Ciekawostki Historyczne
Nowożytność

Czym była uzda wiedźmy?

Żadne prawo nie pozwalało – ani nie zabraniało – stosowania uzdy wiedźmy. A kobiety cierpiały, bo uznano je za czarownice lub... rozsiewały plotki.

Te narzędzia tortur, bo spokojnie można je w ten sposób nazwać, w języku angielskim określane są mianem scold’s bridle, co można przetłumaczyć jako uzda sekutnicy lub wiedźmy. Używanie tych nieludzkich masek nie zostało usankcjonowane przez żadne oficjalne przepisy prawne. Tym bardziej dziw bierze, że coś takiego utrzymywało się w użyciu przez tak długi czas. Wydaje się też niemożliwe, by władze państwowe nie zdawały sobie sprawy z faktu ich samowolnego stosowania np. przez miejscowych możnych.

To, że nie znajdujemy na ten temat wzmianek w oficjalnych dokumentach, może świadczyć, że co prawda wiedziano, że coś takiego jest wykorzystywane, jednak z różnych powodów wolano przymykać na to oczy. Raczej więc udawano, że uzdy w ogóle nie istniały, bo przecież obowiązujące wtedy przepisy prawne. Były stosowane od XVI nawet do początków XIX wieku. Trudno jest jednoznacznie ustalić pochodzenie tego ustrojstwa. Wiele poszlak wskazuje na XVI-wieczną Szkocję. Wiadomo, że używano ich w Edynburgu od 1567 roku oraz w Glasgow od 1574 roku. Ze Szkocji ten wątpliwy wynalazek zapewne trafił do Anglii. Kilkanaście egzemplarzy znaleziono przykładowo na terenie hrabstwa Cheshire.

Konstrukcja prosta i okrutna

Przy „pomocy” uzd wiedźm karano m.in. rzekome czarownice. Najbardziej zaskakujący jest powód, dla którego to czyniono. Otóż uważano, że wiedźmy są w stanie zmieniać się w zwierzęta lub przemieszczać się, dokąd tylko chcą. Uzda miała na celu uniemożliwienie wypowiadania przez nie stosownych zaklęć. Założeniem jej karane miały być też sekutnice czy awanturnice – ale tylko kobiety. Taką definicję „winowajczyni” podaje Ernest W. Pettifer: Problematyczna i wredna kobieta, która przez rozrabianie i awanturowanie się z sąsiadami narusza porządek publiczny, podsyca niezgodę i staje się utrapieniem dla sąsiadów. Jak zauważa cytowany autor, tego typu zachowanie raczej nie ma płci. Za to kara miała… Tortury noszenia uzdy mogła też doświadczyć kobieta oskarżona o rozpowszechnianie szkodliwych plotek.

Przy „pomocy” uzd wiedźm karano m.in. rzekome czarownice.fot.William Andrews/domena publiczna

Przy „pomocy” uzd wiedźm karano m.in. rzekome czarownice.

Konstrukcja maski była dość prosta. Była to w zasadzie klatka wykonana w całości z metalu, zakładana na głowę. Najistotniejszy był jeden jej element. Otóż na wysokości ust umieszczana była w niej płytka, coś w rodzaju knebla. Po założeniu uzdy miała za zadanie przytrzymywać język ofiary tak, aby nie była w stanie mówić. Była to i tak wersja łagodniejsza, ponieważ zdarzały się i takie, w których w miejscu neutralnej płytki znajdowało się ostrze lub też sama płytka była wyposażana w elementy mające sprawiać dodatkowy potworny ból i ranić język.

Zobacz również:

By powściągnąć języki kobiet…

Z niektórymi z uzd związane były konkretne opowieści lub miały one konkretne przeznaczenie. Przykładowo na uździe z 1633 roku wyryte zostały słowa: Chester przedstawia Walton uzdę, by powściągnąć języki kobiet, które mówią zbyt swobodnie. Ponoć została ona zaprezentowana proboszczowi z Walton przez jegomościa imieniem Chester. Podobno rozsiewająca plotki kobieta nagadała o nim różne rzeczy jego bogatemu pobratymcowi, co do którego miał duże oczekiwania. W efekcie stracił zysk w postaci dość pokaźnej posiadłości.

Z kolei w kontekście innej, zachowanej do obecnych czasów uzdy znajdziemy informację o tym, że została ona użyta 3 grudnia 1741 roku, zaś jej ofiarą padła Elizabeth, żona George’a Holborna. Miała przestać tak dwie godziny na rynku. Kara została zaordynowana przez rządców Thomasa Gaita oraz George’a Nicholsa. Za co? Ponoć za skandaliczne i obelżywe wypowiedzi kierowane pod adresem różnych mieszkańców miasta Morpeth.

Na wysokości ust umieszczana była w niej płytka, coś w rodzaju kneblafot.domena publiczna

Na wysokości ust umieszczana była w niej płytka, coś w rodzaju knebla

W angielskim mieście Congleton, w hrabstwie Cheshire, u miejscowego strażnika więziennego na jednej ze ścian znajdował się hak. Jeśli któryś z mieszkańców potrzebował powściągnąć język kobiety, wzywał owego strażnika. Ten po założeniu uzdy zawieszał umieszczony przy niej łańcuch na wspomnianym haku. Skazana miała tak stać do momentu, kiedy zdecydowała się obiecać, że w przyszłości będzie zachowywać się lepiej. Praktyka ta była wykorzystywana przez samego burmistrza wobec kobiet, które zostały oskarżone o awanturowanie się i obrażanie innych osób. Ofiary miały też być prowadzone za tę uzdę przez miasto.

Czytaj też: Na wpół-powieszona Mary – przerażająca historia kobiety, której zadedykowano „Opowieść podręcznej”

Uzda dla mężczyzny

Założeniem takiej konstrukcji karano na ogół wyłącznie kobiety. Jednak znany jest jeden przypadek, w którym użyto takiej uzdy na mężczyźnie, aczkolwiek nie w charakterze kary, ale z powodów… czysto „praktycznych”. Był to niewidomy żebrak James Brodie. W 1799 roku został skazany na śmierć za zabójstwo chłopca, który był jego przewodnikiem. W trakcie oczekiwania na egzekucję morderca miał zachowywać się na tyle głośno, że postanowiono nieco go uspokoić.

Czytaj też: Najbardziej absurdalne zarzuty, które stawiano czarownicom

Rodzaje uzd wiedźmy

Karze nierzadko towarzyszyło dodatkowe upokorzenie polegające na tym, że nieszczęśnica była oprowadzana po mieście np. przez konstabla lub przykuwano ją łańcuchem i stawiano pod pręgierzem na pośmiewisko. Niektóre z uzd same były wręcz sadystyczne w swoim wykonaniu. Na przykład te wykorzystywane w Anglii, przeznaczone dla rzekomych wiedźm, które i tak prowadzone były na egzekucję. Nie miały one wyglądu klatki, a jedynie nakładanej na głowę zamykanej obręczy z łańcuchem. Knebel miał w nich formę najeżonego ostrymi wypustkami kolca skierowanego w głąb jamy ustnej. Tylko od fanaberii osoby prowadzącej skazaną na łańcuchu zależało, czy przed nieuchronną śmiercią będzie cierpiała jeszcze bardziej…

Karze nierzadko towarzyszyło dodatkowe upokorzenie polegające na tym, że nieszczęśnica była oprowadzana po mieściefot.Joel Dorman Steele and Esther Baker Steele/domena publiczna

Karze nierzadko towarzyszyło dodatkowe upokorzenie polegające na tym, że nieszczęśnica była oprowadzana po mieście

Zdarzały się i wersje „humanitarne”, w których knebel był zaokrąglony od strony wewnętrznej. O ile jednak w przypadku innych tego typu „urządzeń” miejsce mocowania łańcucha znajdowało się z tyłu lub z boku, w tym zostało zamontowane tuż nad żelazną obwódką na nos. Prawdopodobnie taki sam cel – poniżenie i wyszydzenie – przyświecał również masce, w której na wysokości ust od strony zewnętrznej zamontowany był długi, metalowy stożek. Zapewne miało to symbolizować niezwykle długi język noszącej taką uzdę osoby…

Znana jest też konstrukcja, w której nie tylko zastosowana została kneblująca płytka, ale w dolnej części umieszczono również większą, perforowaną i zaokrągloną płytę, która miała na celu całkowite uniemożliwienie otwarcia ust. Inne uzdy przybierały wygląd pozbawionych dna klatek dla ptaków, jedynie z odrębnymi „sekcjami” na oczy oraz nos. Z tyłu takiej „klatki” znajdowały się drzwiczki, które mogły zostać zamknięte na skobel. Zdarzały się również bardziej skomplikowane konstrukcje z kołami zębatymi oraz zaciskami tak solidnymi, że pojawia się wręcz wątpliwość, czy na pewno służyły one do unieruchamiania kobiecych szczęk.

Czytaj też: Ile osób NAPRAWDĘ zginęło w polowaniach na czarownice?

Zmierzch ery czarownic

Ostatni udokumentowany przypadek użycia uzdy wiedźmy miał miejsce w 1824 roku w Congleton. W tym przypadku znamy nawet imię i nazwisko poniżonej w ten sposób kobiety. Była to Ann Runcorn. Została w ten sposób nieoficjalnie ukarana, jeszcze zanim stanęła przed burmistrzem pod zarzutem obrażania konstabli. Nie jest to oczywiście czyn godny pochwały, ale i tak nie zasłużyła na tego typu upokarzającą karę…

Bibliografia

  1. E. Boose, Scolding Brides and Bridling Scolds: Taming the Woman’s Unruly Member, „Shakespeare Quarterly”, Vol. 42, No. 2/1991.
  2. M. Earle, Curious punishments of bygone days, Singing Tree Press, Detroit 1968.
  3. Innes, The History of Torture, Brown Packaging Books Ltd., New York 1998.
  4. W. Pettifer, Punishments of Former Days, Read Books Ltd., Redditch 2017.
  5. Muzzles for Ladies, „The Strand Magazine”, vol. V, issue 8/1908.

KOMENTARZE (16)

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Urlich

Takie uzdy zastosować dla niektórych posłanek z PO .

    Bodzio

    Albo skrajnych palantów którzy mają takie pomysły.

    Ewa

    Albo PiS. I nie tylko posłanek. Nie bądź niesprawiedliwy. Wielu kłamcą z PiS i PO też by się to przydało.

    Kubus

    A dziś mamy wrzeszczące po ulicach lamparty. 😉

    Nos Feratu

    Dzieci dzieci, dzieci, kłócicie jak przedszkolaki! Wszystkim posłom by się to przydało! Pokarzcie mi naiwniaki 1 z nich który nie kłamie!

Mart

Wspaniały wynalazek!!!

    Wiedzmin

    Nikt ci nie broni żebyś coś takiego nosił na swoim tym czymś co podtrzymuje szyja.

Stan

Tłumaczenie tej nazwy to inwencja twórcza autora, słowo scold z czarownicą niewiele ma wspólnego ale za to całkiem sporo z karcenie tym bardziej że jednym ze znaczeń słowa scold jest właśnie karcić.

Sergiusz1551

Maseczki

oo7

Świetny pomysł dla obecnych władz. Jak ktoś będzie za dużo gadać to można tak jak inne średniowieczne pomysły pisu wprowadzić. Zwiększy to turystykę do naszego kraju i napływ twardych dewiz. Bardzo ciekawy pomysł. Trzeba go wysłać do ministra inkwizycji

    Anonim

    A to ciekawe bo akurat Tusk i TVN chcą wprowadzać cenzure i zakazywać niekorzystnych dla nich wypowiedzi przy pomocy zakazów sądowych. Czy to nie jest taka współczesna maska wiedźmy dla wszystkich którzy mówią niewygodną dla PO i tzw. „niezależnych” TV ( TVN ) prawde ?

Adonis

Przydałoby się to założyć pewnemu sepleniącemu Kaszubowi .

Anonim

Te uzdy wiedźm to dobry pomysł dla bobochłopów w rodzaju Lempart które drą swoje mordy w niecenzuralnym zwrocie – wypi…alaj. Gdyby jedna z drugą czarownica postała na rynku kilka godzin w takiej masce wiedźmy to nauczyła by sie kultury w miejscach publicznych.

    Fiona

    Przecież wolne media TVN cały czas emitują wulgaryzmy w swoich programach przeznaczonych dla intelektualnej elity. „Hotel Paradise”, „Kuchenne rewolucje”, nawet amatorzy garów nie stronili od rynsztokowych komentarzy.

Nos Feratu

Jaka epok taka maseczka…

aaaa

Nie było podstawy prawnej? Może istniało prawo zwyczajowe dotyczące karania drobnych wykroczeń?

Zobacz również

Średniowiecze

Zbrodnicza machina, która pociągnęła za sobą miliony ludzkich istnień? Obalamy największe mity na temat Świętej Inkwizycji

Przez wieki wokół Świętej Inkwizycji narosło wiele mitów. Jak było tak w istocie? Czy diabeł faktycznie jest taki straszny, jak się go maluje?

8 stycznia 2023 | Autorzy: Herbert Gnaś

Średniowiecze

Przyprawa z trupiej głowy, wisielczy sznur i magiczny korzeń z mandragory – makabryczne sposoby na szczęście spod szubienicy

Uciążliwy sąsiad? Nieszczęśliwa miłość? Kłopoty w biznesie? Przed wiekami sięgano po szokujące sposoby na problemy – np. magiczne artefakty... spod szubienicy.

4 czerwca 2022 | Autorzy: Dr hab. Paweł A. Jeziorski

Nowożytność

„Co najmniej 3000 kobiet w Polsce trafiło na stos jako rzekome czarownice” – wywiad z prof. Jackiem Wijaczką

„Procesy o czary to był istotny element codzienności Polaków” – mówi prof. Wijaczka. Właśnie ukazała się jego książka „Czarownicom żyć nie dopuścisz”.

19 maja 2022 | Autorzy: Anna Baron-Jaworska

Nowożytność

Miała rude włosy i zajmowała się zielarstwem, dlatego stanęła na stosie. Proces Triny Papisten, ostatniej słupskiej czarownicy

Ognisto rude włosy i jasna cera dziś nie są dla ludzi niczym nadzwyczajnym, ale w średniowieczu nietypowy wygląd przerażał. Tak było z Kathrin Zimmermann, nazwaną...

1 stycznia 2022 | Autorzy: Maciej Danowski

Nowożytność

„Nie minie 50 lat, a ród Gryfitów wyginie” – wzgardzona przez kochanka czarownica rzuciła klątwę i doprowadziła do zagłady książęcą rodzinę

Romantyczna legenda głosi, że rzucona przez nią klątwa miała doprowadzić do unicestwienia potężnego rodu. Nieszczęśliwa miłość rozpoczęła jej życiową tułaczkę i doprowadziła ją na stos....

31 maja 2021 | Autorzy: Anna Jankowiak

Druga wojna światowa

H-Sonderkommando i kartoteka procesów o czary. Po co naziści zbierali informacje o czarownicach?

W Archiwum Państwowym w Poznaniu znajduje się tzw. Kartoteka procesów o czary. Akta te zostały opracowane przez specjalnie powołaną do tego komórkę SS w latach...

12 maja 2021 | Autorzy: Bartłomiej Gajek

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.

Najciekawsze historie wprost na Twoim mailu!

Zapisując się na newsletter zgadzasz się na otrzymywanie informacji z serwisu Lubimyczytac.pl w tym informacji handlowych, oraz informacji dopasowanych do twoich zainteresowań i preferencji. Twój adres email będziemy przetwarzać w celu kierowania do Ciebie treści marketingowych w formie newslettera. Więcej informacji w Polityce Prywatności.