Zapewne zdecydowana większość z nas zna siedem cudów świata. Na przestrzeni lat i dziejów powstawały również najróżniejsze ich warianty. Dodajmy zatem kolejny do tej listy i pokuśmy się o stworzenie zestawienia najwspanialszych, najbardziej efektownych budowli starożytnego Rzymu. Oto one.
Akwedukty
Wbrew pozorom historia rurociągów jest dłuższa, niż mogłoby się nam wydawać. Dysponowali nimi między innymi mieszkańcy starożytnego Rzymu, choć istniały również jeszcze starsze, greckie konstrukcje.
Rzymskie rurociągi umieszczano na słynnych akweduktach opartych na systemach łuków. W państwie tym powstało kilka takich dróg wodnych. Do najważniejszych należały: najstarsza Aqua Appia, wybudowana za Appiusza Klaudiusza Caecusa w 312 roku p.n.e., Aqua Marcia z lat 144–140 p.n.e., Aqua Claudia, wzniesiona za panowania Klaudiusza w 52 roku n.e., oraz Aqua Traiana z roku 111.
Akwedukt w Segowii (Hiszpania) powstał na przełomie I-II wieku n.e. Bernard Gagnon / CC BY-SA 3.0
Aqua Appia doprowadzała wodę górską do zbiorników na terenie Rzymu. Częściowo zlokalizowana była pod ziemią. Ten zbudowany z kamienia akwedukt, mający swoje źródło w rzece Anio, był w stanie zaopatrywać stolicę w ponad 70 000 m³ wody dziennie.
Łącznie cała sieć akweduktów i wodociągów na przełomie III i IV wieku miała długość prawie 600 km i dostarczała wodę w ilości aż 1,5 miliona m³.
System działał w sposób przemyślany:
„Woda z rzymskich akweduktów trafiała najpierw do zbiorników osadowych, aby obecne w niej zanieczyszczenia osiadły na dnie. Następnie wodę odprowadzano rurami do wieży ciśnień. Stamtąd spływała do mniejszych cystern, z których przewodami rozprowadzana była do łaźni, zakładów produkcyjnych, pralni, fontann oraz pałaców bądź domostw zamożnych patrycjuszy”.
Amfiteatr Flawijski
Pod tą finezyjną nazwą – Amphitheatrum Flavium – kryje się dobrze znane nam Koloseum. Jego budowę rozpoczęto za panowania Wespazjana, a oddano do użytku za Tytusa, który ukończył je w 80 roku n.e. Pierwsze igrzyska zorganizowano tam dla poprawy nastrojów po pożarze Rzymu.
Jak podaje Aleksander Krawczuk:
„Przez sto dni zabawiał lud pokazami o niesłychanym rozmachu i przepychu. Na arenie padło kilka tysięcy zwierząt dzikich i oswojonych, walczyły z sobą zastępy gladiatorów, odbyła się nawet prawdziwa bitwa morska…”.
Koloseum swoją nazwę zawdzięczało nie rozmiarom, lecz pobliskiemu posągowi Nerona, zwanemu kolosem, który miał aż 36 metrów wysokości.
fot.FeaturedPics / CC BY-SA 4.0Koloseum
Amfiteatr zbudowano na planie owalu. Jego obwód wynosił 527 metrów, a wysokość 50 metrów. Na trybunach mogło zasiąść około 50 000 widzów, przy czym miejsca przydzielano zgodnie ze statusem społecznym. Dla komfortu widzów rozciągano również specjalną zasłonę – velarium, chroniącą przed słońcem i deszczem.
Circus Maximus
Jak sama nazwa wskazuje służył on rozrywce dla ludności, choć w inny niż współczesne cyrki sposób. Zlokalizowany pomiędzy Palatynem a Awentynem Circus Maximus był zdecydowanie najsłynniejszym a jednocześnie najstarszym tego typu obiektem w starożytnym Rzymie. Został wybudowany w IV wieku p.n.e. – w tym czasie wzniesiono pierwsze stałe elementy. Konstrukcja tego typu cyrków była podobna: miały one kształt wydłużonego prostokąta z zaokrąglonym jednym z krótszych boków.
To tam znajdowały się stajnie, zaś pomiędzy nimi brama honorowa, nad którą z kolei umieszczona była loża. Na Circus Maximus odbywały się igrzyska, chociaż nieco innego typu, niż te w Koloseum. Organizowano w nim przede wszystkim wyścigi rydwanów. Z czasem zagościły w nim także pokazy walk gladiatorów a nawet publiczne egzekucje. Regularnie go też rozbudowywano zwiększając liczbę widzów, którzy mogli zasiąść na trybunach.
fot.Marcel Roblin / CC BY-SA 4.0Widok Circus Maximus od strony zachodniej
Szacuje się, że u szczytu potęgi pomieścić mógł według różnych szacunków około 250 000-350 000 widzów. Z czasem zaczął tracić na znaczeniu, ale był użytkowany jeszcze nawet po upadku Rzymu jako cesarstwa. Po raz ostatni spełnił swoją rolę w roku 549, już w czasie, gdy Rzym jako miasto znalazł się pod kontrolą ostrogockiego króla Totili.
Fora cesarskie
Na północ od Kapitolu i słynnego Forum Romanum z biegiem czasu powstawały fora cesarskie, które miały odciążyć Forum Romanum. Toczyło się na nich życie kulturalne, towarzyskie oraz religijne. Zaczęło się od Forum Cezara (46 r. p.n.e.), następnie powstało Forum Augusta (2 r. p.n.e.), Forum Pacis (75 r.), Forum Nerwy (97 r.), zwane także Transitorum, ponieważ zapewniało komunikację pomiędzy trzema wcześniej wymienionymi forami, oraz bodajże najsłynniejsze i najbardziej efektowne Forum Trajana (114 r.).
fot.rowanwindwhistler / CC BY-SA 4.0Forum Cezara
Było to niewątpliwie najwspanialsze forum ze wszystkich. Jego twórcą był Apollodoros z Damaszku. Wejście prowadziło przez prostokątny dziedziniec z dwoma portykami o długości po 112 metrów. Od północy ograniczała go monumentalna Basilica Ulpia z aż pięcioma nawami.
Za bazyliką znajdował się dziedziniec, na którym wzniesiono Columnę Traianę – kolumnę Trajana, na której w formie reliefu opowiedziano historię wojen Trajana z Dakami.
Osiągnięciem architektonicznym było także wzniesienie przy Forum Trajana targu – Mercati Traianei. Była to pierwsza na świecie hala targowa, w której ulokowano około 150 sklepów.
Przeczytaj także: Trajan i jego złote czasy
Panteon
Geneza tej niezwykłej świątyni na Polu Marsowym sięga czasów Oktawiana Augusta. Została ona ufundowana przez Marka Agrypę, jednak Panteon kojarzony jest przede wszystkim z Hadrianem, który – zachowując imię fundatora na fasadzie – znacząco ją rozbudował.
Z pierwotnej świątyni wzniesionej przez Agrypę w 27 roku p.n.e. pozostał jedynie portyk o ośmiu kolumnach. Powstały później, w latach 118–125, Panteon uważany jest za przykład harmonii antycznej architektury, między innymi dlatego, że jego wysokość równa się średnicy.
fot.Rabax63 / CC BY-SA 4.0Pantheon in Rome (Italy)
W obecnej formie uwagę zwraca przede wszystkim wspaniała rotunda przykryta monumentalną kopułą. Poprzedza ją prostokątny przedsionek – pronaos. Wnętrze podzielono na kilka kondygnacji. Najniższy poziom tworzą głębokie nisze oddzielone kolumnami, pomiędzy którymi znajdują się prostokątne kapliczki. Druga kondygnacja składa się z naprzemiennie rozmieszczonych płytkich nisz i kasetonów. Wyższe partie tworzą zwężające się ku górze koncentryczne kręgi.
Na szczycie kopuły znajduje się okrągłe okno – oculus – przez które do wnętrza wpada światło.
Termy Karakalli
Cesarz Karakalla nie kojarzy się raczej z osiągnięciami architektonicznymi, jednak na jego koncie znalazło się dzieło, które bez wątpienia można zaliczyć do cudów starożytnego Rzymu – słynne termy Karakalli, znane również jako termy Antoniańskie.
Rozpoczęto ich budowę w 212 roku, choć niektóre źródła podają, że podwaliny pod kompleks położył już w 206 roku Septymiusz Sewer. Nie bez powodu Aleksander Krawczuk pisał, że przewyższały wielkością i wspaniałością wszystkie dotychczasowe. Czegóż tam nie było! Nie tylko sale kąpielowe, lecz także miejsca zabaw i gier, przestrzenie spotkań towarzyskich, a nawet biblioteki. Można było korzystać z kąpieli zimnych, ciepłych i gorących. W jednym czasie z kompleksu mogło korzystać nawet 1500–1600 osób.
fot. Fallaner / CC BY-SA 4.0Termy Karakalli
Główny gmach term ukończono w roku 217 – wówczas Karakalla dokonał ich uroczystego otwarcia. Kolejni cesarze rozbudowywali kompleks, dodając nowe budowle. Termy Karakalli częściowo przetrwały do dziś w postaci ruin. Już przed wiekami zaczęto odkrywać na ich terenie liczne dzieła sztuki, mozaiki i rzeźby. Wśród nich znalazła się słynna grupa rzeźbiarska znana jako Byk Farnezyjski, która ostatecznie trafiła do Muzeum Narodowego w Neapolu.
Przeczytaj także: Karakalla: psychofan Aleksandra Wielkiego i rzeźnik Aleksandrii
Via Appia
W czasach współczesnych porównalibyśmy ją do najważniejszych autostrad czy dróg międzystanowych. W starożytności nazywana była królową dróg – była bowiem najstarsza i jedną z najważniejszych arterii komunikacyjnych Rzymu. Wybudowano ją jako via publica z inicjatywy Appiusza Klaudiusza Caecusa, który pełnił wówczas urząd cenzora. W Rzymie drogi często nazywano imionami swoich budowniczych, dlatego otrzymała nazwę Via Appia.
Rozpoczynała się niedaleko Circus Maximus. W założeniu miała łączyć Rzym z Kampanią, lecz początkowo prowadziła jedynie do Formiae. Z biegiem czasu była sukcesywnie wydłużana, aż ostatecznie sięgnęła Brundizjum.
fot.Nicolò Musmeci / domena publicznaKamienna nawierzchnia drogi współcześnie
Biegła niemal w linii prostej. Na jej trasie powstawały stacje oraz kamienie milowe. W czasach cesarstwa pojawiła się także kamienna nawierzchnia. Była to niezwykle intensywnie użytkowana droga, która stała się dla Rzymian również miejscem spotkań towarzyskich.
To wzdłuż niej wznoszono liczne łuki triumfalne sławiące zwycięstwa rzymskiej armii. I tą oto drogą dotarliśmy do końca naszej wycieczki – mamy nadzieję, że czujecie się usatysfakcjonowani!
Bibliografia
- K. Balbuza, Via Appia Antica – Longarium Regina Viarum, „Studia Periegetica”, nr 2/2008.
- S. Gilbert, M. Brouse, Rzym, Wydawnictwo G+J BRA, Warszawa 2011.
- A. Krawczuk, Poczet cesarzy rzymskich. Pryncypat, Iskry, Warszawa 1996.
- A. Krzemińska, Wodociągowe szlaki Rzymu, „Polityka”, nr 48/2017.
- Rzym od założenia do naszych czasów, Lozzi Roma, Rzym 2001.
- W. Ślusarczyk (red.), Historia higieny wodą pisana, Quixi Media, Bydgoszcz 2017.
- L. Winniczuk, Słownik kultury antycznej. Grecja. Rzym, Wiedza Powszechna, Warszawa 1989.
KOMENTARZE
W tym momencie nie ma komentrzy.