Ciekawostki Historyczne

Ten konflikt wstrząsnął Europą. Wreszcie Henryk IV udał się do Canossy, by ukorzyć się przed papieżem. Ale nie był to koniec sporu o inwestyturę. 

Rok 1073. Hildebrandt przy owacji tłumu został wybrany na papieża i przyjął imię Grzegorz VII. Dość szybko stało się oczywiste, że jest człowiekiem czynu, który będzie dążył do radykalnych reform – i radykalnego wzmocnienia swojej władzy. Na celownik wziął szczególnie kilka kwestii. Stanowczo domagał się, by księża jednak zaczęli przestrzegać celibatu. Nie podobała mu się także symonia, czyli kupczenie godnościami kościelnymi i sakramentami. Ale przede wszystkim nie życzył sobie, aby jakakolwiek władza świecka wtrącała się do zarządzania Kościołem. Nawet – a może zwłaszcza – jakikolwiek Cesarz Rzymski. Świecka inwestytura była mu wybitnie nie w smak. Tak więc właściwym kierunkiem winien był być papocezaryzm, nie cezaropapizm.

Jak papież zadarł z królem

Grzegorz VII jasno wyłożył swoje poglądy w dokumencie Dictatus papae z 1075 roku. Podkreślał w nim, że papież kieruje Kościołem bezpośrednio z nadania Boga, więc tylko on może rządzić biskupami. Ba, zdaniem Grzegorza papież miał też prawo usuwać cesarzy oraz zwolnić z posłuszeństwa wszystkich poddanych złej świeckiej władzy. I wreszcie: Kościół rzymski nigdy nie popełnił błędów i nigdy ich popełniać nie będzie. Co ciekawe, niektóre źródła sugerują, ze tak naprawdę autorem Dictatus papae był jeden z kardynałów, Deusdedit.

Było kwestią czasu, kiedy Grzegorz VII nastąpi na odcisk Henrykowi IV, wybranemu w 1053 roku na króla Niemiec.fot.Otto Bitschnau OSB, Rudolph Blättler OSB/domena publiczna

Było kwestią czasu, kiedy Grzegorz VII nastąpi na odcisk Henrykowi IV, wybranemu w 1053 roku na króla Niemiec.

Było kwestią czasu, kiedy Grzegorz VII nastąpi na odcisk Henrykowi IV, wybranemu w 1053 roku na króla Niemiec. Na sporne wtedy stanowisko arcybiskupa Mediolanu wyznaczył on niejakiego Godfreya, którego zdążył jeszcze ekskomunikować poprzedni papież, Aleksander II. Grzegorz VII oczywiście jeszcze żarliwiej podjął walkę ze świeckim konkurentem. W roku 1075 w Rzymie został zwołany synod, na mocy którego wysoko postawionym duchownym zabroniono przyjmowania inwestytury na jakikolwiek kościelny urząd z rąk kogokolwiek, kto nie byłby członkiem kleru. Wraz z wyraźnym stwierdzeniem o zwierzchności papieża nad władzą cesarską nie mogło to pozostać bez odpowiedzi.

Czytaj też: Wino, śpiew i mnóstwo kobiet… To był prawdopodobnie najbardziej rozpustny papież w dziejach

Zobacz również:

Henryk IV kontratakuje… 

Nadszedł czas na kontrę ze strony Henryka IV. W międzyczasie kilku niemieckich biskupów zostało ekskomunikowanych przez papieża za symonię. Efekt? Biskupi niemieccy wypowiedzieli papieżowi posłuszeństwo. W 1076 roku Henryk IV zwołał synod w Wormancji. Odrzucono na nim autorytet papieża, a biskupi żądali nawet jego detronizacji. Argumentem za tym miał być fakt, jakoby biorący udział w wyborze Hildebrandta kardynałowie zostali zmuszeni do poparcia jego kandydatury. Abdykacji Grzegorza VII zażądał też sam Henryk IV – przy poparciu i aplauzie ze strony niemieckich biskupów, arcybiskupów Moguncji i Trewiru oraz biskupów z północnych Włoch i Piacenzy.

Czy jednak Grzegorz VII się tym przejął? Bynajmniej! Roland z Parmy, który w Rzymie ogłosił wolę Henryka IV, niemal został zlinczowany. Uratował go sam papież, który też postanowił działać. Sytuacja dojrzała do powzięcia radykalnych kroków. Grzegorz zwołał własny synod. Wszyscy księża, którzy sprzeciwili się władzy papieskiej, zostali w jego trakcie ekskomunikowani.

Kara nie ominęła i samego Henryka IV. Grzegorz VII przeklął go i zdetronizował. Cios ten był o tyle skuteczny, że Henryk IV zmagał się z problemami we własnym państwie. Korzystając z okazji jego opozycja nie dość, że wystosowała zaproszenie dla papieża na synod do Augsburga, to jeszcze na zjeździe w Treburze w październiku 1076 roku zażądała, by monarcha ukorzył się i doprowadził do oczyszczenia go z zarzutów.

Czytaj też: Epoka anatemy. Oto sześć najgorszych klątw średniowiecza!

Jedziemy do Canossy!

Henrykowi IV groziło zatem podwójne upokorzenie. W połowie zimy na przełomie roku 1076 i 1077 zaczął się szykować do drogi. Starał się przy tym nie nadawać sprawie rozgłosu. W podróż zabrał rodzinę: żonę Bertę oraz małego synka. Czekała ich długa i żmudna droga przez Alpy. W końcu Henryk IV dotarł do Canossy, gdzie przebywał wtedy Grzegorz VII, który jednak wcale się nie kwapił, by przyjąć konkurenta. I dał temu wyraz, wystawiając Henryka IV na ciężką próbę… Boso, w worku pokutnym dumny władca Niemiec przez 3 dni był zmuszony oczekiwać przed bramą na papieską łaskę. Trudno o większe upokorzenie.

Boso, w worku pokutnym dumny władca Niemiec przez 3 dni był zmuszony oczekiwać przed bramą na papieską łaskę.fot. Eduard Schwoiser/domena publiczna

Boso, w worku pokutnym dumny władca Niemiec przez 3 dni był zmuszony oczekiwać przed bramą na papieską łaskę.

W końcu Grzegorz VII zgodził się go przyjąć. Zaakceptował uroczysty akt skruchy Henryka IV oraz jego zapewnienia o lojalności. Rozgrzeszył go i cofnął nałożoną na niego klątwę. Misja Henryka IV zakończyła się sukcesem. Mógł spokojnie powrócić do ojczyzny. A przynajmniej tak mu się wtedy wydawało.

Po powrocie do Niemiec czekała na niego niemiła niespodzianka: przestał być królem! Jego polityczni przeciwnicy nie marnowali czasu i… wybrali sobie antykróla. Został nim Rudolf ze Szwabii. Co gorsza, nowy „władca” najwyraźniej przypadł do gustu przedstawicielom papiestwa. Czyżby Grzegorz VII maczał w tym palce? Taka myśl mogła pojawić się w głowie zdetronizowanego władcy, chociaż akurat z tą intrygą papież raczej nie miał nic wspólnego.

Ta zniewaga krwi wymaga

Zanim jednak Henryk IV mógł w jakikolwiek sposób zaszkodzić Grzegorzowi VII, musiał odzyskać władzę w Niemczech. Co prawda poparli go biskupi oraz Lombardowie, ale na polu bitwy nie szło mu najlepiej. W roku 1080 przegrał nawet dwie bitwy. Dopiero w październiku uśmiechnęło się do niego szczęście. Rudolf ze Szwabii został pokonany. Jedna przeszkoda z głowy. W międzyczasie Henryk IV otrzymał nawet koronę Lombardii, gdy nagle do akcji ponownie wkroczył papież.

Znowu zdetronizował Henryka, a na dodatek go ekskomunikował. W odpowiedzi król zorganizował wyprawę wojenną na Rzym. Zaatakował raz – nie udało się. Zaatakował znowu – kolejna porażka. W końcu jego wytrwałość została nagrodzona. W roku 1082 nareszcie wkroczył do miasta. Sugerowano mu jeszcze rozwiązanie konfliktu przez synod, ale bezskutecznie. Ostatecznie Henryk IV dopiął swego: w roku 1084 synod prałatów niemieckich i włoskich usunął Grzegorza VII z urzędu, a na jego miejsce – jako antypapieża – wybrano arcybiskupa Rawenny, który przybrał imię Klemens III. Ten z wdzięczności koronował swojego dobroczyńcę na cesarza.

Ostatecznie Henryk IV dopiął swego: w roku 1084 synod prałatów niemieckich i włoskich usunął Grzegorza VII z urzędufot.Gustav Gaupp /domena publiczna

Ostatecznie Henryk IV dopiął swego: w roku 1084 synod prałatów niemieckich i włoskich usunął Grzegorza VII z urzędu

Grzegorz VII jednak postanowił, że tak tanio skóry nie sprzeda. Wpadł na pomysł, aby poprosić o pomoc Normanów z południowych Włoch. Ci usunęli z Rzymu nie tylko Klemensa III, ale i znajdujące się tam wojska cesarskie. Jednak sprowadzenie Normanów okazało się gaszeniem pożaru benzyną: złupili Rzym wprost niemiłosiernie. Grzegorz przestał być tam mile widziany. Tym razem już na zawsze opuścił Wieczne Miasto. Udał się do Salerno. Zmarł w 1085 roku.

Mimo to wojna o inwestyturę pomiędzy papiestwem a cesarstwem trwała w najlepsze. Zakończyła się dopiero w momencie zawarcia konkordatu wormackiego przez Kaliksta II i syna Henryka IV, Henryka V. I tylko dziw bierze, jak wielu ludzi zostało zaangażowanych – i zginęło – z powodu konfliktu dwóch nieco za mocno zapatrzonych w siebie władców…

Bibliografia

  1. E. Cairns, Z chrześcijaństwem przez wieki: historia Kościoła Powszechnego, Wydawnictwo Credo, Katowice 2003.
  2. Castleden, Wydarzenia, które zmieniły losy świata, Bellona, Warszawa 2008.
  3. Jakubowski, M. Włodarczyk, B. Zdaniuk, Historia do 1918 roku. Perspektywa kulturowo-cywilizacyjna, Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2014.
  4. Możdżan, Prasłowianie,Słowianie,Polacy – Rozważania, Wydawnictwo Ruthenus, Krosno 2015.

KOMENTARZE (1)

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

niepoprawny politycznie

I tylko dziw bierze…
…że autor postu w swej konkluzji tak lekko, wręcz frywolnie, potraktował ten o inwestyturę jeden z najważniejszych w dziejach Europy zachodniej spór o głównie jednak imponderabilia, nie dwóch, a kilku władców i nie tylko cesarzy; jak i też kilku papieży.
Nie była to więc wojna przede wszystkim władców zatem, ale starcie dwóch zasadniczych idei, spojrzeń na urządzenie „świata” władzy i ducha.
Król Anglii np. Henryk I, równie mocno się zaangażował się w niego co i „niemieccy” cesarze Henryk IV cz V – jego z kolei bowiem, króla Anglii, spór o inwestyturę, a zwłaszcza rozwiązanie tegoż, stało się modelem konkordatu, wyznacznikiem dla ostatecznego sposobu rozwiązywania tego typu problemów do dzisiaj!
No i to dzięki reformom gregoriańskim (zwanym na zachodzie coraz częściej przez historyków wręcz rewolucją gregoriańską), nie mieliśmy u nas modelu kościoła wschodniego ściśle podległego władzy świeckiej, z czego obecnie korzysta np. Putin (w kościele anglikańskim władza króla czy królowej nad hierarchią kościelną jest obecnie czysto formalna).
Historycy mówią także o innych ważnych skutkach tego sporu – np. uległa wzmocnieniu władza lokalna arystokracji i szlachty, uniezależniły się miejscowe sądownictwo od królewskiego czy książęcego, o co ciekawe także wzrosła wielkość i zwiększył się zasięg pańszczyzny… Zaistniały też podstawy do organizacji ruchu krucjat.
Niemcy zaś jako takie ujęte wówczas w większości swych obecnych ziem w Królestwo Niemieckie, bezpowrotnie utraciły swą hegemonię w Europie, straciły na znaczeniu. Poniosły również ogromną klęskę „duchową”, głównie kulturalną ale i (szczególnie!) objawiającą się upadkiem ich ośrodków naukowych, szczególnie teologicznych. „Pod wieloma względami Niemcy NIGDY nie nadrobiły [tutaj] zaległości powstałe w tym okresie średniowiecza.” (…) twierdzą wybitni badacze Cantor i Norman w swym przekrojowym opracowaniu (1993.) „Cywilizacja średniowiecza”.

Zobacz również

Średniowiecze

Największy narcyz wśród papieży? Był hedonistą z krwi i kości. Uwielbiał przeglądać się w lustrze, podziwiając swą urodę

Paweł II został papieżem z przymusu. Uwielbiał zabawy karnawałowe. Bardziej niż bale kochał tylko siebie. Chciał nawet przyjąć imię oznaczające „przystojny”.

27 listopada 2022 | Autorzy: Piotr Dróżdż

Nowożytność

Kościoły Pokoju, czyli jak dogryźć protestantom

Powstałe w wyniku wielkiego konfliktu kościoły Pokoju dopiero po przeszło 300 latach stały się jego prawdziwym symbolem. O co poszło w tym sporze?

4 września 2022 | Autorzy: Piotr Dróżdż

Nowożytność

Leon X – hulaka, który ekskomunikował Lutra

Leon X był jednym z największych hulaków w dziejach papiestwa. Mawiał ponoć: „Wiadomo, ile korzyści przyniosła nam i naszym ludziom bajeczka o Chrystusie”.

16 sierpnia 2022 | Autorzy: Piotr Dróżdż

Średniowiecze

Do rozłamu w Kościele doprowadził... chleb? Zaskakujące przyczyny wielkiej schizmy wschodniej

Na wydarzenie, które znamy jako wielka schizma wschodnia, złożyła się olbrzymia liczba czynników. Tak politycznych, jak i dogmatycznych. A nawet ambicjonalnych.

28 lipca 2022 | Autorzy: Herbert Gnaś

Średniowiecze

Największy degenerat wśród papieży? Kazał sprowadzać sobie dzieci na orgie, polował na ludzi i uprawiał seks z... koniem!

Papież Benedykt IX był prawdziwym dewiantem. Organizował orgie z udziałem dzieci, a jego ulubioną rozrywką było polowanie na ludzi i ich torturowanie.

29 czerwca 2022 | Autorzy: Piotr Dróżdż

Średniowiecze

To byli najwięksi heretycy średniowiecznej Europy! Żadnej innej sekty Kościół nie zwalczał tak brutalnie

Według papieża Innocentego III największe zagrożenie dla chrześcijaństwa stanowili wszelkiej maści heretycy. A najgorsi z nich byli katarzy.

3 czerwca 2022 | Autorzy: Paweł Filipiak

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.

Najciekawsze historie wprost na Twoim mailu!

Zapisując się na newsletter zgadzasz się na otrzymywanie informacji z serwisu Lubimyczytac.pl w tym informacji handlowych, oraz informacji dopasowanych do twoich zainteresowań i preferencji. Twój adres email będziemy przetwarzać w celu kierowania do Ciebie treści marketingowych w formie newslettera. Więcej informacji w Polityce Prywatności.