Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Róża Luksemburg. Pierwsza Polka z doktoratem z ekonomii

Róża Luksemburg była pierwszą Polką, która zdobyła doktorat z ekonomii.

fot.domena publiczna Róża Luksemburg była pierwszą Polką, która zdobyła doktorat z ekonomii.

W Polsce ta wybitna, znana na całym świecie intelektualistka nie ma najlepszej prasy. Choć zginęła, zanim jeszcze bolszewicy okrzepli u władzy, w ubiegłym roku padła ofiarą ustawy dekomunizacyjnej: skuto upamiętniającą ją tablicę. Za co Polacy jej nie lubią – i czy naprawdę słusznie?

„Po jej zabójstwie obie strony barykady, rewolucjoniści i konserwatyści, odetchnęli z ulgą” – napisała o Róży Luksemburg (właściwie: Rozalii Luksenburg) jej biografka, Elżbieta Ettinger. Ostrego języka polskiej działaczki bali się niemal wszyscy. I słusznie, bo raczej nie przepuszczała okazji, by wytknąć komuś błąd, hipokryzję czy po prostu głupotę.

A najgorsze w tym wszystkim było to, że wygłaszana przez nią krytyka najczęściej trafiała w punkt. Luksemburg, nie tylko doskonale wykształcona, ale też „wściekle inteligentna, bystra i dowcipna” (jak określiła ją inna badaczka jej twórczości, Helen Scott), potrafiła jak nikt inny rozpoznać, kiedy ktoś zbaczał z drogi do upragnionego celu: socjalizmu.

Zdrajczyni narodu?

Już samo zaangażowanie w ruch robotniczy wielu Polaków uznałoby pewnie za wystarczający powód, by na „Czerwoną Różę” patrzeć co najmniej podejrzliwie. Dla urodzonej 5 marca 1871 roku Zamościanki – jak przekonuje Andrzej Fedorowicz w książce „Buntowniczki” – marksizm był jednak naturalnym wyborem: „Wydawało się wówczas, że w prostszy i bardziej logiczny sposób nie sposób wyjaśnić tego, co w drugiej połowie XIX wieku działo się w gospodarce i życiu społecznym”.

Rzeczywiście, Róża bardzo wcześnie odkryła „Kapitał” Karola Marksa, ówczesną „Biblię buntowników”. W Warszawie, gdzie jej rodzina przeniosła się w 1873 roku, mogła zaś obserwować, jak kolejne inicjatywy podejmowane przez działaczy rewolucyjnych upadały pod ciosami carskiej policji. Ona sama dołączyła do ruchu, kiedy miała siedemnaście lat, pomagając odbudować rozbity dwa lata wcześniej „Proletariat”. Niedługo później musiała uciekać z kraju. Przez granicę przeniósł ją towarzysz z konspiracji – od dzieciństwa utykała i kilka kilometrów przed przejściem opadła z sił.

Luksemburg od dzieciństwa utykała. Na zdjęciu z feministką Klarą Zetkin (po lewej), 1910 rok.

fot.domena publiczna Luksemburg od dzieciństwa utykała. Na zdjęciu z feministką Klarą Zetkin (po lewej), 1910 rok.

Do Warszawy wróciła tylko raz, na krótko, w 1905 roku, chcąc znaleźć się jak najbliżej trwających w Rosji rozruchów. Także wówczas, choć posługiwała się fałszywym nazwiskiem, została szybko zdekonspirowana. Wraz z wieloletnim partnerem, Leonem Jogichesem, trafiła do więzienia. Wydostali ją z niego krewni, którym udało się zebrać pieniądze na gigantyczne łapówki dla strażników. Wtedy wyjechała z Kongresówki na dobre.

„Obecna” w ojczyźnie była już tylko za pośrednictwem współtworzonej przez siebie Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy, partii zapamiętanej głównie ze względu na odmowę wspierania walki o odrodzenie Rzeczpospolitej. Nic dziwnego, że i Różę wspomina się w Polsce jako „protokomunistkę, której uparty sprzeciw wobec polskiej niepodległości przełożył się na jej reputację jako zdrajczyni narodu” – jak ujął to autor poświęconego Luksemburg bloga, Rory Castle.

Czy wiesz, że ...

...najsłynniejsze burdelmamy w Chicago, w ciągu dziesięciu lat swojej działalności, zbiły prawdziwą fortunę? Ich majątek, na dzień zamknięcia prowadzonego przez nie domu publicznego, szacuje się na osiem milionów dolarów!

...walka o odkrycie bieguna południowego była prawdziwym morderczym wyścigiem dwóch podróżników? Wygrał Amundsen, który postawił na psy oraz wytrawnych narciarzy, podczas gdy jego rywal Scott zabrał na pokład... mandżurskie kucyki.

...zesłańcy na Syberię podążali w miejsce odbycia kary, tak zwaną Władimirką? Droga ta budziła grozę w więźniach, ponieważ cała usiana była kośćmi.

Komentarze (26)

  1. Alefa Odpowiedz

    R.Luksemburg to żydówką mieszkająca w Polsce .Może intencje miała dobre ten babochlop ale jak zwykle prawdziwi twórcy
    „rewolucji ” mieli zupełnie inne korzyści z niej jak ona.A łez było morze i trupów miliony I brak zysku dla ludu.

    • Andrzej T Odpowiedz

      Taka niespotykana intelektualistka i uwierzyła w realność komunizmu? Wystarczy inteligencja przeciętnego człowieka z podstawowym wykształceniem aby udowodnić, że komunizm jest nierealny i nieludzki!

      • Woziwoda Odpowiedz

        Inteligencja przeciętnego człowieka, który już widział dokonania komunizmu (i teraz jest bardzo mądry w gębie), czy człowieka, który miał nadzieję na zmianę losu biedoty w XIX wieku?

        • Jacek

          Biedota była tylko narzędziem, które miało utorować komunistom drogę do władzy. Żaden z czołowych komunistów nie był robotnikiem ani chłopem. Zwykłe obiboki, żerujące na ludzkim nieszczęściu.

        • xyz

          A jakie to ma znaczenie, Woziwodo?? Komunizm to zbrodniczy reżim i tyle. Piewca komunizmu się znalazł.

  2. Jakub Odpowiedz

    Ja mam pytanie do Pani dr Winkler. Czy dobrze zrozumiałem, że Róża Luksemburg odmawiała Polakom prawa do własnej państwowości? Tak czy nie?

  3. Bartuś Odpowiedz

    Ktoś dziękujący Niemcom za zabicie Róży Luksemburg, to zapewne prawdziwy katolik. Mały, podły człowieczek, jak niewiele zrozumiał z przeczytanego (?) artykułu.

    • Czytacz Odpowiedz

      Bartuś, ta osoba z artykułu odmawiała Polakom własnej państwowości do tego była zwolenniczką wojującej rewolucji! Natomiast stosowane przez Ciebie epitety są typowe dla ludzi pomniejszających innych nie szanujących wolności słowa i wypowiedzi, a ostatecznie ich niszczących. Ja jako katolik poczułem się urażony bartuś?

      • Bartuś Odpowiedz

        Róża Luksemburg miała swoje poglądy o które walczyła. Anonim pochwala jej zabójstwo.
        Szanuję wolność słowa i wypowiedzi, natomiast nie mogę uszanować pochwały zabójstwa, także przeciwnika ideologicznego. Ktoś, kto pochwala zabójstwo innego człowieka jest dla mnie kimś małym, nawet trudno mi go nazwać człowiekiem.
        Mój błąd – nie chciałem urazić katolika. Przepraszam Czytacz.

      • Bartuś Odpowiedz

        Róża Luksemburg miała swoje poglądy o które walczyła. Anonim pochwala jej zabójstwo, więcej, dziękuje Niemcom, którzy za 20 lat rozpętali straszną wojnę.
        Szanuję wolność słowa i wypowiedzi, sam sobie pozwalam mieć własne zdanie i je wypowiedzieć. Dlatego piszę: ktoś, kto pochwala zabójstwo innego człowieka jest dla mnie kimś małym, nawet trudno mi go nazwać człowiekiem. Mój błąd – nie powinienem tego kogoś nazywać katolikiem. I za to przepraszam tych, którzy mogli poczuć się urażeni.
        A tak przy okazji proszę, aby Czytacz ustosunkował się do wpisu „ja” niżej.
        Pozdrawiam.

        • Czytacz

          Odpowiem ci Bartuś tak. Idee najtrudniej wyplenić, trudniej niż człowieka czy nawet naród. Stosowanie mordów, zabójstw i innych środków represji jest moim zdaniem niedopuszczalne (chyba, że… ale o tym później). Wolność słowa to taka piękna rzecz, nawet jeśli ktoś wyraża w ten sposób swoją frustrację czasem nienawiść i niechęć niech to robi na tym polega demokracja. Dopóki ktoś rozmawia i się kłóci jest to w porządku. Gorzej jeśli wciela swoje poglądy w czyny. Ograniczanie wolności wypowiedzi i słowa mija się z celem moim zdaniem. Teraz co do wypowiedzi komentujących pani Róża była niebezpieczną osobą i tak skończyłaby w najlepszym wypadku w łagrze jeśli nie na Łubiance. Szkoda dla niej czasu i energii. Co do wypowiedzi „Ja” każda skrajność jest zabawna do pewnego stopnia, czasem straszna owszem. Zastosuję tutaj metaforę słów pewnego francuskiego rewolucjonisty (tak, tak zgilotynowany) ludzie w większości są letni i starają się unikać skrajności. To właśnie skrajności pociągają czasem masy do działania:-) Represje są dopuszczalne moim zdanie dla ochrony dobra większego np. życia i zdrowia najbliższych czy społeczeństwa.

        • Czytacz

          Aby dokończyć swoją myśl. lewica jako taka się wynaturzyła. Począwszy od bolszewików, poprzez feminizm, LGBT, itd, itp., zapytasz dlaczego? Otóż zagubiła swoje korzenie tj. dążenie wolności, równości i sprawiedliwości społecznej. Bardziej po ludzku egalitaryzm, kolektywizm. Zmuszanie społeczeństw przymusem do kolektywizacji i innych multikulturalizmów to właśnie bolszewizm. Z drugiej strony zarzucisz, że prawica w swojej dążności do wspierania gospodarki wolnorynkowej, ochrona własności prywatnej, wstrzemięźliwość w reformach społeczno-gospodarczych i politycznych oraz szacunek dla tradycji i istniejącej hierarchii społecznej jest zatwardziała i prowadzi do takich osobników jak Augusto Pinochet i Francisco Franco. Pewnie tak ale to nic w porównaniu z „osiągnięciami” lewicy takimi jak Mao, Stalin , Pol-Pot. Sądzę, że trzeba znaleźć złoty środek ale nie jest nim na pewno współczesna lewica. Jeśli masz pomysł podziel się.

  4. Ja Odpowiedz

    Wszystko co czerwone i lewicujące powinno być wytępione . To jedyny sposób na pozbycie się tej czerwonej zarazy . Zauważcie że Ci bandyci chcą tylko jednego – oderwać ludzi od ich korzeni , rozbić jedność tak by łatwiej było nimi sterować . Chcą zmienić obywateli w masę bydła które będą powolne i łatwe do rządzenia . Jedynym sposobem na nich to dobry nahaj .

    • Anonim Odpowiedz

      Świetnie napisane dlatego jeszcze raz powtórzę..Bardzo dziękuję Niemcom z tamtego okresu za skuteczne pozbycie się tej Pani.Won z komuchami ! Proszę zwrócić uwagę na „Niemcom z tamtego okresu”.

  5. Bartuś Odpowiedz

    Chciałbym nawiązać do wypowiedzi Czytacza.
    Do wczoraj Róża Luksemburg była dla mnie niewiele więcej niż nazwiskiem, ale zainteresował mnie artykuł który charakteryzuje tę postać. Wynika z niego, że dążeniem R.L. był socjalizm jako idea sprawiedliwości społecznej. Chyba możemy się zgodzić, że idea z założenia szczytna, choć została wypaczona i pohańbiona. Wokół niej stworzono wiele zła.
    R.L. krytykowała, „kiedy ktoś zbaczał z drogi do upragnionego celu: socjalizmu”, uważała, że „państwa europejskie powinny się scalać w jednej pacyfistycznej federacji”. To taka dzisiejsza Unia Europejska.
    I dalej „Dla niej wojny były największym zagrożeniem dla ludzkości”.Następny argument „Jej opór przeciw niepodległości brał się przede wszystkim z troski o to, by jak najmniej ludzi zginęło. Uważała też, że struktura społeczna ówczesnej Polski – nieoświecone chłopstwo plus dominacja kapitalistów – nie sprzyjałaby polepszeniu sytuacji ludzi biednych”.Takie jej zdanie, może mało narodowe. (Wyżej cytowałem fragmenty artykułu, który komentuję).
    Teraz nawiążę do stwierdzeń Czytacza:
    – czy należy wypleniać ideologie, w jaki sposób? przecież socjalizm można przeciwstawić np. katolicyzmowi (to przecież też ideologia),
    – R.L. dążyła do swojego ideału – czy za to zasłużyła na śmierć w łagrze czy inne skrytobójstwo? Nb. inny ideolog dwa tysiące lat temu formułował swoje idee: fakt, zginął za nie, ale został zapamiętany i wielu go czci.
    Może Róża Luksemburg zasługuje choćby na dobrą pamięć? IPN zadbał już o to, żeby wymazać jej nazwisko z nazw ulic i tablic.
    – Jeszcze jedno: kto wybiera dobro większe czy mniejsze?
    Przyznaję, nie wiem gdzie leży złoty środek.
    Pozdrawiam.

    • Czytacz Odpowiedz

      Czuję się wywołany do tablicy. Po pierwsze R.L. jako komunistka i członkini nielegalnej organizacji terrorystycznej (tak tak) głosiła te same hasła co Lenin i Stalin, pierwszy utrzymanek mamusi i kochanek, drugi niedorobiony pop masowy morderca, obaj zbrodniarze. Ciekawe wzorce miała Rózia?! To właśnie rewolucjoniści chcą nieść płomień rewolucji na bagnetach swoich wojsk. Ponadto jako talmudyczna wersja komunisty może powinna zacząć od swoich rodaków i zlikwidować wśród nich analfabetyzm i zasymilować ich z resztą polskiego społeczeństwa? Potem niech zwalcza ruchy narodowościowe w Europie (nota bene realizowane teraz przez UE). Uważam ją za zło gdyż nie zaczęła od rodaków za to pouczać chciała Polaków. Zresztą komunista to internacjonalista bez narodowości. Dlatego też nawracani Niemcy zrobili jej „kęsim”. Co do obalania moich tez. Założyłem, że skończyłaby w łagrze ponieważ wrogiem rewolucji bolszewickiej została, komuniści nie lubili konkurencji. Co do ideologii jako takiej napisałem jedynie, że jest ciężko raz zasianą w umysłach ludzi usunąć jakąkolwiek, a konfrontacja chrześcijaństwa z socjalizmem zakończyła się zwycięstwem tego drugiego już dwukrotnie. Podobny los czeka socjalizm UE w starciu z islamem (nie łudź się Bartuś, iż będzie inaczej). W żadnym wypadku Róża nie zasługuje na czczenie i inne objawy kultu! To jest sprzeczne z ideami które ponoć wyznawała! I nie zasługuje na pamięć żadną dlatego, że nie rozwinęła i nie stworzyła nic nowego, powielała tylko Marksa. Jako wróg Polski i Polaków niech już odejdzie w zapomnienie.
      Skoro nie potrafisz znaleźć złotego środka nie broń komunistki gdyż słowa twe „jak popiół miałkie jak pył nic nie znaczące”. Pozdrawiam.

      • Bartuś Odpowiedz

        Ponownie nawiążę do wypowiedzi Czytacza – dziękuję za poszerzenie mojej wiedzy. Przyznaję, nie wiedziałem o pewnych dewiacjach Stalina. Jednak intencją mojego pierwszego, przyznaję – niezbyt fortunnego wpisu nie była ocena politycznej strony artykułu, skrytykowałem tylko (i aż) agresję zawartą w anonimowym wpisie. Zresztą kolejne wpisy też są bardzo agresywne. Ta agresja powoduje kontrę i dzieli nas. Nie chcę być wśród stron wrogiego podziału, który uderzy w moje dzieci i wnuki. A mam też swoje doświadczenie: w 70 r. siedziałem w czołgu pełnym amunicji, gotowym do wyjazdu na ulice. Na szczęście nie musiałem wyjeżdżać.
        Nie zamierzałem wypowiadać się na temat polityki i historii, chociaż przyznaję – korespondowanie z Czytaczem spodobało mi się. Powyższy wpis Czytacza nie koresponduje jednak bezpośrednio z moimi, przynajmniej zamierzonymi wypowiedziami.
        Ktoś kiedyś (nie pamiętam kto i kiedy) stwierdził, że aby zniszczyć naród należy odebrać mu jego historię. Coś z tego jest i obecnie na rzeczy.
        Nie zamierzałem czcić i bronić Róży Luksemburg, zwłaszcza jako komunistki. Zobaczyłem w niej człowieka, zaciekawiła mnie ona i jej historia, związana też z naszą historią.
        A jak to jest ze współczesnym traktowaniem historii? Otóż w moim miasteczku jest skwerek, który nazwano Parkiem Obrońców Pokoju. IPN zakwestionowało tę nazwę, włodarze miasta bezkrytycznie nazwę zmienili. W innym miasteczku, na cmentarzu niedaleko grobu moich dziadków jest cokół , na którym były symbole Armii Radzieckiej. Zostały zniszczone, teraz cokół straszy dziurami. No tak, były to symbole nienawistne, bo ci żołnierze pod nimi zginęli. To może należało też wyrzucić ich z grobów? Podniecam się, muszę skończyć choć takich historii mam jeszcze kilka. Jeszcze raz pozdrawiam.

        • Czytacz

          Po raz drugi czuję się wywołany do tablicy. Odniosę się do recepcji historii. Musimy niestety założyć, że to zwycięscy piszą historię. Po drugie historia jest polem walki ideologicznej i politycznej. Po trzecie ukuto w pewnych kręgach metodę zwaną pedagogiką wstydu, stosowaną w Polsce. Społeczeństwa na ogół są zbyt mało krytyczne wobec przekazywanych im informacji. Nie bez kozery media nazywane są czwartą władzą. Rządy przychodzą i odchodzą pytanie co po nich pozostaje. Reasumując, dla pamięci historycznej nie są potrzebne pomniki, potrzebna jest edukacja młodzieży, a nie pompowanie w nią propagandy tej czy innej. Jestem wolnościowcem, ale niech każdy ma możliwość poznania prawdy, a nie nieobiektywnego przekazu.

        • Czytacz

          Dodam jeszcze, że budowanie napięcia i wrogości występuje po obu stronach barykady w Polsce. Mam jednak głęboką nadzieję, że Polacy to rozsądny naród i kopną podżegaczy tam gdzie słońce nie dochodzi.

    • Anonim Odpowiedz

      Polskiego??? przecież odmawiała Polakom wolności i państwa!!!! Walczyła jak Stalin o lepszy byt Rosjan. Zmień leki.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.