurek Pazurek Odpowiedz

    Pan Autor niech sobie poczyta książki Ewy Kurek bo jest ogromne prawdopodobieństwo, że powiela żydowskie standardy, które Żydzi zastosowali w naszej historii. Mówiąc krótka – w tym artykule może być tyle prawdy co w tym, że Ziemia jest płaska.

    • Członek redakcji | Autor publikacji | Rafał Kuzak Odpowiedz

      Są bardzo rozbieżne teorie na ten temat (w dużej mierze zależne od tego czy ktoś jest sympatykiem czy też przeciwnikiem księdza Tisy). Osobiście skłaniam się ku temu, że mogło chodzić o to, że wywiezienie pozostałych Żydów po prostu było szkodliwe dla gospodarki (brak wykwalifikowanych rąk do pracy). Poza tym dochodzą kwestie łapówek etc.

  2. Anonim Odpowiedz

    Witam Panow, Jestem Slowakiem, zdaje sobie sprawe z tego jak owa sytuacja wygladala, lecz prosze zdac sobie sprawe rowniez z mocno silnej propagandy prowadzonej w tym okresie jak i przeczytac literature z drugiej strony czyli slowacka, dotyczaca owego tematu. Ksiazki, na ktore sie napotykam w Polsce sa jednoglosnie, jednolite tak jak by ich autorzy zapomnieli o objektywizmie. Nie wolno byc przekonanym o swojej prawdzie nie znajac druga strone medalu. W Polsce sie nie mowi o tym iz Tiso mial noz na karku poniewaz jezeli by nie wspolpracowal z III rzesza doprowadzil by prawdopodobnie do calkowitego unicetwienia nie tylko terenow, budynkow, miast i dobra materialnego lecz co gorsze unicestwienia narodu. Praktycznie kazda kwestia poruszona w artykule z ksiazki jego ekscelencii Krawczyka jest kwestia do dlugich rozmow. Autorowi w kazdym razie dziekuje za pomysl na ksiazke ktora musze przeczytac.

    • G Odpowiedz

      Niektóre narody mają polityków,którzy dbają o ich przetrwanie.W Polsce niestety Beckowie,Sikorscy,Mikołajczykowie, Okuliccy itp.

      • Anonim Odpowiedz

        Jest tyl­ko jed­na rzecz w życiu ludzi, na­rodów i państw, która jest bez­cenną. Tą rzeczą jest honor.

    • bb Odpowiedz

      Ciekawym jest porównanie hasła Jozef Tiso w Wikipedii PL i SK. Dwa różne podejścia. W Polsce temat stosunków PL-SK i PL-CS jest bardzo mało znany, powiela się stereotypy np. o Zaolziu, choć trafiają się ludzie zainteresowani tematem z większą wiedzą.

    • Pasjonat Odpowiedz

      Mówi pan tu o przetrwaniu… Fakt kultura czeska, morawska i słowacka dopiero odzyskiwała swoją świadomość lecz nie jest to coś czym można usprawiedliwiać tych ludzi. Wiele narodów walczyło przecież z nazistami i istnieją dalej. Swoją świadomość narodową do ponownego życia powoływały w tym czasie m.in kraje bałkańskie które wcześniej lub później opowiedziały się przeciwko III Rzeszy i po wojnie istniały nadal.

  3. To_Masz Odpowiedz

    Największy Panie Redaktorze? Pisze Pan merytoryczne argumenty, nie odmawiam Panu wiedzy, ale zaczynam zastanawiać się, czy świadomie Pan manipuluje danymi statystycznymi czy też nieświadomie wcelował się Szanowny Pan Redaktor w sposób dawania artykułów rodem z mało poważanych gazet: „Najwięksi antysemici” „Łącznie w trakcie rządów Jozefa Tisy życie straciło ponad 80% słowackich Żydów.”

    Zobaczmy na te dane statystyczne (źródło wikipedia) mówiące nam coś o I Republice Słowackiej, co chyba uszło Pana uwadze:

    liczba ludności: 2 655 053
    powierzchnia: 38 055 km²

    A teraz Polska (II Rzeczpospolita):

    liczba ludności: 34 849 000
    powierzchnia: 389 720 km²

    Wyobraźmy sobie, że są wybory we wsi na sołtysa liczącej 40 uprawnionych do głosowania, z czego wygrany kandydat dostał 33 głosy. Rozumiem, że ów Sołtys po latach mógł liczyć na artykuł Pana autorstwa świadczący o jego ogromnej charyzmie, która zapewniła mu AŻ 82,5 % GŁOSÓW!
    Czy mógłby liczyć na nagłówek: Największy sołtys?

    Wierzę w Pana Redaktora przyzwoitość, oraz rzetelność dziennikarską. Każdy z nas popełnia błędy. I apeluję do Pana jako Słowak, by zmienił Pan rażąco nierzetelne zdania w swoim artykule. Nie kłócę się i nie wybielam swojego narodu. Nie dyskutuję z danymi, z prawdą historyczną. Pana proszę o to i pozdrawiam.

    • Członek redakcji | Autor publikacji | Rafał Kuzak Odpowiedz

      Panie To_Maszu, dziękuję za komentarz, ale zupełnie nie rozumiem Pańskiej argumentacji. Na samym początku artykułu jasno piszę ilu przed wojną na Słowacji było Żydów, potem pada dokładna liczba wywiezionych (zarówno w 1942 jak i 1944 roku), a na koniec pojawia się procent zamordowanych. No i właśnie ów procent (moim zdaniem) najlepiej pokazuje skalę zjawiska i determinację ludaków w dążeniu do „pozbycia” się Żydów ze Słowacji.

  4. Henryk Glassbar Odpowiedz

    Trzeba pamiętać, że Słowacy byli agresorem w stosunku do Polaków podczas II WŚ.
    A odnośnie artykułu: no cóż, niewykształceni Żydzi byli w przytłaczającej większości zwolennikami bolszewików i Związku Sowieckiego. Nie wiadomo gdzie byśmy byli, gdyby te miliony bolszewików ostały się na terenach polskich, słowackich, czy tam węgierskich. Moglibyśmy po dziś dzień tkwić w północnokoreańskim modelu i być tylko trybikiem w maszynerii terroru..

    • Jacek Odpowiedz

      Może to bolesna prawda, ale gdyby nie Holokaust – mielibyśmy dzisiaj w Polsce pracę u Żyda w jego fabryce, mieszkanie u Żyda w jego kamienicy, leczenie u Żyda, porady prawne u Żyda….W tych zawodach (i kilku innych) była nadreprezentacja starozakonnych w II RP. Niewielu ich przetrwało II W.Ś., a ci co przeżyli – w dużej części dostali się na kierownicze stanowiska w UB.

      • Członek redakcji | Autor publikacji | Rafał Kuzak Odpowiedz

        Jacku, czyli co, dobrze, że wymordowano miliony ludzi? Czy lekarz o żydowskich korzeniach leczyłby Cię gorzej, a prawnik reprezentował z gorszym skutkiem w sądzie?

        A co do kwestii Żydów, którzy przetrwali Holokaust to akurat w większości byli to dobrze wykształceni ludzie (lekarze, prawnicy, literaci etc.) i wbrew temu co piszesz, większość z nich wcale nie dostała się na kierownicze stanowiska w UB.

        • sigicoffee

          Przydało by się trochę metodologii w artykule. Jak ona powinna wyglądać podam za stroną Holocaust Encyclopedia:
          W Niemczech w 1933 r było 522 tyś żydów, z tej liczby do 1939 wyemigrowało około 214 tyś ( z granic Niemiec do roku 1937)
          W czasie II WŚ życie straciło 160 tyś – 180 tyś żydów, w tym tych deportowanych do gett na tereny okupowanej Polski.

          Jak te liczby przedstawiają się odnośnie Słowacji?

        • Członek redakcji | Autor publikacji | Rafał Kuzak

          Drogi sigicoffee, ależ w artykule są wszystkie liczby, o których wspominasz. Według danych pochodzących ze spisu powszechnego z lat 30. na terenie Słowacji żyło około 90 tys. Żydów (nie emigrowali oni masowo z CzS, bo i nie mieli ku temu powodów). W trakcie deportacji z 1942 roku do niemieckich obozów śmierci na terenie okupowanej Polsko trafiło blisko 58 tys. z pośród nich. Następnie w 1944 roku do Auschwitz-Birkenau został w wysłanych kolejnych około 14 tysięcy.

          Wszystko to znajdziesz w artykule.

  5. Anonim Odpowiedz

    Statistics of The Holocaust

    Country I Estimated %
    POLAND 91%
    USSR 36%
    HUNGARY 74%
    GERMANY 36%
    FRANCE 22%
    ROMANIA 84%
    AUSTRIA 35%
    LITHUANIA 85%
    NETHERLANDS 71%
    BOHEMIA
    MORAVIA 60%
    LATVIA 84%
    SLOVAKIA 80%
    YUGOSLAVIA 81%
    GREECE 87%
    BELGIUM 45%
    ITALY 17%
    BULGARIA 0%
    DENMARK .8%
    ESTONIA 44%
    LUXEMBOURG 55%
    FINLAND .03%
    NORWAY 45%

    • Marrek Odpowiedz

      Co te % mają porównywać? Bo na pewno nie najważniejszej poruszanej w artykule kwestii – eksterminacji Żydów przez kolaborację panujących rządów. Czy trzeba przypomnieć, że polski rząd jako jeden z niewielu NIE KOLABOROWAŁ, a wręcz przeciwnie, za pomoc Niemcom w ściganiu/wydawaniu na śmierć Żydów polskie państwo podziemne karało śmiercią.

  6. cukier man Odpowiedz

    Po prostu-niemieccy zydzi sefardyjczycy rozpetali wojnę bolszewickim zydom aszkenazyjskim. a przy okazji zginęło 30 milionów gojów całej europy. W historii albo wojny organizowali albo finansowali albo to i to. Polecam książkę -Wojna o pieniądz

  7. Nasz publicysta | Redakcja Odpowiedz

    Komentarze do artykułu z naszego profilu na fb:
    http://www.facebook.com/ciekawostkihistoryczne/posts/1262637683764888

    Justyna K.: nie od dziś wiadomo, że żydzi byli średnio lubiani przez inne grupy społeczne, w pruszkowie przed wojna nawet powstał bank bez oprocentowania aby wyprzeć żydów z miasta, na nowym świecie i tuż przed świętami w warszawie potrafili podnieść ceny w sklepach o 30% żeby zarobić a prawie wszystkie sklepy były ich… i tak dalej i tak dalej… to same suche fakty. Uważam, że okrutne były nazistowskie zbrodnie. Z drugiej strony czy to dla was nie dziwne że ludność ich nienawidziła? historia wiele rzeczy przemilcza.

    Paweł C.: Polecam film Lanzmana „Shoah” Świetnie oddaje mentalność ludzi którzy byli tylko „świadkami” holokaustu. Jeszcze jedno Żydzi bardzo długo nie mogli posiadać ziemi, zostało im handel, rzemiosło i nauka choć tak na prawdę nikt o tym nie mówi ale były miliony biednych Żydów w Polsce. Tylko głupi i prości ludzie wypominają ich majątki. Głównie Ci Żydzi uwierzyli w równość którą miał przynieść społeczną komunizm, co do dziś wykorzystuje skrajna prawica.

    Anna C.: Oj, sorry miałam nacisnąć – przykro mi. Na tej stronce są ciekawostki, które zmieniają moje podejście do wielu wydarzeń historycznych.

    Andrzej R.
    : bywaja takie historie , ze sie normalnemu nie miesci w glowie ale mysle ze napuszczanie i podzeganie jednych na drugich to mlyn na wode dla nieudacznikow rzadzacych na calym swiecie

  8. Dzięgiel Odpowiedz

    ,,Ale tylko jeden kraj był gotów dopłacić Niemcom za każdego zagazowanego Żyda” i oczywiście że istnieją dokumenty świadczące, że rząd Słowacji dopłacał za ,, zagazowanego” żyda? Ciekawe, że Niemcy używali takich sformułowań. Jesteś pan badaczem ,,światowej” sławy, wielu historyków szuka tego dokumentu a pan znalazł !!!!!

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.