Ciekawostki Historyczne

Łamanie kołem pozwalało decydować dokładnie, ile potrwa kara. Na dodatek było wyjątkowo bolesne – i spektakularne. Rekordziści konali w mękach nawet kilka dni.

Ta wyrafinowana i wyjątkowo okrutna tortura była specjalnością państw germańskich wchodzących w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Jednak – z mniejszą lub większą częstotliwością – stosowano ją w całej Europie.

W niektórych miejscach łamanie kołem jako metoda egzekucji było w użyciu jeszcze w XVIII wieku. Na czym polegało? Jonathan J. Moore pisze:

Najpierw kat przywiązywał delikwenta do wielkiego koła wozowego, pilnując, żeby kończyny znajdowały się na wysokości przerw między szprychami. Następnie przy pomocy specjalnie przygotowanego ciężkiego, metalowego pręta zaczynał łamać mu po kolei każdą kończynę w kilku miejscach.

Ponieważ rolą kata było przedłużanie życia skazańca zgodnie z wyrokiem sądu miejskiego lub książęcego, musiał uważać, żeby nie uszkodzić najważniejszych organów i zminimalizować utratę krwi.

Najpierw kat przywiązywał delikwenta do wielkiego koła wozowego, pilnując, żeby kończyny znajdowały się na wysokości przerw między szprychami. fot.Diebold Schilling the Younger /domena publiczna

Najpierw kat przywiązywał delikwenta do wielkiego koła wozowego, pilnując, żeby kończyny znajdowały się na wysokości przerw między szprychami.

Jak to w praktyce wyglądało? Zapewne najpierw kat drągiem (lub alternatywnie drugim, mniejszym kołem) roztrzaskiwał kości udowe i ramienne skazańca, następnie piszczele i nadgarstki (tu ryzyko krwawienia było większe, gdyż odłamki kości mogłyby przebić skórę). Potem przychodziła pora na kolana, łokcie, dłonie… Ból, jaki odczuwała ofiara, był niewyobrażalny.

Czytaj też: Łamanie kołem, szubienica, wbijanie na pal – jak karano w dawnej Polsce?

Od góry czy od dołu?

Istniały dwie odmiany łamania kołem – obie równie okrutne, choć jedna z nich była nieco bardziej humanitarna. A mianowicie łamanie „od góry”, podczas którego skazaniec już na samym początku otrzymywał cios w głowę. W najlepszym wypadku umierał, zanim kat przechodził do kruszenia kości. W najgorszym – tracił przytomność.

Lepsze to niż alternatywa w postaci łamania „od dołu”. Jak opisuje Jonathan J. Moore:

Łamanie „od dołu” miało na celu przedłużenie życia i zadanie jak największego cierpienia. Po kolei łamano stopy, nogi, dłonie i ramiona, a dopiero potem padał wreszcie śmiertelny cios w głowę lub w szyję.

W niektórych miejscach łamanie kołem jako metoda egzekucji było w użyciu jeszcze w XVIII wieku. fot.J. G. Will/domena publiczna

W niektórych miejscach łamanie kołem jako metoda egzekucji było w użyciu jeszcze w XVIII wieku.

Sąd bardzo precyzyjnie określał przy tym, którą z powyższych metod należy zastosować w konkretnym wypadku. Chodziło o to, by kara była adekwatna do popełnionej zbrodni. Ale nie tylko.

Od rodzaju egzekucji zależało wynagrodzenie kata – usługa „od góry” była tańsza. Przykładowo w XVIII wieku w Serbii oprawca otrzymywał za nią 18 florenów. Za łamanie „od dołu” inkasował już 20, więc wybór procedury był uzależniony również od zasobności miejskiej kasy.

Czytaj też: Jak katować, a potem… leczyć? Średniowieczna rehabilitacja po wizycie w sali tortur

Zobacz również:

Łaska śmierci

Łamanie kołem wykorzystywano jako karę nie tylko z uwagi na jej okrucieństwo, ale też fakt, że można było dokładnie określić, ile czasu potrwa kaźń – i przy okazji uczynić z niej publiczne widowisko dla złaknionej makabrycznych rozrywek gawiedzi.

I tak na przykład w 1762 roku francuski sąd skazał kupca Jeana Calasa (oskarżonego o zamordowanie własnego syna) na dwugodzinne tortury, zakończone coup de grâce – ciosem łaski. Bywało jednak, że wprawny kat na zlecenie sędziów przeciągał egzekucję nawet do kilku dni!

Ból, jaki odczuwała ofiara, był niewyobrażalny.fot.Brüder von Gladbeck/domena publiczna

Ból, jaki odczuwała ofiara, był niewyobrażalny.

Gdy wskazany w wyroku czas dręczenia skazańca mijał, dobijano ofiarę na rozmaite sposoby. Mogło to być kilka uderzeń w klatkę piersiową na wysokości serca lub – jeżeli zachodziła potrzeba bardziej spektakularnej śmierci – ścięcie za pomocą specjalnego koła z ostrzem w kształcie półksiężyca. Jonathan J. Moore referuje:

na zakończenie przedstawienia tym samym ostrzem ćwiartowano zwłoki, a potem układano parujące szczątki na kole i umieszczano tę makabryczną kompozycję na słupie, żeby wszyscy mogli się dobrze przyjrzeć.

Czasem przed podniesieniem koła przez przerwy pomiędzy szprychami przeplatano galaretowate kończyny, a głowę nabijano na bolec przymocowany do piasty. (…) Bez wątpienia niejeden przechodzień, widząc coś takiego, postanawiał przemyśleć swoje postępowanie, żeby uniknąć podobnego losu.

Czytaj też: Klatka dla Brzuchatego – najokrutniejsza tortura z czasów Piastów

Co kraj, to obyczaj

Oczywiście istniały lokalne odmiany łamania kołem. Na przykład we Francji sąd w akcie dobrej woli mógł do wyroku dodać retentum – specjalną klauzulę nakazującą udusić ofiarę zaledwie po jednym bądź dwóch uderzeniach.

Z kolei w Turcji, Rosji i kilku innych krajach Europy Wschodniej skazaniec nie miał co marzyć o szybkiej śmierci. Wręcz przeciwnie – tortura była tam jeszcze bardziej wyrafinowana. Kończyny ofiary po skruszeniu kości drewnianym młotem wykręcano nawet o 180 stopni, a następnie owijano nimi szprychy koła.

Samo koło umieszczano na wysokim palu, a nieszczęśnik godzinami konał w mękach, które tylko pogarszały ptaki, wydziobujące jego gałki oczne…

Ślady na kościach

W 2019 roku włoscy archeolodzy z Uniwersytetu Mediolańskiego ujawnili przypadek średniowiecznego mężczyzny, który w XIII wieku najprawdopodobniej został skazany na śmierć przez łamanie kołem. Analiza jego szkieletu wykazała, że w chwili egzekucji był młody – mógł mieć od 17 do 20 lat.

Istniały dwie odmiany łamania kołem – obie równie okrutne, choć jedna z nich była nieco bardziej humanitarna. fot.Diebold Schilling der Jüngere /domena publiczna

Istniały dwie odmiany łamania kołem – obie równie okrutne, choć jedna z nich była nieco bardziej humanitarna.

Na zastosowanie tej wyjątkowo okrutnej metody kaźni wskazywały złamania kości umieszczone symetrycznie na rękach i nogach ofiary. Jeśli faktycznie tak było, mediolańskie znalezisko jest pierwszym udokumentowanym archeologicznie przypadkiem egzekucji przez łamanie kołem. Bezpośrednią przyczyną zgonu miało być nie do końca udane ścięcie.

Zazwyczaj łamanie kołem było karą przewidzianą za najbardziej potworne zbrodnie (np. morderstwa), jednak w północnych Włoszech stosowano je również wobec osób podejrzewanych o roznoszenie plagi. I zapewne tak właśnie było w przypadku rzeczonego mężczyzny. Jak piszą badacze:

Ofiara mogła być uważana przez jej współczesnych po prostu za inną. Być może więc do skazania doprowadziła dyskryminacja. Mężczyzna mógł bowiem zostać „złożony w ofierze” przez rozwścieczony tłum jako „dziwak” i siewca zarazy.

Jak widać, w średniowieczu nie trzeba było wiele, by „zasłużyć” na wyjątkowo powolną i bolesną śmierć, więc lepiej było mieć się na baczności.

Bibliografia:

  1. B. Innes, Historia tortur, Bellona 2000.
  2. D. Mazzarelli, D. Gibelli i in., First signs of torture in Italy: A probable case of execution by the wheel on a skeleton from 13th century Milano, „Journal of Archological Science” vol. 109, wrzesień 2019.
  3. J. J. Moore, Powiesić, wybebeszyć i poćwiartować, Znak Horyzont 2019.
  4. S. Wrzesiński, Krwawa profesja. Rzecz o katach i ich ofiarach, Libron 2006.

KOMENTARZE (7)

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

asdfasdf

Rozważam samobójstwo i myślałem o zbudowaniu maszyny, która mogła by mnie zabić w sposób podobny do łamania kołem. Na środku jest stalowy stół do którego się przypnę i uruchomię całośc. Z boku jest coś w rodzaju robota przemysłowego lub obrabiarki numerycznej. Jeden silnik naciąga i w odpowiednim momencie zwalnia ramię ze stalową rurą, która jest napięta na sprężynie a drugi z każdym cyklem porusza mechanizm o 10 cm bliżej głowy.

    Voitcus

    Skoro jest Pan taki pomysłowy, to może nie warto popełniać samobójstwa tylko wykorzystać swoje talenty do pomocy innym ludziom?

    Wojtek

    Niech pan zgłosi się do poradni duchowej.

kjhgjhg

Wszelkie zło pochodzi z uprzedzeń religijnych ! Młot na czarownice też „opracowali” mnisi !

Tomo

Łamanie kołem było o tyle ciekawe, że często robiono je na dużej liczbie skazanych. Proszę sobie wyobrazić cały rynek z umierającymi na kołach. Częste to było w czasie wojny.

cat

Rzecz w tym, że złamanie obu kości udowych, nawet zamknięte powoduje dużą utratę krwi z uszkodzonych naczyń. Dokładając do tego kolejne złamania kości ramiennych powiększano ogólną ilość krwotoków wewnętrznych. Istniała zatem szansa, że skazany tracił przytomność w mechanizmie wstrząsu hipowolemicznego „już” po kilkunastu minutach, a zgon następował w ciągu 40-60 minut, a nie wielu godzin. Nawet, gdyby kat niezwykle precyzyjnie łamał kości, bez uszkodzenia większych naczyń krwionośnych (co jest mało prawdopodobne, bo po pierwszym złamaniu, kolejne przyłożenie siły do tej samej kończyny będzie powodowało niemałe ruchy odłamów kostnych i przecinanie tkanek wewnątrz), to już owijanie połamanych kończyn wokół szprych koła z pewnością musiało wręcz rozrywać tkanki i duże naczynia krwionośne, a to przy uszkodzeniach czterech kończyn musiało się skończyć zgonem w ciągu godziny, maksymalnie dwóch.

    KRatajczak

    dokładnie.

Zobacz również

Średniowiecze

Morderstwo w afekcie i egzekucje przy dźwiękach dzwonu. Ten „grzeszny” symbol Wrocławia miał naprawdę krwawą historię...

Był niezwykły nie ze względu na rozmiary czy brzmienie, lecz krwawą legendę otaczającą okoliczności jego odlania. Jak powstał wrocławski Dzwon Grzesznika?

28 grudnia 2023 | Autorzy: Herbert Gnaś

Starożytność

Ogłaszam wyrok: zasłonić na śmierć! Makabryczne egzekucje przy użyciu... słoni

Skazanych na śmierć przez kilkanaście wieków można było... zasłonić. Czyli potraktować ich słoniem na wiele drastycznych i brutalnych sposobów.

2 sierpnia 2023 | Autorzy: Herbert Gnaś

Nowożytność

To jedna z najokrutniejszych tortur w dziejach, choć jest... kompletnie bezbolesna!

Ludzie wymyślili wiele okrutnych tortur, które stawały się źródłem niewyobrażalnego bólu. Ale co powiedzielibyście na torturę, która w ogóle nie boli?

8 czerwca 2023 | Autorzy: Herbert Gnaś

Średniowiecze

W dzielnicy rozpusty, łaźni oraz... na targu. Gdzie pracowały średniowieczne prostytutki?

W średniowieczu prostytutki działały w obrębie konkretnych dzielnic. Uznawano, że tak jest lepiej, bo nie szwendają się po mieście. I tam zwykle mieszkały.

6 sierpnia 2022 | Autorzy: Rosalie Gilbert

Średniowiecze

Przyprawa z trupiej głowy, wisielczy sznur i magiczny korzeń z mandragory – makabryczne sposoby na szczęście spod szubienicy

Uciążliwy sąsiad? Nieszczęśliwa miłość? Kłopoty w biznesie? Przed wiekami sięgano po szokujące sposoby na problemy – np. magiczne artefakty... spod szubienicy.

4 czerwca 2022 | Autorzy: Dr hab. Paweł A. Jeziorski

Nowożytność

Seryjny morderca, sługa szatana czy... postać z legend?

Z ręki Petera Niersa miało zginąć ponad 500 osób. Parał się czarną magią, mordował niemowlęta i zjadał ich serca. Ale ile w tej historii jest...

11 maja 2022 | Autorzy: Paweł Filipiak

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.

Najciekawsze historie wprost na Twoim mailu!

Zapisując się na newsletter zgadzasz się na otrzymywanie informacji z serwisu Lubimyczytac.pl w tym informacji handlowych, oraz informacji dopasowanych do twoich zainteresowań i preferencji. Twój adres email będziemy przetwarzać w celu kierowania do Ciebie treści marketingowych w formie newslettera. Więcej informacji w Polityce Prywatności.