Ciekawostki Historyczne
Generic selectors
Tylko dokładne dopasowania
Szukaj w tytułach
Szukaj w treściach
Szukaj w postach
Search in pages

10 kobiet bez których nie byłoby niepodległej Polski

Bez wkładu kobiet Polska nigdy odzyskałaby niepodległości. Na zdjęciu członkinie Związku Strzeleckiego ze Lwowa. Ilustracja z książki "Niepokorne damy".

fot.materiały prasowe Bez wkładu kobiet Polska nigdy odzyskałaby niepodległości. Na zdjęciu członkinie Związku Strzeleckiego ze Lwowa. Ilustracja z książki „Niepokorne damy”.

Piłsudski, Dmowski, Paderewski? Przestańmy wreszcie udawać, że tylko oni walczyli o Polskę. Gdyby nie kobiety, II Rzeczpospolita nie miałaby szans powstać. Poniżej 10 Polek, których zasług nie sposób przecenić.

Maria Dulębianka

Feministka i pisarka, która jeszcze przed wybuchem wojny światowej pokazała, że kobieta może wszystko. W 1908 roku – ku zgorszeniu mężczyzn – kandydowała na posła do galicyjskiego Sejmu Krajowego, zdobywając pół tysiąca głosów.

W sierpniu 1914 roku pomagała werbować nowych członków ruchu legionowego. Gdy Rosjanie zajęli Lwów, zamiast uciekać, zaangażowała się we wszechstronną pomoc mieszkańcom okupowanego miasta. Po haniebnym traktacie brzeskim – kiedy Niemcy próbowali oderwać część ziem polskich i oddać je w ręce Ukraińców – rozwinęła imponującą akcję protestacyjną.

Hanna Kudelska

Wieść o wybuchu wojny zaskoczyła wszystkich. Strzelcy mieli lada dzień wyruszyć z krakowskich Oleandrów do walki, a brakowało najpotrzebniejszych rzeczy: żywności, broni, pieniędzy, nawet ubrań. Hanna Kudelska była wśród kobiet, które natychmiast zakasały rękawy i stworzyły od zera intendenturę rodzącego się polskiego wojska. Przyjmowała ochotniczki, szkoliła je, a następnie wysyłała by szyły mundury, pielęgnowały chorych, robiły szczepienia, kwestowały wśród krakowian…

Później, już na szlaku bojowym, organizowała kuchnie polowe, zatrudniając w nich cały „sztab pracowniczek” i karmiąc dziennie pięciuset chłopa. W kolejnych latach, gdy Niemcy zniszczyli legiony, a nieposłusznych żołnierzy zamknęli w obozach internowania, wspierała uwięzionych „dźwigając worki z chlebem i bielizną pod kolczaste druty i bramy więzień”.

Hanna Kudelska tworzyła od zera stworzyła legionową intendenturę. Na zdjęciu żołnierze Pierwszej Kompani Kadrowej w sierpniu 1914 roku.

fot.domena publiczna Hanna Kudelska tworzyła od zera stworzyła legionową intendenturę. Na zdjęciu żołnierze Pierwszej Kompani Kadrowej w sierpniu 1914 roku.

Maria Jaxa-Kwiatkowska

Niewygodna bohaterka podziemia. Według legendy działającą na tyłach wroga Polską Organizację Wojskową powołano z rozkazu Józefa Piłsudskiego. W rzeczywistości POW powstała jednak, zanim Komendant zdążył wydać jakiekolwiek dyspozycje. Jedną z założycielek organizacji była właśnie Kwiatkowska. I to ona natychmiast stanęła na czele Oddziału Żeńskiego.

Podległe jej dziewczyny organizowały cały krwioobieg konspiracji: fabrykowały paszporty, zbierały fundusze, kolportowały nielegalne druki, montowały bomby, przechowywały uzbrojenie… Pań pełno też było w pracach biurowych, w sprawach kwaterunku i w zadaniach kurierskich. Czasem tylko narzekały, że łatwiej działało się przed wybuchem wojny, bo wtedy przychodziło szmuglować poręczne pistolety a nie wojskowe karabiny. „Kiedyśmy niosły taką sztukę, musiałyśmy go dobrze maskować, bo ani rusz nie mógł nabrać fasonu wałka do rolet” – żartowała jedna z podkomendnych Kwiatowskiej.

Janina Prystorowa

Na kilka lat przed wybuchem pierwszej wojny światowej wzięła udział w jednej z najbardziej spektakularnych akcji podziemia niepodległościowego. Przygotowywała i wspierała napad na stacji kolejowej Bezdany, kiedy to bojówka Polskiej Partii Socjalistycznej zatrzymała carski pociąg, sforsowała drzwi wagonu pocztowego i uwiozła olbrzymią sumę trzystu tysięcy rubli. Przyjęło się mówić, że była to „akcja czterech premierów”. Niesłusznie. Olbrzymią rolę odegrały również cztery zaangażowanie w działania kobiety – w tym przyszła posłanka i pani premierowa Janina Prystorowa.

Dzięki niej i pozostałym bojowniczkom niepodległościowcy zdobyli pieniądze potrzebne by tworzyć Związek Walki Czynnej, a następnie – Związki Strzeleckie, bez których nie byłoby Legionów.

Barbara Kossuthówna

Jedna z pierwszych kobiet, które pomimo niechęci i pogardy mężczyzn wstąpiły do ruchu strzeleckiego, a nawet wywalczyły sobie prawo udziału w manewrach wojskowych. Była gotowa znieść niejedno upokorzenie, byle ubrać wojskowy mundur. Wiosną 1914 roku wzięła udział w pierwszych ćwiczeniach z bronią w ręku, na które Piłsudski dopuścił nie tylko strzelców, ale i strzelczynie. Po latach wspominała z żalem, że zamiast ćwiczyć się w strzelaniu została wówczas… odesłana do garów, ponoć po to, by przysposabiała się do roli sierżanta prowiantowego.

„Szorować musiałyśmy [naczynia] pękami trawy, piaskiem, aż do zdarcia paznokci i do krwi na palcach” – opowiadała. To jednak nie ostudziło jej zapału. Po wybuchu wojny przydzielona jako sanitariuszka do szpitala w Jabłonkowie. Tkwiła przy łóżkach pacjentów bez przerwy po trzydzieści sześć godzin, sypiała nie więcej niż cztery noce w tygodniu i nabawiła się w szpitalu tyfusu. Pomogła jednak niezliczonym pacjentom, często ratując ich od śmierci.

Aleksandra Szczerbińska

Pamiętana głównie jako towarzyszka życia, a następnie żona Józefa Piłsudskiego. Niesłusznie, bo miała olbrzymie, niemożliwe do zakwestionowania i zupełnie samodzielne zasługi dla ruchu niepodległościowego.

Po brawurowej akcji pod Bezdanami to ona wywiozła i przerzuciła przez granicę większość łupu, podczas gdy mężczyźni beztrosko czekali na nią w bezpiecznej Galicji. Gdy zaś wybuchła wojna, mianowano ją komendantką wywiadu kobiecego.

Aleksandra Szczerbińska wiele poświęciła dla polskiej niepodległości. Na ilustracji zdjęcie wykonane przez carską Ochranę po jej aresztowaniu w 1907 roku,

fot.domena publiczna Aleksandra Szczerbińska wiele poświęciła dla polskiej niepodległości. Na ilustracji zdjęcie wykonane przez carską Ochranę po jej aresztowaniu w 1907 roku,

Sam Piłsudski przyznawała, że kierowany przez Szczerbińską oddział był jednym z jego największych atutów. Dzięki wywiadowczyniom Komendant znał posunięcia wroga i rozlokowanie jego sił. Zakonspirowane żołnierki pozwalały mu też nawiązywać kontakt z miastami położonymi po drugiej stronie frontu.

Koledzy wspominali ją jako niezawodną bojowniczkę, odznaczającą się zimną krwią i hartem ducha. Podkomendne darzyły ją niezachwianym szacunkiem. Pamiętano troskę, z jaką Aleksandra dbała o kwatery dla żołnierek i stanowczość, z jaką walczyła o to, by się nie przepracowywały i nie podejmowały zbędnego ryzyka.

Przesiadywała po nocach, odcyfrowując dostarczane pisma i pełniła cały szereg niewdzięcznych, administracyjnych funkcji. Jedna z żołnierek podkreślała, że ze wszystkich wywiadowczyń właśnie szefowej było „najciężej”. Pracowała niemal bez wytchnienia, a do tego musiała pełnić służbę z dala od wroga, frontu i wszelkiej akcji.

Tej ostatniej wcale jej jednak nie zabrakło: gdy oddział wywiadowczy zlikwidowano, Aleksandra zaangażowała się w pracę POW. I za nią właśnie została aresztowana i zesłana do obozu w Szczypiornie, gdzie Niemcy trzymali ją w warunkach urągających wszelkiej godności.

Szczerbińska za swoją niepodległościową działalność w POW została aresztowana przez Niemców i trafiła do obozu w Szczypiornie. Na zdjęciu razem z Józefem Piłsudskim w czasie pobytu w Zakopanem. 1916 rok.

Szczerbińska za swoją niepodległościową działalność w POW została aresztowana przez Niemców i trafiła do obozu w Szczypiornie. Na zdjęciu razem z Józefem Piłsudskim w czasie pobytu w Zakopanem. 1916 rok.

Zofia Moraczewska

Przywódczyni największej kobiecej organizacji wspierającej walkę o niepodległość: Ligii Kobiet Galicji i Śląska. Miała pod sobą nawet trzynaście tysięcy aktywistek.

Liżanki – jak poufale je określano – asystowały legionistom na setki poruszających sposobów. Organizowały Gwiazdki dla żołnierzy i śniadania wielkanocne, wysyłały do członków oddziałów listy podnoszące na duchu i zagrzewające do walki. A także paczki z piłkami nożnymi, przyborami do pisania, aparatami fotograficznymi (stąd te wszystkie zdjęcia legionistów!) czy nawet z… instrumentami muzycznymi dla pułkowych orkiestr. Organizowały również uroczystości żałobne i samodzielnie wyrabiały drobne upominki dla wojaków.

Liga kierowana przez Moraczewską zbierała olbrzymie fundusze na legiony, często odwołując się do wyjątkowo przemyślnych metod. W Krakowie i Lwowie założono oficjalne sklepy, obracające patriotycznymi gazetkami, książkami czy choćby odznakami, fabrykowanymi przez liżanki. W mniejszych miejscowościach stawiano jarmarczne kramy. W Kałuszu kobiety prowadziły zaś bufet na dworcu. Pomysłowo? To i tak nic na tle aktywności pań ze Stryja. Te dla pieniędzy „wyrabiały sztuczne kwiaty i pisanki oraz prowadziły wzorową kulturę warzyw”.

Za sprawą Ligii powstawały ochronki dla sierot po legionistach, gospody dla żołnierzy, świetlice, herbaciarnie. A żeby podnieść poziom kulturalnych chłopców Piłsudskiego panie wysłały im na front… 20 000 książek!

Kierowana przez Zofię Moraczewską (na zdjęciu) Ligii Kobiet Galicji i Śląska zbierała ogromne sumy, które później wykorzystywano, aby pomagać legionistom oraz ich rodzinom,

fot.domena publiczan Kierowana przez Zofię Moraczewską (na zdjęciu) Ligii Kobiet Galicji i Śląska zbierała ogromne sumy, które później wykorzystywano, aby pomagać legionistom oraz ich rodzinom,

Sama Moraczewska po wojnie na krótko została panią premierową. Następnie zaś – posłanką z ramienia Polskiej Partii Socjalistycznej.

Maria Korniłowiczówna

Jedna z najsprytniejszych i najskuteczniejszych wywiadowczyń w oddziale kierowanym przez Aleksandrę Szczerbińską. Jej wyczyny wystarczyłyby do nakręcenia całej serii sensacyjnych filmów.

Pewnego razu Maria – wioząca pilny meldunek –  stanęła przed koniecznością przebycia rozległego jeziora. Zamiast prosić o pomoc chłopów i ryzykować, że zostanie zdemaskowana, postanowiła wysłużyć się nawet nie jednym rosyjskim żołnierzem, ale całym ich oddziałem. Zauroczyła stacjonujących nieopodal szeregowców i przekonała ich, by… sami zdobyli dla niej łódź i przyprowadzili ją na przystań. W zamian obiecała niewinną, ale romantyczną przejażdżkę po jeziorze. Słowa dotrzymała, po czym nocą wykradła łódź i przepłynęła na przeciwległy brzeg.

Na oficerów miała inny sposób. Mistrzowsko wzbudzała w nich litość. Potrafiła na przykład przekonać generalskiego adiutanta, że rodzina jej przyjaciółki utknęła po niemieckie stronie frontu i wymaga pilnej pomocy… Mężczyzna nie tylko uwierzył w rzewną historię i podbił dokumenty, ale nawet przydzielił agentce eskortę. Mało tego! Polecił jednemu ze swoich ludzi, by nosił za Marią walizki.

Poznaj losy kobiet, które zdobyły dla Polski niepodległość, a dla siebie – wolność, prawa wyborcze i godność, której zawsze im odmawiano. Najnowsza książka Kamila Janickiego „Niepokorne damy. Kobiety, które wywalczyły niepodległą Polskę” już dostępna w przedsprzedaży!

Poznaj losy kobiet, które zdobyły dla Polski niepodległość, a dla siebie – wolność, prawa wyborcze i godność, której zawsze im odmawiano. Przeczytasz o nich w książce Kamila Janickiego „Niepokorne damy. Kobiety, które wywalczyły niepodległą Polskę”

Po likwidacji oddziału przeszła do POW. W ostatnich dniach wojny organizowała kobiecy oddział w Krakowie, przygotowując go do spodziewanej walki o miasto z Austriakami.

Maria Rychterówna

Strzelczyni, żołnierka Oddziału Wywiadowczego, członkini POW… a przede wszystkim kobieta za sprawą której tysiące Polaków mogły zetknąć się z pierwszą zapowiedzią przyszłych organów polskiego państwa. W 1915 roku, gdy Niemcy zajęli większość ziem polskich i wprowadzili niezwykle restrykcyjną cenzurę Rychterówna – wraz z grupą koleżanek, ale bez zgody, a nawet wbrew dowódcom z POW – samodzielnie stworzyła… polską pocztę przeznaczoną dla zwyczajnych obywateli.

Szybko udało się zebrać cały szereg listonoszek, urządzić stację odbiorczą w stolicy i sieć punktów etapowych w najważniejszych miastach. W Piotrkowie, w Radomiu, Łomży, Krakowie… Działalność nabierała coraz większego tempa. Mężczyźni wróżyli szybką wsypę, która zaszkodzi całemu podziemiu. A tymczasem poczta działała sprawnie i… dochodowo. Bo listonoszki za każdą dostarczoną paczkę liczyły sobie od dwudziestu do trzydziestu kopiejek. Pieniądze te następnie lojalnie przekazywano do kasy POW.

W samej Warszawie w pracę Poczty Listów Prywatnych zaangażowało się około dwudziestu kobiet. Siatka kurierska nie tylko nie została rozbita, ale działała tak długo, jak trwały niemieckie restrykcje. Łącznie dostarczyła około czterech tysięcy listów. I dla wielu Polaków to właśnie był zalążek Poczty Polskiej, a nawet – całej polskie administracji.

Po tym jak Niemcy zajęli w 1915 roku większość polskich ziem i wprowadzili ostrą cenzurę Maria Rychterówna postanowiła coś z tym zrobić i odniosła spektakularny sukces. Na zdjęciu Niemcy wkraczają do Warszawy.

fot.Bundesarchi/CC BY-SA 3.0 DE Po tym jak Niemcy zajęli w 1915 roku większość polskich ziem i wprowadzili ostrą cenzurę Maria Rychterówna postanowiła coś z tym zrobić i odniosła spektakularny sukces. Na zdjęciu Niemcy wkraczają do Warszawy.

Stefania Flekówna

Jedna z niezawodnych propagandystek ruchu niepodległościowego. Gdy okupacyjna cenzura wciąż działała w najlepsze, a o zasługach legionistów nie wolno było nawet szeptać, ona stanęła na czele administracji największego podziemnego pisma o patriotycznym rysie.

„Rząd i Wojsko” drukowano nawet w dziesięciu tysiąca egzemplarzy, wyjaśniając linię Piłsudskiego, rzucając prawdziwe światło na przebieg wojny i demaskując posunięcia niemieckich władz. „Nigdy w życiu podobnych prac nie wykonywałyśmy i nie miałyśmy pojęcia o tym” – pisała szczerze Stefka. I o wiele zbyt skromnie, bo gazetą tworzoną przez grupę amatorek szybko zaczęła się zaczytywać cała stolica.

A przecież na gazetach wcale się nie kończyło. Wydawano broszury poświęcone historii, manifesty polityczne, nawet poradniki, jak radzić sobie z okupantem… Setki tysięcy Polaków czerpały wiedzę z druków przygotowywanych przez kobiety, przez nie szmuglowanych i kolportowanych. I jeśli tak wielu naszych pradziadków uwierzyło, że niepodległość jest blisko, to właśnie za sprawą pań takich jak Stefania Flekówna.

To dopiero początek…

Kobiet zasłużonych dla sprawy niepodległości były tysiące. Poznaj losy największych bohaterek, najbardziej zdeterminowanych wojowniczek i najbardziej zasłużonych konspiratorek. Niepodległość to nie tylko męska sprawa! Więcej w nowej książce Kamila Janickiego: „Niepokorne damy. Kobiety, które wywalczyły niepodległą Polskę”.

 

Czy wiesz, że ...

...po II wojnie światowej piłkarzom zdarzało się grać mecze w zamian za cebulę i ziemniaki. W PRL-u Zbigniew Boniek, by wyjść na swoje oficjalnie pracował na pięciu etatach.

...podczas I wojny światowej choroby weneryczne stały się najlepszym pretekstem, aby choć na chwilę uciec od koszmaru walk? Innym rozwiązaniem były samopostrzały. Karano je jednak sądem wojennym, podczas gdy syfilis dawał wojennym bohaterom i dekownikom upragnione szpitalne łóżko.

...jeden z rosyjskich naukowców postanowił skrzyżować człowieka z szympansem? Chociaż próba krzyżówki się nie powiodła, Iwanow wpadł na inny pomysł - do zapładniania kobiet chciał wykorzystywać spermę pobraną od ssaków naczelnych.

...Józef Stalin traktował swojego pierworodnego syna Jakowa z pogardą? Drwił nawet… z jego próby samobójczej. Pocisk z pistoletu tylko drasnął go w pierś, dyktator wyśmiewał więc niecelność syna.

Komentarze (16)

  1. Jarek Odpowiedz

    Miliony Polaków walczyły o przywrócenie niepodległości.
    Banda folksdojczów i targowiczan stara się tą niepodległość znów zlikwidować.

  2. Prawdziwa historia Odpowiedz

    Najwybitniejszą kobietą tamtego okresu była Róża Luksemburgu,walczyła nie tylko o wyzwolenie Polski,ale i o wyzwolenie uciskanych mas pracujących przez kapitalistycznych zwyrodnialców i o równouprawnienie kobiet.

    • Anonim Odpowiedz

      Róża nie była Polka tylko niemiecka zydowka. Negowala niepodległość Polski, była przeciwna przyłączeniu Śląska do Polski. Piszesz bzdury prowokatorze Na szczęście Róża skończyła w Kanale Landwery w Berlinie. Jak tam czasem bywam to spłukać do wody

      • Antynazista Odpowiedz

        Walczyła o wolną Polskę w ramach większego organizmu, ponieważ jak pokazała przyszłość miała racie, gdyż tzw 2rp się tylko staczała a społeczenstwu żyło się znacznie gorzej niż za zaborów, śmiało można ją nazwać prekursorką UNI EUROPEJSKIEJ. Poczytaj lepiej jej dzieła a nie wyrwane z kontekstu streszczenia przychlastów z IPNu

        • Anonim

          Nie kłam, negowała istnienie Polski. Walczyła z polską myślą wolnościową. Odpowiedz dlaczego Niemcy ją zabili. Była komunistką.

  3. Zgredek1964 Odpowiedz

    Zawsze podejrzewałem, że coś tu nie „halo” z tym wodzem. Cała ta historia podkręcona jest pod jedną osobę. Lech wałęsa (do którego osobiście nic nie mam) też obalił komunizm – sam o tym mówił – i nic mu nie przeszkadza tak myśleć. Ja uważąm, że mówiąc tak używa skrótu myślowego a prostactwo wykorzystuje to na jego niekorzyść. W tamtych latach nie było łatwo stanąć przed budynkiem komitetu wojewódzkiego i krzyknąć np. mam was w dupie! Podobnie było z Józefem P. Potrzebny był bohater i się znlazł. Reszta to zasługa narodu, który miał dość tego burdelu. Zresztą historia kołem się toczy i knf jest chyba poczatkiem końca tych żądnych władzy małych ludzików, którzy wbijają wn umysły młodych ludzi że patriotyzm pozwoli im zwyciężać w bitwach (tylko nie wiem o co)

  4. xCzajnixa Odpowiedz

    W 2 liceum chcą abym napisała o Marii Jaksie-Kwiatkowskiej referat i nie wiem jak ;-;
    Nie mogę znaleść o niej żadnych informacji , zdjęć tak samo :(

Dodaj komentarz

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.