Ciekawostki Historyczne
Generic selectors
Tylko dokładne dopasowania
Szukaj w tytułach
Szukaj w treściach
Szukaj w postach
Search in pages

Skazane na śmierć. Dlaczego w gettach rodziło się tyle dzieci?

Mieszkańcy getta na ulicy Leszno w 1941 roku. Widoczna leżąca ofiara głodu.

fot.Bundesarchiv, Bild 101I-134-0771A-39 / Zermin / CC-BY-SA 3.0 Mieszkańcy getta na ulicy Leszno w 1941 roku. Widoczna leżąca ofiara głodu.

Noworodki i niemowlęta umierały z głodu na ulicach. A jednak wciąż rodziły się nowe… Co kierowało rodzicami, którzy zamknięci w getcie, stale na granicy śmierci, mimo wszystko decydowali się na dziecko? Skąd w ludziach brało się tak silne pragnienie posiadania potomstwa w piekle? 

Giza uznała, że osoby, które jej radziły, aby ze mną porozmawiała, miały całkowitą rację. Wtedy jeszcze nie wiedziałem dlaczego. Ujął mnie ten jej serdeczny uścisk, jakim nigdy wcześniej nie obdarzył mnie ktoś całkiem obcy. Szybko zrozumiałem, dlaczego tak zareagowała. W ciągu kilku minut z jej twarzy zniknęło napięcie, rozluźniło się stężałe ciało. Miałem przed sobą zupełnie inną osobę, o smutnym, pełnym słodyczy spojrzeniu i harmonijnych, swobodnych ruchach. Giza popatrzyła na mnie ciepło i zaczęła opowieść o swoich korzeniach i życiu.

Do góry nogami

Urodziła się 7 listopada 1940 roku w warszawskim getcie. Gdy przyszła na świat, jej rodzice – matka Edwarda z domu Gelbtrunk i ojciec Henryk Alterwajn – byli bardzo młodzi. Nie udało mi się ustalić, czy już wcześniej mieszkali w tej części Warszawy, czy też jako Żydzi zostali tam przesiedleni, gdy naziści postanowili izolować Żydów przed ich wysyłką do obozów zagłady w Auschwitz II-Birkenau, w Treblince, Majdanku, Sobiborze i Chełmnie. Po latach, gdy Giza pokazała mi zdjęcie rodziców, przekonałem się, jak bardzo byli młodzi.

Edwarda miała twarz nastolatki, okrągłe policzki, dziecięce spojrzenie i młodzieńczo zmysłowe usta. Długie kruczoczarne włosy, uczesane z przedziałkiem pośrodku, zebrała w koński ogon. Ciemną chusteczkę po kobiecemu zawiązała na smukłej szyi. Była wykształcona i wytworna, a gdy robiono jej to zdjęcie, nic nie zapowiadało, że wkrótce czeka ją straszny los.

Dzieci z getta warszawskiego

fot.domena publiczna Dzieci z getta warszawskiego

Henryk, w eleganckiej koszuli w kratkę i ciemnym krawacie, uważnie spoglądający spod wysokich brwi, sprawiał wrażenie bystrego chłopaka z kręconymi włosami i szeroką, pogodną twarzą.

Młode małżeństwo miało wielu znajomych. Henryk sprowadzał kryształy z Czechosłowacji. Był rzutkim przedsiębiorcą, interes szedł dobrze i przyszłość rodziny rysowała się w jasnych barwach. Powodziło im się coraz lepiej i nagle wszystko się zmieniło; raczej nieoczekiwanie, choć pewne symptomy mogły to zapowiadać.

– W jednej chwili nasze życie wywróciło się do góry nogami – z naciskiem powtarza Giza.

Czytaj też: Na drugą stronę. Jak można było uciec z getta w okupowanej przez Niemców Polsce?

Niedokończony film

Warszawskie getto, jak szczegółowo opisuje dokument z Yad Vashem, było w okresie drugiej wojny światowej największym gettem w Europie. Zajmowało 2,4% powierzchni miasta. W listopadzie 1940 roku, kiedy urodziła się Giza, zostało ostatecznie zamknięte.

Stłoczono w nim jedną trzecią mieszkańców miasta, łącznie około 400 tysięcy osób, w tym Żydów przywiezionych z innych miast na wschodzie kraju. Zostali oni zmuszeni do wzniesienia muru, który oddzielił ich od świata zewnętrznego. Obszar dzielił się na dwie zamknięte części: duże getto i małe getto, połączone drewnianą kładką. Idący chybotliwym mostem obserwowali życie pozostałej części miasta. Ludzie stłoczeni w getcie, pozbawieni jedzenia i leków, zniewoleni, udręczeni terrorem, prześladowani i torturowani, starali się po prostu przeżyć.

Tekst stanowi fragment książki Davida Serrano Blanquera „Dziewczynka z walizki”, która ukazała się właśnie nakładem wydawnictwa Bellona.

Tekst stanowi fragment książki Davida Serrano Blanquera „Dziewczynka z walizki”, która ukazała się właśnie nakładem wydawnictwa Bellona.

Giza przyszła na świat w tragicznych warunkach, ale naziści oszukiwali Niemców propagandowymi filmami, pokazującymi, jak bezduszni, beztroscy mieszkańcy getta obojętnie mijają wychudłe trupy leżące w rynsztokach; jak wytworni Żydzi urządzają wspaniałe przyjęcia, podczas gdy nędzarze żebrzą o jałmużnę lub konają na ulicy. Ta manipulacja sprawiła, że Zachód nie wiedział, w co wierzyć.

Dopiero po latach, dzięki wspaniałemu obrazowi izraelskiej dokumentalistki Yael Hersonski Niedokończony film, zrozumieliśmy, ku własnemu przerażeniu, że radosne sceny były inscenizowane, że kręcono je z udziałem aktorów, reżyserowano, przygotowywano scenografię. Wszystko to miało służyć potężnej nazistowskiej machinie propagandowej.

Czytaj też: Żywe trupy na ulicach, łapanki i głód. Jak wyglądała codzienność w getcie warszawskim? Relacja ocalałego

Walka z wrogiem

Hitler uznał, że Żydzi są jego głównymi wrogami i trzeba ich unicestwić. Żydowscy mieszkańcy Polski od dziesiątków lat stykali się z antysemityzmem. Byli prześladowani przez Sowietów, zanim wpadli w szpony bezlitosnych Niemców. Młodzi ludzie, tacy jak Edwarda i Henryk, dzielili los z innymi Żydami zamkniętymi w getcie. Zatłoczonym do granic możliwości.

A jednak mimo tych więziennych warunków, ciasnoty, epidemii i wszechobecnej śmierci mieszkańcy getta starali się przetrwać. Organizowali wydarzenia kulturalne, a artyści i twórcy nie wahali się pokazywać tragedii, która ich dotknęła. Otwarto biblioteki, utworzono Oneg Szabat, wystawiano sztuki teatralne, grały orkiestry, powstawały tajne organizacje młodzieżowe. Życie musiało toczyć się dalej, szukano więc sposobów, aby je podtrzymać.

Mieszkańcy getta próbowali zachować pozory normalności. Życie w zamkniętej dzielnicy toczyło się dalej...

fot.Bundesarchiv, Bild 101I-134-0782-24 / Knobloch, Ludwig / CC-BY-SA 3.0 Mieszkańcy getta próbowali zachować pozory normalności. Życie w zamkniętej dzielnicy toczyło się dalej…

W getcie podejmowano też decyzje, które najtrudniej mi pojąć: o posiadaniu dzieci. Ten wątek często pojawia się w moich rozmowach ze studentami. Pragnienie potomstwa w piekle? Można by sądzić – zwłaszcza gdy jest się już rodzicem – że decyzja o powoływaniu do życia dzieci w tak strasznych warunkach jest bezrozumna, bezlitosna, wręcz nieludzka.

Ale dotyczy to nie tylko getta. Tak samo było, w podobnych warunkach, podczas 900-dniowego oblężenia Stalingradu, które rozpoczęło się w 1941 roku, a w bliższych nam czasach w Sarajewie w okresie wojny bałkańskiej 1992–1995. Powód? Trzeba było zapewnić ciągłość pokoleniową, wydając na świat jak najwięcej dzieci. I w ten sposób przeciwstawić się wrogowi, budować przyszłość.

Dlatego narodziła się Giza.

Źródło:

Tekst stanowi fragment książki Davida Serrano Blanquera „Dziewczynka z walizki”, która ukazała się właśnie nakładem wydawnictwa Bellona.

Czy wiesz, że ...

...po II wojnie światowej liczbę ofiar obozu koncentracyjnego w Auschwitz obliczano w oparciu o ilość i przepustowość pieców krematoryjnych? Nadzwyczajna Radziecka Komisja Państwowa do Badania Zbrodni Niemiecko-Faszystowskich Agresorów oparła się na na zeznaniach ocalałych (w tym członków Sonderkommanda) i schwytanych esesmanów, a także na częściowo zachowanej infrastrukturze fabryki śmierci. Jej członkowie policzyli piece w krematoriach, ustalili ich dobową przepustowość oraz okres funkcjonowania. 

...we wrześniu 1939 roku w jednostkach frontowych pojawiło się co najmniej 270 duchowych? Ich losy w większości były tragiczne. Wbrew konwencji genewskiej Niemcy wysyłali schwytanych księży nie do obozów jenieckich z resztą żołnierzy, lecz do obozów koncentracyjnych.

...jedną z przyczyn zbrodni katyńskiej mogło być przeludnienie w więzieniach? Według rosyjskiego historyka, prof. Iwanowa, NKWD nie radziło sobie z tak ogromną liczbą polskich jeńców, dlatego konieczna była ich likwidacja.

...pogrzeb Reinharda Heydricha w 1942 roku był kolosalną uroczystością, w której udział wzięli najważniejsi przywódcy III Rzeszy, z samym Fuehrerem na czele? Heinrich Himmler w trakcie przemówienia powiedział: „Ty, Reinhardzie Heydrichu byłeś naprawdę dobrym esesmanem”.

Komentarze (11)

    • Antynazi Odpowiedz

      Czepiasz się . To zydowska fantastyka,która kiedyś leżała obok prawdy. A w tym artykule nie chodzi o fakty. Wiadomo, religia ( a raczej biznes) holokaust musi trwać.

      • yamata Odpowiedz

        Aleś ty durny, śmieszny człowieczku. Zresztą czego oczekiwać od polskiego genetycznego antysemity? Refleksji? Znajomości historii? Chciałbyś też, ciulu, prowadzić taki „biznes”? Może powinno się zabić całą twoją rodzinę, by go uwiarygodnić? Wiesz w ogóle co ty bredzisz, pajacu? I to na forum historycznym?

    • Członek redakcji | Paweł Czarnecki Odpowiedz

      Oczywiście, że czytamy:), cały artykuł stanowi jednak fragment książki i nie możemy nic w nim zmieniać.

      • BM Odpowiedz

        No to wiele mówi o wartości tej książki i osobie autora. Poczytałem o nim i zalatuje opłaconym szeklami propagandystą. Jeszcze te hasła typu „Naziści oszukiwali Niemców” i sugerowanie, że Niemcy nie mieli z tym nic wspólnego, tylko jacyś bliżej nieokreśleni naziści z kosmosu. Żydzi dogadali się z Niemcami i obecna narracja polega na przenoszeniu winy za holokaust na inne narody Europy (np. Polaków), a przede wszystkich na nieokreślonych, bezpaństwowych nazistów, którzy oczywiście z Niemcami nie mieli nic wspólnego.

  1. Alchemik Odpowiedz

    No proszę, a mówią, że tylko w Polsce książki popełniają niedouczeni grafomanii. Dobrze, że portal przedrukował ten wybitny „przykład historiografii” wiadomo czego nie kupować i czytać. Szkoda czasu;-)

  2. Wielkopolanie Odpowiedz

    Dzieci szlachty nazywano Żydami, żeby wyznawcy religii niemieckiej ewangelickiej i popierający mieli zajęcie.

  3. kinga123 Odpowiedz

    Według mnie to nie miało nic wspólnego z cytuje „Trzeba było zapewnić ciągłość pokoleniową, wydając na świat jak najwięcej dzieci. I w ten sposób przeciwstawić się wrogowi, budować przyszłość.” a raczej z potrzeby bliskości, poczucia ze nie jest się samym w tym szaleństwie, być może chodziło o to że miłość sprawi ze będzie jakaś przyszłość, ludzie potrzebowali nadziei…aże raczej nie mieli środków antykoncepcyjnych…

    • MarekW Odpowiedz

      To prawda, że brakuje rzetelnych i uczciwych opracowań dotyczących holokaustu. Bardzo niewiele jest informacji jak naprawdę powstawały i funkcjonowały getta. Kto z nas wie, że na samym początku Żydom żyło się niejednokrotnie bezpieczniej w nowoutworzonych gettach jak łódzkie czy warszawskie… Nie umniejszam tragedii i strasznego losu, jaki spotkał Żydów w kolejnych latach. Niemcy ,Niemcy a nie jacyś naziści bez narodowości , wykorzystali naiwność Żydów , marzących od zawsze o własnym kawałku ojczyzny, ziemi i izolacji od narodów, które ich gościły. O Polakach mówi się i wciska niestworzone historię o antysemityzmie wyssanym z mlekiem matki… Zapomina się o tym , że przyjęliśmy Żydów na nasze ziemie bardzo dawno temu , niejednokrotnie dając im schronienie przed politycznie poprawnymi nacjami. Zacznijmy pisać o historii prawdę i przestanku powielać to, co napisali Grosz i jemu podobni. Uczmy się od Żydów dbania o swój własny interes, ale tak rzetelnie, zgodnie z prawdą.

  4. yamata Odpowiedz

    Zwyczajnie ryćkać im się chciało, jak wszędzie i zawsze całej ludzkości. Tylko w chwilach takich jak wojna, gdy każdy dzień życia niepewny – skłonność do ryzyka większa, a krygowanie się krótsze. Bo jak nie teraz, to moze już nigdy?

    Czy trzeba do tego jakiejś głębszej filozofii, poza tą dotyczącą przetrwania?

  5. Tomasz Markiewicz Odpowiedz

    Dwa błędy getto warszawskie to nie mogło być 2,4% powierzchni miasta, a przynajmniej było to z 20%, a 900 dni to oblegano Leningrad a nie Stalingrad.

Dodaj komentarz

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.