Olga Kijowska przeszła do historii jako święta, ale kronikarze zapamiętali ją przede wszystkim jako bezwzględną mścicielkę. Gdy jej mąż zginął z rąk Drewlan, księżna miała odpowiedzieć serią brutalnych egzekucji i podstępów, które do dziś należą do najbardziej makabrycznych opowieści epoki wikingów.
Wiele osób, analizując listę wysłanników będących świadkami zawierania traktatów z Bizancjum, podkreśla ich skandynawskie imiona, ale pomija przy tym fakt, że na liście widnieją imiona kilku kobiet. To racjonalna przesłanka, by twierdzić, że w X wieku na terenach Europy Wschodniej kobiety mogły sprawować władzę, a wśród nich mogły być Skandynawki.
W gronie tamtejszych kobiet władzy jedna była wyjątkowo potężna i miała wyjątkowo złą reputację – to Olga Kijowska, żona księcia Igora, syna legendarnego Ruryka. Imię Olga pochodzi od skandynawskiego imienia Helga, ale należy zaznaczyć, że wielu badaczy podważa skandynawskie pochodzenie księżnej. W Powieści minionych lat jest przedstawiona jako wyjątkowo okrutna i przebiegła władczyni, która pomściła śmierć swojego męża w wyjątkowo kreatywny, ale zarazem brutalny sposób.
Igor zginął w 945 roku, zamordowany przez Drewlan (jedno z plemion wschodniosłowiańskich), gdy zbierał podatki. Olga zasiadła na tronie jako regentka swojego syna, Światosława, który był jeszcze za młody, aby rządzić samodzielnie. Swoje rządy spędziła na szukaniu sposobności do zemsty, którą Nestor odmalował niezwykle obrazowo, ale prawdopodobnie w znacznym stopniu fałszywie.
fot.domena publiczna / WikipediaKsiężniczka Olga spotyka ciało swojego męża . Szkic Wasilija Surikowa .
Iście makiaweliczna zemsta Olgi była podzielona na trzy. Gdy księżnej zaproponowano małżeństwo z jednym z Drewlan, księciem Malem, wyraziła zgodę, ale kiedy delegacja Drewlian przypłynęła łodziami do Kijowa, rozkazała wszystkich jej członków wrzucić do głębokiego dołu i pogrzebać żywcem. Następnie wysłała wiadomość do Drewlan, aby najszlachetniejsi z nich przybyli na jej dwór i towarzyszyli jej w podróży do przyszłego męża, nie godziło się bowiem, żeby wyruszyła w drogę samotnie. Gdy arystokraci zjawili się w Kijowie, zaproponowano im obmycie się w łaźni, którą Olga zamknęła na klucz, a następnie podpaliła, zabijając w ten sposób wszystkich ludzi znajdujących się wewnątrz.
To jednak nie wszystko – na koniec Olga zebrała wielką armię i wyruszyła do Iskorostenia, stolicy Drewlan, aby wymordować cały ten lud. Nieprzeczuwający niczego książę Mal, do którego jeszcze nie dotarły wieści o losie jego ludzi, w dobrej wierze wyprawił dla przybyłych wielką ucztę. Gdy Olga i jej wojownicy się najedli, zabili wszystkich, których zdołali dopaść, ale to jej nie wystarczyło. Ci, którzy ocaleli, błagali o litość, proponując trybut. Olga przystała na ich prośby, oświadczając, że wystarczą jej po trzy wróble od każdego domu, widzi bowiem, jak wiele już wycierpieli w wyniku najazdu. Drewlanie ochoczo się na to zgodzili, lecz gdy przynieśli jej ptaki, Olga poinstruowała swoich ludzi, aby do każdego wróbla przywiązali kawałek materiału posypany siarką.
Wieczorem ptaki zostały wypuszczone i pomknęły z powrotem do swoich gniazd, ulokowanych pod strzechami domów. Siarka sprawiła, że dachy zajęły się ogniem i całe miasto obróciło się w zgliszcza.
fot.Nieznany autor / https://www.sgu.ru/rus_hist/?wid=706Zemsta Olgi za zabójstwo męża
Opis bezlitosnego wymordowania Drewlan przez Olgę nasuwa upiorne skojarzenia z pochówkiem łodziowym z Salme – tam zmarli również prawdopodobnie byli członkami misji dyplomatycznej. Aby przekonać Olgę do przyjęcia propozycji małżeństwa wysuniętej przez księcia Mala, Drewlanie najpierw wysłali dwudziestu „najlepszych mężczyzn” spośród siebie, którzy zostali zabici w swojej łodzi, a następnie – grupę wodzów. Intrygować może fakt, że w obu przypadkach Drewlanie ewidentnie spodziewali się serdecznego powitania i nie zakwestionowali propozycji Olgi, aby przed spotkaniem obmyć się w łaźni. Tego typu przygotowania musiały być normalną częścią spotkań dyplomatycznych, co także bardzo dobrze pasuje do sposobu, w jaki pochowano mężczyzn z Salme.
Co ciekawe, mimo swojej okrutnej legendy Olga do dziś jest czczona zarówno w Kościele katolickim, jak i prawosławnym, a to dlatego, że po dokonaniu swojej zemsty jako pierwsza władczyni Rusi Kijowskiej przeszła na chrześcijaństwo. Włożyła również istotny wysiłek w nawrócenie swoich poddanych, choć jej syn, Światosław, pozostał poganinem. Po śmierci matki, zgodnie z jej życzeniem i wbrew własnym przekonaniom co do wyznawanej przez nią religii, Światosław wyprawił jej chrześcijański pogrzeb, a Olga od tamtego czasu była czczona jako święta.
fot.Michaił Niestierow / domena publiczna Święta Księżna Olga. Szkic obrazu soboru św. Włodzimierza w Kijowie. Olej na płótnie. 104×39,5 cm. Kolekcja prywatna.
W Powieści… znajduje się informacja o tym, że Olgę do przejścia na chrześcijaństwo przekonał ówczesny cesarz bizantyjski Konstantyn VII Porfirogeneta, ale biorąc pod uwagę, że pragnął pojąć ją za żonę, jego intencje nie były do końca szlachetne.
Olga odrzuciła propozycję małżeństwa, ale do Kijowa powróciła, przywożąc z sobą dary w postaci złota, srebra, jedwabiów oraz „różnorakich waz”. Cesarz później wysłał do niej list, w którym przypominał o jej własnych darach, które miała mu posłać – niewolnikach, wosku, futrach oraz wojownikach. Olga odmówiła, oświadczając, że zrobi to dopiero wówczas, gdy cesarz spędzi z nią na Rusi tyle czasu, ile ona spędziła nad Bosforem.
Tekst jest fragmentem książki Cat Jarman „Władcy rzek. Nowa historia wikingów” (wyd. Znak Horyzont) 2026.
KOMENTARZE
W tym momencie nie ma komentrzy.