Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Generic selectors
Tylko dokładne dopasowania
Szukaj w tytułach
Szukaj w treściach
Szukaj w postach
Search in pages

Stanisław Bareja sam żył w świecie bareizmów. W jakich warunkach powstawały jego najsłynniejsze filmy?

Kadr z serialu Alternatywy 4

Twórca doskonałych komedii wyśmiewających realia życia w PRL sam często padał ofiarą systemu. Oto jak wyglądały realia kręcenia „Misia” i innych przebojów Stanisława Barei.

Określenie „bareizm” kojarzy się dziś z zabawnym absurdem, który dotykał przeciętnego obywatela komunistycznej (i nie tylko) Polski. Okazuje się jednak, że sformułowanie to zostało wymyślone w zupełnie innym celu…

W 1968 lub 1969 roku Kazimierz Kutz użył go by skrytykować film „Żona dla Australijczyka”. Dla niego termin bareizm oznaczał po prostu głupi i infantylny gatunek dowcipu, który przyciąga tłumy niewybrednych widzów do kina. Tymczasem ówczesne władze Polski widziały w bareizmach coś zupełnie innego. Co dokładnie?

Śmiechem w partię

Scenariusze filmów były w czasach PRL-u bardzo uważnie czytane przez cenzorów – i odpowiednio „poprawiane”, by nie udało się przemycić zbyt wielu scen krytycznych względem systemu. Od pewnego momentu celowo utrudniano nawet realizację produkcji – zwłaszcza tych o prześmiewczym wydźwięku. Nie powstrzymało to jednak mistrza w śmianiu się z komunistycznej rzeczywistości, Stanisława Barei.

Satyra w wykonaniu Barei była dla partyjnej wierchuszki zbyt trudna do przełknięcia. On zaś – świadom znaczenia podjętej przez siebie decyzji – mimo przeszkód tworzył kolejne filmy. Jak opisuje Maciej Replewicz:

Na przekór dominującemu nurtowi, filmom Hasa, Kawalerowicza i Wajdy, chciał bawić i rozśmieszać. Bez metafizyki i mistycyzmu. Bez wnikliwych analiz ludzkiej psychiki. Bez dramatycznych rozliczeń z wojenną przeszłością. Stanisław Bareja od zawsze chciał realizować komedie, mając świadomość, że to trudny i niewdzięczny wybór. W oczach krytyków przy utytułowanych filmach kolegów każda komedia była na przegranej pozycji.

Na dodatek dochodziły inne problemy. Polscy filmowcy w latach 60., 70. i 80. nie mieli łatwego życia. Przykład? Kiedy Bareja złożył do oceny projekt filmu muzycznego „Przygoda z piosenką”, Komisja Oceny Scenariuszy nakazała wprowadzenie licznych zmian – w tym zastąpienie Wiednia Paryżem. Kłopot w tym, że wyjazd za granicę, do stolicy „złego, kapitalistycznego” kraju, w celu nakręcenia całego filmu nie wchodził w grę, dlatego na paryski deptak ucharakteryzowano… okolice wejścia do Teatru Wielkiego w Łodzi.

Stanisław Bareja żył w epoce bareizmów

Plenerowe sceny musiały jednak powstać we właściwej lokalizacji, więc po długich bojach z biurokracją, w okrojonym składzie, ekipa pojechała nad Sekwanę. Na miejscu okazało się, że Francuzi niespecjalnie mają ochotę robić karierę statystów w polskiej produkcji. Jako że „tubylcy” uciekali z kadru, w końcu sam Bareja zagrał przechodnia wyposażonego w tradycyjną bagietkę.

Trudności nie skończyły się wraz ze zdobyciem przez reżysera popularności. Wręcz przeciwnie – partia zaczęła rzucać mu kłody pod nogi. Na potrzeby kręcenia późniejszych komedii otrzymywał niższy przydział taśm filmowych – około 30–50 procent normy przysługującej „ideowo słusznym” twórcom. Na dodatek operatorzy musieli pracować z kamerą Arriflex 35 mm, którą… znaleziono w stodole, porzuconą przez wycofujących się Niemców! Sprzęt wyprodukowano w 1943 roku, nic zatem dziwnego, że trzeba było nie lada wysiłku, by jakoś utrzymać go przy życiu.

Ale zdaniem Barei problemy sprzętowe nie były najgorszym, co mogło go spotkać. „Ten etap pracy nad filmem, w porównaniu z licznymi trudnościami ze scenariuszem i gotowym filmem, jest fraszką. Choć brakuje kamer i taśmy, sprzęt jest wysłużony, transport nawala. Jednak te trudności można pokonać” – mówił reżyser.

Czy wiesz, że ...

...po II wojnie światowej piłkarzom zdarzało się grać mecze w zamian za cebulę i ziemniaki. W PRL-u Zbigniew Boniek, by wyjść na swoje oficjalnie pracował na pięciu etatach.

...szpiegowskie gadżety mogły przybierać najbardziej niezwykłe formy? Posługujący się kodem Morse’a radionadajnik, który  informował żołnierzy U.S. Army o ruchach Wietkongu, miał kształt... psiej kupy!

...do największej pod względem liczby ofiar katastrofy drogowej doszło w 1994 roku w Gdańsku Kokoszkach. Zginęły wówczas 32 osoby, a 45 zostało rannych.

Komentarze (10)

  1. Leszek. Odpowiedz

    Filmów p.Barei nie oglądam, i uważam,że nie są śmieszne.Reżyser wynajdywał kretynizmy,przerabiał na skecze/”a gdyby wasza matka tędy przechodziła”/i umieszczał w filmie. A rzeczywistość nie była śmieszna.Była ponura.Wiem, bo większość mego życia upłynęła w epoce zwycięskiego socjalizmu.Jeśli jednak kogoś to bawi,to smacznego.

  2. Maniasl Odpowiedz

    Tak tylko jak ktoś tego nie rozumie, to był i jest teraz także śmiech przez łzy że tak bylo i było bardzo żle dzisiaj jest to samo zwykli ludzie nawet nie mają pojęcia co się dzieje dzisiaj np. W polityce.

  3. Rafal Prokopiuk Odpowiedz

    Za mało rożnorodnego tła historycznego w artykule. Pierwsza połowa lat 70tych Gierka były bardzo znośne, i filmy to odzwierciedlały. Druga połowa l. 70tych to też satyra na rozleniwione, „pseudo-zachodnie” społeczeństwo, kraju, gdzie daleko było od zamordyzmu. Rozmyte idee socjalizmu. Polouzowana cenzura do 4 wrzesnia 1980 r. Bo data ta to zmiana ekipy z gierkowskiej na Kanie i jaruzelskiego. I dokładnie we wrzesniu 1980 r. nowa cenzura wzieła sie za „Misia”. Wtedy też zmieniają się filmy Barei. Apropos wpisów wcześniejszych o „ponurej rzeczywistosci” to albo osoba pamieta siermiezne lata 60-te albo mysli o szarych latach kryzysu lat 80-tych.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.