Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Feliks Dzierżyński (1877-1926)

Feliks Dzierżyński w 1918 roku.

fot.RIA Novosti archive/ CC-BY-SA 3.0 Feliks Dzierżyński w 1918 roku.

Feliks Edmundowicz Dzierżyński (1877-1926) – działacz komunistyczny, bolszewik, twórca sowieckiego aparatu terroru, szef Czeka i GPU. Urodził się 11 września 1877 roku w Oziembłowie (ob. Dzierżynowo) na terenie obecnej Białorusi w polskiej rodzinie szlacheckiej. Już w 1895 roku zaangażował się w tworzenie litewskiej partii socjaldemokratycznej, a następnie – od 1900 roku – działał w Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy. Między 1897 i 1908 rokiem był pięciokrotnie resztowany przez carską policję. Zsyłany na Syberię, wielokrotnie uciekał. Brał udział w rewolucji 1905 roku. W 1906 roku był zwolennikiem zjednoczenia SDKPiL z Socjaldemokratyczną Partią Robotniczą Rosji. Aresztowany ponownie w 1912 roku, pozostawał w więzieniu aż do wybuchu rewolucji lutowej.

Od lipca 1917 roku Dzierżyński zasiadał w Komitecie Centralnym bolszewickiej frakcji SDPRR. W czasie rewolucji październikowej kierował zdobyciem gmachu głównej poczty i telegrafu oraz ochroną Smolnego, siedziby sztabu rewolucji. 20 grudnia 1917 roku stanął na czele nowo utworzonej Wszechrosyjskiej Nadzwyczajnej Komisji do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem (Czeka), od lutego 1922 roku przemianowanej na Państwowy Zarząd Polityczny przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych. Jako szef policji politycznej w ZSRR Dzierżyński przyczynił się do umocnienia władzy bolszewików. To on zorganizował pierwsze łagry. Dał się poznać jako bezwzględny zwolennik terroru, o czym świadczyły setki tysięcy egzekucji domniemanych „wrogów ludu”. Zyskał przydomek „Żelaznego” lub „Krwawego Feliksa”. Nazywa się go czasem także „Czerwonym katem”

W lipcu 1920 roku w związku z wojną polsko-bolszewicką Dzierżyński został na krótko wysłany do Polski. Wszedł w skład utworzonego 30 lipca w Wilnie Komitetu Rewolucyjnego Polskiego, na którego czele stanął Julian Marchlewski. Jego zadaniem było tworzenie Polskiej Armii Czerwonej. Wobec niepowodzenia bolszewików na froncie wycofał się z ziem polskich.

W komunistycznej Rosji poza sprawami związanymi ze zwalczaniem kontrrewolucji zajmował się również między innymi organizowaniem transportu kolejowego. Od kwietnia 1921 roku pełnił funkcję ludowego komisarza do spraw komunikacji. Po śmierci Włodzimierza Lenina stanął na czele Najwyższej Rady Gospodarki Narodowej. Trafił również do Biura Politycznego Komitetu Centralnego Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewików).

W sporze o następstwo na zwolnionym stanowisku przywódcy partii poparł Józefa Stalina. Opowiedział się przeciwko koncepcjom głoszonym przez stronnictwo Lwa Trockiego. Nie dożył jednak fali terroru za rządów nowego czerwonego cara. Zmarł na atak serca 20 lipca 1926 roku w Moskwie, podczas posiedzenia plenarnego Komitetu Centralnego.

Dowiedz się więcej o Feliksie Dzierżyńskim:

artykuł | 03.02.2014 | Autor:

Wszystkie zbrodnie Feliksa Dzierżyńskiego [18+]

„Czerwony kat”, „krwawy pies rewolucji”: od czasu bolszewickiego przewrotu Feliks Dzierżyński bez wytchnienia pracował na swoją reputację architekta sowieckiego terroru. Ostatnio panuje moda na pokazywanie jego bardziej ludzkiej twarzy. Prawda jest jednak taka, że szef Czeki i GPU…

artykuł | 19.01.2014 | Autor:

Miliony zdziczałych dzieci. Przemilczany problem Związku Radzieckiego

Włóczą się gromadami, niepodobne do człowieka, wydając dźwięki ledwie przypominające ludzką mowę. Mają wykrzywione, zwierzęce twarze, skosmacone włosy i pusty wzrok – tak pisał w latach 30. XX wieku przerażony Malcolm Muggeridge. Jakie bestie musiał mieć na myśli brytyjski…

Młody Dzierżyński. To dopiero żigolak!

artykuł | 12.01.2014 | Autor:

Feliks Dzierżyński. Uwodziciel, playboy, kochanek

Uroda żigolaka, niewyobrażalna odwaga, fanatyzm, niebezpieczne życie – to cechy, które zawsze przyciągały kobiety. Na brak powodzenia u płci przeciwnej nie mógł więc narzekać Feliks Dzierżyński. Zanim został „Wiecznym płomieniem rewolucji” i „czerwonym katem” był… największym Casanovą pośród…

Ciekawe materiały na temat Feliksa Dzierżyńskiego z portalu TwojaHistoria.pl:

Jednym z organizatorów akcji był Feliks Dzierżyński, stojący na czele tajnej policji.

artykuł | 11.11.2018 | Autor:

Afera MOCR-Trust. Tak bolszewickie służby Feliksa Dzierżyńskiego ośmieszyły zachodni wywiad

Niedługo po rewolucji październikowej groźba interwencji państw zachodnich w Rosji była realna. Osłabiona Armia Czerwona nie wytrzymałaby pod naporem europejskiej koalicji. Dlaczego do tego nie doszło? Wszystko dzięki wymyślonemu przez bolszewików wybiegowi. W zastawioną przez nich pułapkę zagraniczne…

Feliks Dzierżyński, zwany Czerwonym Katem. Nowy patron szkoły w Krasnodarsku (fot. RIA Novosti archive, image #6464 / RIA Novosti / CC-BY-SA 3.0)

news | 01.12.2017 | Autor:

Szkoła w Krasnodarze będzie miała za patrona Feliksa Dzierżyńskiego. Decyzję podjęto jednogłośnie

Podczas gdy w Polsce szaleje dekomunizacja wszystkiego, na południu Rosji przyjmuje jednogłośnie decyzję o nadaniu szkole imienia Feliksa Dzierżyńskiego. Jakie wzorce uczniowie placówki mają czerpać od zwierzchnika Czeka?

Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.