Ciekawostki Historyczne

Od końca lutego obserwujemy, jak Ukraińcy walczą z Rosjanami. Dziś tworzą jedność. Czy zatem mowa o dwóch Ukrainach: Wschodniej i Zachodniej nie miała podstaw?

Zacznijmy od początku. Około IX wieku powstała Ruś Kijowska. Po śmierci Jarosława Mądrego w 1054 r. to potężne państwo zaczęło rozdrabniać się na księstwa dzielnicowe. Na Zachodzie była to Ruś Halicko-Wołyńska (inaczej Halicko-Włodzimierska). W 1238 r. na jej czele stanął Daniel I Halicki (ukr. Danyło I Hałyćkyj) (1201–1264), jedyny koronowany władca w dziejach Ukrainy. Stolicą państwa był najpierw Drohiczyn, a potem Chełm na Lubelszczyźnie. Władca był spokrewniony z Piastami, a Ruś Czerwona utrzymywała intensywne kontakty z zachodnią kulturą łacińską. Stopniowo więc zaznaczał się podział na Zachód i Wschód.

W wiekach średnich Polacy i Litwini, Tatarzy, a w końcu Rosjanie przyczynili się do upadku  ruskich, jak wtedy mówiono, księstw. Z czasem Wschodnia Ukraina (Ruś) dostała się pod wpływy rosyjskie, Zachodnia – Rzeczpospolitej. Centralna była miejscem rywalizacji między oboma krajami.

Dwie stolice, jeden naród

Czas kształtowania się nowoczesnych narodów, w tym ukraińskiego, ale też np. polskiego, przypada na XIX w. (zwłaszcza jego drugą połowę) oraz początek XX stulecia. W tym kluczowym okresie rzeczywiście istniały dwie Ukrainy, jedna pod zaborem rosyjskim, druga w – austriackiej wówczas – Galicji. Właściwiej byłoby napisać, że Ukraińcy mieszkali w dwóch różnych państwach. Działały dwie „ukraińskie stolice”: Kijów i Lwów. Znacznie więcej możliwości działania na rzecz narodowej tożsamości, kultury, nauki czy życia gospodarczego mieli Ukraińcy w CK Monarchii. W Galicji od lat 60. XIX w. panowały ku temu dobre warunki, ponieważ monarchia gwarantowała liczne swobody narodowe. W Ukrainie pod zaborem rosyjskim było dokładnie odwrotnie. Nawet Kościół grekokatolicki, który w Galicji stał się ukraińskim narodowym, w Rosji był zakazany.

Daniel I Halicki (ukr. Danyło I Hałyćkyj) (1201–1264), jedyny koronowany władca w dziejach Ukrainyfot.Гравюра Юлиана Шюблера по рисунку Клавдия Лебедева/CC BY-SA 4.0

Daniel I Halicki (ukr. Danyło I Hałyćkyj) (1201–1264), jedyny koronowany władca w dziejach Ukrainy

Paradoksalnie jednak ukraiński ruch narodowy rozpoczął się w Ukrainie Naddnieprzańskiej i stamtąd promieniował do Galicji. Działo się tak między innymi dzięki rozpowszechnieniu poezji Tarasa Szewczenki, ukraińskiego wieszcza narodowego, pochodzącego właśnie z tej części kraju. „Odrodzenie orientacji ukraińskiej w Galicji było wynikiem świadomej pracy wschodnioukraińskich patriotów, którzy dążyli do przeniesienia tu centrum ogólnoukraińskiej działalności i przemienienia tej prowincji w ukraiński Piemont” – oceniał lwowski historyk, prof. Jarosław Hrycak.

Czytaj też: Historia hymnu Ukrainy

Zobacz również:

Historia Ukrainy

Galicja miała być (i była) centrum odradzania się ukraińskości ze względu na swobody polityczne tu panujące. Poważnym impulsem w rozwoju ukraińskiego życia narodowego w Prowincji było objęcie katedry historii na Uniwersytecie Lwowskim przez młodego ukraińskiego historyka Mychajłę Hruszewśkiego. Największym dziełem jego życia było napisanie monumentalnej Historii Ukrainy. Udowodnił tym samym, że naród bez państwa też ma swoją historię. Dwie Ukrainy, ale jednak jedna.

Mieszkańcy „obu Ukrain” mieli nadzieję na zjednoczenie ziem ukraińskich w jednym państwie. Dla „Kijowa” nowa Ukraina miała być częścią demokratycznej, federacyjnej Rosji. Bolszewicy jednak wymusili działania niepodległościowe, gdyż nowa Ukraina nie widziała się w sowieckim państwie. „Lwów” natomiast widział zjednoczoną Ukrainę jako autonomiczny kraj w państwie Habsburgów.

Ukraińcy mieszkali w dwóch różnych państwach.fot.Yuri Hasenko/domena publiczna

Ukraińcy mieszkali w dwóch różnych państwach.

Pod koniec I wojny powstały dwa państwa ukraińskie. Zachodnioukraińska Republika Ludowa ze stolicą we Lwowie, walcząca o swe istnienie z Polakami, pozostała ona wierna CK Monarchii, przez co znalazła się w obozie przegranych w wojnie. Ukraińska Republika Ludowa ze stolicą w Kijowie walczyła o przetrwanie z bolszewikami, dążąc do sojuszu z Polską. Co w końcu się stało. Oba ukraińskie państwa zawarły unię, próbując łączyć wschodni żywioł i chaos z austriackim porządkiem i biurokracją.

Czytaj też: Memorandum Budapesztańskie. Największy błąd Ukrainy po 1991 roku?

Ukraina zjednoczona

W okresie międzywojennym Ukraina znów była rozdzielona, tym razem między Sowietów, Polskę, Rumunię, Czechosłowację/Węgry. Zjednoczenie przyszło 17 września 1939 r., nie takie jednak, jakiego oczekiwali Ukraińcy. Przez długie lata pamięć wojny różniła się na Wschodzie i Zachodzie, choć oficjalna, narzucona, była jednakowa. Na Wschodzie pamiętano „wojnę ojczyźnianą”, zwycięstwo, ofiary. Tożsamość zachodnich Ukraińców kształtowała się na pamięci walk Ukraińskiej Powstańczej Armii z sowietami, zsyłek i prześladowań.

W niepodległej Ukrainie Zachód, przede wszystkim Lwów i Galicja, chciały narzucić swój model patriotyzmu. Nie spotkało się to z entuzjazmem, przynajmniej na początku. Rysował się podział na rosyjskojęzyczny Wschód, ukraińskojęzyczny Zachód. Kijów był pomiędzy, ale bliżej Zachodu. Ten podział bardzo się uwidocznił podczas „Pomarańczowej Rewolucji”. Podczas wyborów Zachód głosował gremialnie na Wiktora Juszczenkę, a Wschód na Wiktora Janukowycza.

W niepodległej Ukrainie Zachód, przede wszystkim Lwów i Galicja, chciały narzucić swój model patriotyzmu.fot.domena publiczna

W niepodległej Ukrainie Zachód, przede wszystkim Lwów i Galicja, chciały narzucić swój model patriotyzmu.

Wszystko zaczęło się zmieniać po „Majdanie” – „Rewolucji Godności”, a zwłaszcza po agresji Rosji na Ukrainę w 2014 r. Nastąpiło przyśpieszone zjednoczenie, także mentalne, oparte w dużej mierze na antyrosyjskości. Jeszcze tylko „zachodniacy” narzekali na tych „wschodniaków”, którzy wciąż mówili po rosyjsku. Okazuje się jednak, że patrioci i bohaterowie walczący za Ukrainę często mówią po rosyjsku.

Po zwycięstwie nad Rosją, Ukraina będzie jedna, inna już, z inną pamięcią historyczną. Jak zauważył prof. Grigory Yudin, rosyjski politolog: „(…) fakt, że trwający od 2014 roku konflikt przyczynił się do wytworzenia nowej tożsamości narodowej i tożsamości zbiorowej narodu ukraińskiego. Obie te tożsamości są w mocnej kontrze do Rosji i oparte na niechęci, być może nawet nienawiści, do sąsiadów”.

Bibliografia:

  1. Jarosław Hrycak: Historia Ukrainy 1772-1999, narodziny nowoczesnego narodu.
  2. „Czy gdybym podpalił się na placu Czerwonym, to by coś dało?”, z prof. Grigorem Yudinem, rozmawia Łukasz Rogojsz, Gazeta Wyborcza, 12.05.2022

KOMENTARZE (8)

Skomentuj Pjan Anuluj pisanie odpowiedzi

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

nhist

a gdzie informacja o SSGalicjen I rzezi wołyńskiej , bez tego to do żadnej prawdy nie dojdziemy

    Iga

    Zgadzam sie w 100%. Pomijanie faktów też jest zakłamaniem historii.

Youkai20

„Po zwycięstwie nad Rosją, Ukraina będzie jedna, inna już, z inną pamięcią historyczną”.

Nie chcę wyjść na małostkowe go, ale… Nie wiadomo czy Ukraina wygra wojnę z Rosją (i ewentualnie kiedy się to stanie), więc pisanie czegoś takiego jest dowodem braku obiektywizmu.

    Youkai20

    Małostkowego*. Autokorekta w telefonie często rozdziela mi jeden wyraz na dwa, ponieważ używam jednocześnie polskiej i angielskiej klawiatury. :)

de_ent

Ten artykuł to nieporozumienie. Naród Polski istniał w XIX wieku w odróżnieniu od ukraińskiego. Jest obywatelstwo ukraińskie ale nie narodowość bo tego do dziś nie ma

    niepoprawny politycznie

    Encyklopedia PWN: „Naród wyróżnia się na tle innych zbiorowości wspólną świadomością narodową, czyli poczuciem przynależności do wspólnoty definiowanej AKTUALNIE jako naród.”
    „…naród stanowi przede wszystkim wspólnotę idei i emocji, toteż pierwszym warunkiem jego ukształtowania się jest istnienie jednej lub wielu ideologii narodowych, tj. takich, których celem jest MOBILIZACJA możliwie dużej części populacji, uznanej za naród, DO OBRONY jego – tak lub inaczej zdefiniowanych – interesów.” – badacz zagadnienia M. Barwiński, 2004.

    Pjan

    W zachodnim świecie od dawna naród definiuje się politycznie, a nie etnicznie, inaczej mówiąc plemiennie. Ukraina właśnie zmierza do narodu politycznego, co jest w pełni uzasadnione i cenne. W polskim wypadku o narodzie jako takim można mowić po zniesieniu pańszczyzny, ale też nie do końca. Naród ukraiński w dzisiejszym rozumieniu kształtował się od połowy XIX w., jest to napisane w tym artykule, prostym językiem.

mario

Podstawowe pytanie Ruś kijowska to Ukraina czy nie? Każda strona ma mocne argumenty i będzie obstawać przy swoim i dlatego to są tereny wybuchowe.

Zobacz również

Historia najnowsza

To wtedy Ukraińcy udowodnili sobie, że mogą mieć wpływ na to, kto i w jaki sposób rządzi ich krajem

Majdany z lat 2004 i 2013–2014 to punkty zwrotne w historii Ukrainy. Dwie fale ogólnonarodowych protestów zaczęły kształtować społeczeństwo obywatelskie.

18 marca 2022 | Autorzy: Violetta Wiernicka

Historia najnowsza

Wołodymyr Zełenski – komik, który został prezydentem

„Najpierw ludzie obrzucą mnie błotem, potem będą szanować, a gdy skończy się moja kadencja, będą płakali z żalu, że odchodzę”.

9 marca 2022 | Autorzy: Violetta Wiernicka

Historia hymnu Ukrainy

Autorem hymnu Ukrainy „Szcze ne wmerła Ukraina” jest Pawło Czubynski (1839-1884). Niewielu jednak pamięta, że pochodził on z polskiej ziemiańskiej rodziny i za swoją działalność...

1 marca 2022 | Autorzy: Violetta Wiernicka

Memorandum Budapesztańskie. Największy błąd Ukrainy po 1991 roku?

Rok 1991. Rozpada się Związek Radziecki. Białoruś i Kazachstan bez oporów oddają Rosji poradziecki arsenał nuklearny. Ale nie Ukraina, która obawia się o swoje bezpieczeństwo....

25 lutego 2022 | Autorzy: Herbert Gnaś

Druga wojna światowa

Czy wszyscy Ukraińcy popierali UPA?

Przeprowadzoną w 1947 roku „Akcję Wisła” uzasadniano tym, że wojsko musi odciąć UPA od zaopatrzenia, które ochoczo dostarcza mu miejscowa ludność. W rzeczywistości był to...

12 czerwca 2019 | Autorzy: Aleksandra Zaprutko-Janicka

XIX wiek

Kiedy Rosja stała się światowym graczem? Kulisy historii naszego wielowiekowego sąsiada

Swoją historię wywodzi od księstewka zależnego od Złotej Ordy. Przez wieki pozostawała na uboczu Europy. Dzisiaj jest jednym z najważniejszych graczy na arenie międzynarodowej. Jak...

21 marca 2019 | Autorzy: Redakcja

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.

Najciekawsze historie wprost na Twoim mailu!

Zapisując się na newsletter zgadzasz się na otrzymywanie informacji z serwisu Lubimyczytac.pl w tym informacji handlowych, oraz informacji dopasowanych do twoich zainteresowań i preferencji. Twój adres email będziemy przetwarzać w celu kierowania do Ciebie treści marketingowych w formie newslettera. Więcej informacji w Polityce Prywatności.