Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Generic selectors
Tylko dokładne dopasowania
Szukaj w tytułach
Szukaj w treściach
Szukaj w postach
Search in pages

Miejski oprawca i okrutnik? Kat – mistrz małodobry

fot.domena publiczna Kat ścinający mieczem skazańca

Ze wszystkich postaci zaangażowanych w przebieg wczesnonowożytnego procesu sądowego, żadna nie budzi dziś tak wielkiej fascynacji i nie rozbudza wyobraźni tak potężnie, jak osoba kata – oprawcy, który, nieczuły na ból innych, bezwzględnie torturował przed sądem oskarżonych, a po wydobyciu z nich przyznania się do winy, z całą surowością wykonywał na nich wyrok. Ale czy na pewno tak było?

Bez osoby kata nie sposób wyobrazić sobie funkcjonowania średniowiecznego i wczesnonowożytnego sądownictwa. Był on niezbędny władzom miejskim nie tylko w celu wykonywania zasądzonych przez nie wyroków. Jego wyjątkowe umiejętności wykorzystywane były już na etapie procesu, gdy torturami wymuszał od szczególnie groźnych przestępców zeznania na temat szczegółów popełnionych przez nich zbrodni. W wielu krajach Europy Zachodniej (m.in. we Francji, czy w Świętym Cesarstwie Rzymskim) czyniło to z kata osobę cieszącą się dość ponurą sławą, obdarzaną jednak sporą dozą uznania i szacunku. W Niderlandach, czy na Śląsku funkcjonowały całe rodziny, z pokolenia na pokolenie przekazujące sobie tajniki katowskiego fachu, które dorabiały się w tym zawodzie niemałych fortun. W niektórych państewkach niemieckich kat z odpowiednim stażem mógł nawet otrzymać tytuł szlachecki.

fot.domena publiczna Kara śmierci poprzez ścięcie

Ostracyzm?

W przeciwieństwie do Zachodu, w polskim społeczeństwie kat nigdy nie cieszył się szczególnym poważaniem, a kontakt z nim przez całe wieki uważano za hańbiący: brzydzono się ludzką krwią, z którą miał nieustannie do czynienia, pogardzano nim także za kontakt z trupami. Aby uniknąć ryzyka przebywania w bliskim otoczeniu „mistrza małodobrego” (nie mówiąc już o bezpośrednim fizycznym kontakcie z nim!), stosowano wobec niego różnorodne systemy wykluczania. W niektórych miastach piekarze odkładali chleb dla kata na bok, odwracając go dodatkowo na drugą stronę, tak aby nikt postronny nie dotknął przypadkiem bochenka, który miał wcześniej w ręce miejski oprawca. W karczmie siadał on z reguły samotnie, przy pustym stole. Niektóre statuty polskich miast zapewniały mu co prawda przywilej zasiadania w kościele w osobnej, zarezerwowanej specjalnie dla niego ławie, pod pozorami zaszczytu krył się jednak ten sam mechanizm wykluczania, mający przede wszystkim zabezpieczyć innych ludzi przed bliskością kata.

Czy wiesz, że ...

...pierwsi świadkowie śmierci pod gilotyną w latach dziewięćdziesiątych XVIII wieku czuli się rozczarowani? Byli przyzwyczajeni do większego dramatyzmu. Maszyna działała zbyt szybko, nie było na co patrzeć.

...Jan Długosz uważał, że dawni Polacy musieli wierzyć w… to samo, co starożytni Grecy czy Rzymianie? Opisując panteon słowiańskich  bóstw uznał, że nasi przodkowie jedynie nadali bogom inne, rodzime imiona.

...wikingowie wcale nie byli rosłymi, niebieskookimi blondynami – a przynajmniej nie wszyscy. Mit o ich ponadprzeciętnym wzroście narodził się w 1880 roku, kiedy znaleziono grób nordyckiego wojownika mierzącego 181 cm. Dopiero później okazało się, że mężczyzna cierpiał na gigantyzm.

...w 1680 roku szczytem mody w Moskwie był… polski kontusz? To, co polskie, uchodziło za lepsze i bardziej wyrafinowane. Nawet prosty lud wtrącał w rozmowach polskie słówka, a znajomość polskich obyczajów i literatury była w dobrym tonie.

Komentarze (3)

  1. Anonim Odpowiedz

    Dziękuję za ciekawostki historyczne, proszę też o obyczajowe.Max w sumie dwie 2 wiadomości dziennie. Mam nadzieję że tak będzie. Pozdrawiam

  2. Andgie Odpowiedz

    Warto napisac, ze to nie kat, ale jego zona zajmowala sie prowadzeniem zamtuzu. Dbano tam o pewien standard, np. o dobrze funkcjonujace piece. Byl zwyczaj, ze jesli kobieta skazana na smierc , przykula uwage kata I ten jej sie oswiadczyl , jesli zostal przyjety, kobieta unikala kary.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.