Ciekawostki Historyczne
Generic selectors
Tylko dokładne dopasowania
Szukaj w tytułach
Szukaj w treściach
Szukaj w postach
Search in pages

Prawda o Thomasie Edisonie. Największy wynalazca w dziejach? W rzeczywistości był bezczelnym oszustem i złodziejem

Thomas Alva Edison w 1911 roku. (fot. domena publiczna)

fot.fotograf nieznany/ domena publiczna Thomas Alva Edison w 1911 roku. (fot. domena publiczna)

Kłamał, kradł, szantażował i zastraszał. Prawdziwych odkrywców niszczył i opluwał. A sam stał się bożyszczem prasy i ikoną całej epoki. Czy ty też wierzysz w opowiadane o nim bajki?

Thomas Alva Edison w podręcznikach szkolnych figuruje jako ten, który rozświetlił ciemności z pomocą żarówki elektrycznej. Zresztą, sam za życia trzymał się tej wersji i miał na to nawet odpowiednie dokumenty, wystawione przez państwowy urząd.

Wśród czterystu złożonych wspólnie przez niego i jego pracowników zatrudnionych w Menlo Park oraz tysiąca posiadanych przez samego Edisona, ten patent był najważniejszy. 27 stycznia 1880 roku rząd USA wydał dokument nr 223 898 na konstrukcję „lampy żarowej”. Od tego momentu Edison szachował wszystkich.

Nieczysta gra

Człowiek uznawany za jednego z największych amerykańskich wynalazców zdecydowanie nie był aniołem. Co chwilę pojawiały się dowody na to, że gra nieczysto. Jak choćby wtedy, gdy przebywając na wystawie światowej w Paryżu w 1889 r. z pomocą telegrafu słał do swoich laboratoriów pomysły na kolejne wynalazki i patenty… podpatrzone na stoiskach konkurencji.

Z pozoru miły starszy pan, w rzeczywistości był bezwzględnym biznesmenem. (zdjęcie: domena publiczna)

fot.Louis Bachrach-Bachrach Studios/ domena publiczna Z pozoru miły starszy pan, w rzeczywistości był bezwzględnym biznesmenem. (zdjęcie: domena publiczna)

Zresztą Edisonowi nieobce było także szpiegostwo przemysłowe i podstępne przejmowanie cudzych wynalazków. Tak było w przypadku projektora filmowego. Jego wynalazek nie był do końca dobry więc odkupił lepszy model od innych wynalazców, przemianował go, opatentował i uznał siebie za jedyną osobę uprawnioną do zarabiania na „ruchomych obrazkach”. Groził przy tym, że będzie ścigać wszystkich, którzy naruszą jego prawo patentowe.

To był zresztą jeden z jego zupełnie pobocznych przekrętów. Edison, prowadzący firmę Edison Electric Light Company, chciał monopolu na dostarczanie Amerykanom światła, co wiązałoby się z bajecznymi dochodami. Aby pozbyć się konkurencji, wykupił tych, których mógł, a resztę postanowił zastraszyć, zniszczyć, obsmarować w prasie lub pozwać o naruszenie bezcennego patentu na żarówkę. Historię jednej z takich wojenek wynalazcy opisał laureat Oscara Graham Moore, w swojej najnowszej powieści „Ostatnie dni mroku. Spór, który zelektryzował świat”.

Wielka wojna o prąd

Osią fabuły książki jest walka pomiędzy Edison Electric Light Company i Mount Morris Electric Light Company, która przeszła do historii. Właścicielem drugiej firmy był George Westinghouse, który rywalizując z Edisonem postanowił skorzystać z pomysłu pewnego serbskiego emigranta – Nikoli Tesli.

Inspiracją do napisania artykułu była najnowsza książka poświęcona niezwykłej rywalizacji pomiędzy Edisonem i Teslą, która ukazała się właśnie nakładem wydawnictwa WAM (Graham Moore, "Ostatnie dni mroku", Kraków 2017).

Inspiracją do napisania artykułu była najnowsza książka poświęcona niezwykłej rywalizacji pomiędzy Edisonem i Teslą, która ukazała się właśnie nakładem wydawnictwa WAM (Graham Moore, „Ostatnie dni mroku”, Kraków 2017).

Zastosowany przez niego prąd przemienny pozwalał na zaoszczędzenie drogiej miedzi (wymagał cieńszych kabli) i na przesyłanie elektryczności na duże odległości. Edison, nie mogąc wygrać na polu technologicznym, zdecydował, że pozwie konkurenta i zniszczy go, bo żarówki sprzedawane przez Westinghouse’a były podobne do jego opatentowanych. Najważniejszym pytaniem w całym sporze było jednak to, czy może on posiadać prawa do samej koncepcji żarówki – a nie tylko do jednego jej wariantu.

Thomas Edison było co do tego święcie przekonany. Wypada jednak przypomnieć, że pierwszy pokaz lamp elektrycznych zorganizowany został… ponad 70 lat przed tym jak opatentował on swój wynalazek! W 1806 roku sir Humphry Davy podłączył baterię do węglowych pręcików, sprawiając, że przepływający między nimi prąd utworzył łuk. Ów łuk emitował jasny rozbłysk światła. Z kolei szkocki wynalazca James Bowman Lindsay w 1835 roku zaprezentował publicznie stałe światło elektryczne, po czym porzucił ten temat i zaczął pracę nad bezprzewodowym telegrafem.

Marcellin Jobard, wynalazca pochodzący z Belgii, w 1838 roku stworzył żarówkę próżniową z węglowym żarnikiem. W 1874 roku Aleksandr Nikołajewicz Łodygin, rosyjski wynalazca, otrzymał za żarówki nagrodę Petersburskiej Akademii Nauk. Swoje źródło światła zbudował w 1872 roku. Była to prymitywna żarówka z żarnikiem w postaci pręcika węglowego.

George Westinghouse. Człowiek, który przeciwstawił się potężnemu imperium Edisona i... przetrwał. (fot. domena publiczna)

fot.Joseph G. Gessford/ domena publiczna George Westinghouse. Człowiek, który przeciwstawił się potężnemu imperium Edisona i… przetrwał. (fot. domena publiczna)

Heinrich Göbel twierdził w 1893, że już w 1854 roku wynalazł żarówkę z węglowym żarnikiem, bardzo podobną do tej, jaką opatentował Edison. W roku 1874 własną żarówkę wynaleźli Henry Woodward i Mathew Evans. Na projekcie nie udało im się jednak zbić fortuny i… sprzedali swój patent Edisonowi w 1879 roku, czyli tuż przed tym, jak ten opatentował własny „wynalazek”.

W ostatecznym rozrachunku Thomasowi Edisonowi nie udało się wykończyć George’a Westinghouse’a. Zamiast tego wypuścił stery swojego imperium z rąk i wycofał się. Jego następcy usunęli z nazwy firmy nazwisko założyciela i zrezygnowali z zawziętego procesowania się z konkurencją uznając, że zwyczajnie się to nie opłaca. Jeśli coś przetrwało to mit. Bo do dzisiaj w podręcznikach powtarza się, że za wynalezienie żarówki odpowiada Edison. Choć przed nim zrobiła to już cała gromada prawdziwych odkrywców…

Bibliografia:

  1. Adair G., Thomas Alva Edison: Inventing the Electric Age, New York 1996.
  2. Jonnes J., Empires of light, New York 2003.
  3. Sonneborn L., The Electric Light. Thomas Edison’s Illuminating Invention, New York 2007.
  4. The Britannica Guide to Inventions that Changed the Modern World, red. R. Curley, New York 2010.

Kup książkę, która nas zainspirowała:

Czy wiesz, że ...

...na początku XX wieku kobiety musiały być bardzo pomysłowe, by dostać się na studia? Przykładowo utalentowana ilustratorka, Zofia Stryjeńska, przez rok studiowała na niemieckiej uczelni, posługując się dokumentami swojego brata.

...Napoleon Bonaparte przywrócił we Francji niewolnictwo? Zostało ono zniesione przez jakobinów w 1794 roku. Już osiem lat później Napoleon kilkoma dekretami powstrzymał wprowadzanie tych ustaleń w życie przynajmniej w części francuskich kolonii.

...współczynnik wsobnego rozmnażania wśród hiszpańskich Habsburgów w ciągu 200 lat wzrósł z 0,025 do 0,254. Na 11 zawartych w tym czasie małżeństw do 9 doszło pomiędzy bliskimi krewnymi! Kazirodztwo nie było jednak jedynym grzechem tej dynastii.

...podczas I wojny światowej choroby weneryczne stały się najlepszym pretekstem, aby choć na chwilę uciec od koszmaru walk? Innym rozwiązaniem były samopostrzały. Karano je jednak sądem wojennym, podczas gdy syfilis dawał wojennym bohaterom i dekownikom upragnione szpitalne łóżko.

Komentarze (16)

  1. adamiela Odpowiedz

    Brakuje zdania o tym jak Edison zbudował krzesło elektryczne jako dowód na niebezpieczeństwo stosowania prądu zmiennego oferowanego przez Westinghouse’a.

    • Nicola Odpowiedz

      Nie tylko krzesło na którym dochodziło do egzekucji ludzi, żeby pokazać jak groźny jest prąd zmienny urządzał publiczne „pokazy”, podczas jednego z nich zabito słonia! To był ochydny ( i to dosłownie, bo nie dbał o higienę) psychopata, złodziej i oszust.

      • n2 Odpowiedz

        Ty się słoniem martwisz? Nie przeprowadzono testów na zwierzętach i pierwsza egzekucję musiano przeciągnąć ponownie włączając prąd. Nawet jeśli nie zamierali stosować starego zwyczaju (ułaskawienia) to wypadałoby zastrzelić a nie dalej prądem pieścić.
        Jedyne co Edison wynalazł to bycie trollem patentowym.

        PS: w omijania praw do kinematografu specjalizowali się żydowscy założyciele Hollywood – ich firmy dzisiaj są w forpoczcie walki z piractwem, tak to się fortuna kołem toczy.

  2. myslek Odpowiedz

    Czy nie razi autorkę, że w artykule piętnującym kradzież, są użyte kradzione zdjęcia – bez choćby podania autora tych zdjęć.

    • Nasz publicysta | Autor publikacji | Aleksandra Zaprutko-Janicka Odpowiedz

      Autorkę rażą bardziej bezpodstawne oskarżenia kierowane pod adresem serwisu. Zdjęcia zamieszczone w artykule poza banerem i okładką znajdują się w domenie publicznej. Zanim zaczniesz drogi komentatorze/droga komentatorko obrażać w ten sposób ludzi, którzy brzydzą się kradzieżą własności intelektualnej, zapoznaj się proszę z tym pojęciem. Na przykład z pomocą Wikipedii. Jeśli chodzi o zasady amerykańskiego prawa autorskiego, polecam zajrzeć tu: https://copyright.cornell.edu/publicdomain Na stronie wyszczególnione są podstawowe informacje.

        • Nasz publicysta | Anna Dziadzio

          @myslek: Szanowny Panie, jeśli coś znajduje się w „domenie publicznej” to znaczy, że nie ma zastrzeżeń co do możliwości użycia zdjęcia. Dlaczego więc mówi Pan o tu o prawach autorskich? Rozumiem jednak, że brakowało Panu wskazania autora danego zdjęcia – wszystko zostało uzupełnione.

        • antymol

          czasami spotyka się takie owady, które w upalny dzień powracają i nie dają ciągle spokoju…

  3. Nasz publicysta | Agnieszka Wolnicka Odpowiedz

    Niesamowite. jakim typem człowieka był Edison… A propos tego, że groził ludziom naruszającym prawa patentowe, kiedyś słyszałam (choć nie jestem tego w stanie teraz zweryfikować), że Hollywood powstało właśnie dlatego, że filmowcy uciekali przed egzekutorami praw patentowych Edisona – było daleko od jego siedziby, a do tego w razie czego można było czmychnąć do Meksyku i się tam przez pewien czas ukrywać…

  4. outsider Odpowiedz

    dziś tego typu praktyki są nadal praktykowane za ogólnym przyzwoleniem stada, żyć się odechciewa w tym stadzie wściekłych kundli

  5. Anonim Odpowiedz

    Stoczniowiec62xxx
    Jeżeli ktoś się zastanowi kim jest naród amerykański (obecnie „panujący”) to chyba nie będzie zdziwienia że z zesłańców (oficjalna dostawa w 1620 Father’s Pilgrims statkiem Mayflower) aniołki nie mogły wyrosnąć.
    Zesłańcy ci wyżynając rdzenną ludność (Indian), zaprawieni w walkach i bezwzględności, to i Edison posiadł cechy swoich przodków.
    Nowsza historia też splendoru im nie przysparza – Korea, Wietnam, Irak, Jugosławia, Liban, Afganistan i mistyfikacja z wieżami 11.IX.2001 World Trade Center, pod Pentagonem do tej pory nie mogą znaleźć szczątków samolotu, który rzekomo uderzył w Pentagon.

Dodaj komentarz

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.