Ciekawostki Historyczne

Pióra na głowie nosił król Anglii, zresztą za radą samego papieża. Paradowały w nich cesarzowe Bizancjum, a nawet sam Justynian Wielki. Własny pióropusz miał też jeden z najsłynniejszych polskich monarchów. I nie był to w żadnym razie bezwartościowy rekwizyt!

Punktem wyjścia jest jedna z monet Bolesława Chrobrego, denar zwany – od napisu na nim wyrytego – przez numizmatyków DVX INCLITVS. Polski władca ma na nim nakrycie głowy. Wzorowano się w tym przypadku na monecie Ethelreda II Bezradnego, ówczesnego króla Anglii, przedstawiającego go z diademem z piórami na głowie.

W państwie pierwszych Piastów monety miały znaczenie przede wszystkim jako element propagandy, a nie środek płatniczy. Jeżeli Bolesław Chrobry kazał swoim mincerzom uwiecznić się w pierzastej koronie przypominającej indiański pióropusz, to musiał mieć konkretny cel. W żadnym przypadku nie było to myślenie w stylu „Ale ma fajną monetę ten Ethelred z Anglii, zróbmy taką samą”.

Chrobry chciał zamanifestować swoją władzę nad Morawami. Tę piękną krainę opanował prawdopodobnie w 1002 roku. Ostrożnie interpretując znaleziska archeologiczne i korzystając z argumentów z analogii, można się domyślać, że najpierw puścił z ogniem grody stawiające mu opór, a później dogadał się z miejscowymi elitami, które uznały go za swojego władcę. W późniejszych latach „morawscy wojownicy Bolesława” nieraz wspierali go w walkach z niemieckim królem Henrykiem II i jego sojusznikami.

Po podboju Moraw w drużynie Chrobrego walczyło wielu wojów z tamtych ziem,. Na ilustracji obraz Michała Byliny pod tytułem "Bolesławowa drużyna"fot.materiały prasowe

Po podboju Moraw w drużynie Chrobrego walczyło wielu wojów z tamtych ziem,. Na ilustracji obraz Michała Byliny pod tytułem „Bolesławowa drużyna”

Morawy pozostały w granicach państwa Piastów do 1031 roku (czasami proponuje się inne daty, jak np. 1021), kiedy zdobył je Brzetysław, syn czeskiego księcia Ołdrzycha. Jako władca Moraw zaczął wybijać monety z napisem BRACIZLAV, na których znalazło się przedstawienie… diademu z piórami.

Denar prawdę ci powie?

Przed wielu laty czeski numizmatyk Pavel Radoměrský stwierdził, że pierzasta korona była symbolem władzy nad Morawami. Próba zgadnięcia, co przedstawione jest na denarze sprzed prawie tysiąca lat, to niezłe wyzwanie, w każdym razie coś z piórami jest na rzeczy. Kilkanaście lat temu polski historyk Paweł Stróżyk zwrócił uwagę, że:

awers denara z napisem BRACIZLAV, który wyemitowany został przez Brzetysława I jako władcę morawskiego, rzeczywiście zdaje się przedstawiać (…) ceremonialne nakrycie głowy w kształcie diademu-przepaski z widocznymi sterczynami.

Nie ma też wątpliwości, że denary Bolesława Chrobrego z napisem DVX INCLITVS miały być czytelnym przekazem, że oto jest władcą Moraw, chociaż definitywnie nie przesądzał, czy mamy do czynienia z pierzastą koroną. – Czy owo ceremonialne nakrycie głowy jest diademem z piórami – na co wskazuje szczegółowy, jak na monetę, rysunek z denara morawskiego – czy nie, z całą pewnością nie rozstrzygniemy – pisał w artykule opublikowanym w 2002 roku na łamach prestiżowych „Roczników Historycznych”.

Epoka pierzastych koron

Innych źródeł brak, ale wątpić nie sposób, że musiał istnieć jakiś symbol sprawowania władzy nad Morawami, coś jak Miecz w Kamieniu w legendach arturiańskich czy święta opaska Andala z osadzonej w IX wieku powieści Ja, Dago Zbigniewa Nienackiego. Tymczasem pierzasta korona pasowałaby idealnie, bo we wczesnym i dojrzałym średniowieczu monarchowie często ozdabiali w ten sposób nakrycia głowy.

Zdaje się, że to wpływ bizantyński, bo i cesarz Justynian I (zmarł w 565), i kilka cesarzowych z Konstantynopola, nosiło diademy ozdobione pawimi piórami. Z czasem podchwycono obyczajów również w Europie Zachodniej. Przykładowo, w 1186 roku papież Urban III przesłał angielskiemu królowi Henrykowi II Plantagenetowi koronę z oprawionych w złoto pawich piór. Przeznaczona była dla syna adresata, Jana, na znak potwierdzenia jego władzy nad Irlandią. Tak na marginesie: ów Jan to zły książę Jan bez Ziemi z powieści i filmów o Robinie Hoodzie.

Podobizna Chrobrego w pierzastej koronie wybita na denarze.fot.domena publiczna

Podobizna Chrobrego w pierzastej koronie wybita na denarze.

Pozostałością po pierzastych koronach można odnaleźć w kapeluszach ozdabianych piórami w późniejszych epokach. Swoje trzy grosze dorzucają etnografowie, bo „koronę z piór, używaną bądź samodzielnie, bądź też zdobiącą strój w rodzaju czółka” jeszcze w okresie międzywojennym noszono w niektórych okolicach Łotwy, Polesia, wschodniego Podkarpacia, Serbii, zachodniej Finlandii czy Turyngii. Jak pisał w 1929 roku Kazimierz Moszyński w monumentalnej Kulturze ludowej Słowian „i ten strój porównują autorzy z indiańsko-amerykańskim; oczywiście chodzi tu tylko o czysto zewnętrzne, ogólne podobieństwo”.

Tak więc Bolesław Chrobry paradujący w czymś przypominający indiański pióropusz okazuje się nie tylko zabawą w programie graficznym, ale czymś całkiem mocno osadzonym w rzeczywistości historycznej.

Bibliografia:

  1. Imagines Potestatatis. Rytuały, symbole i konteksty fabularne władzy zwierzchniej. Polska X–XV w., red. Jacek Banaszkiewicz, Warszawa 1994.
  2. Moszyński Kazimierz, Kultura ludowa Słowian, cz. 1, Kraków 1929.
  3. Stróżyk Paweł, Wizerunek Bolesława Chrobrego na denarze DVX INCLITVS. Ze studiów nad ceremonialnymi nakryciami głowy pierwszych Piastów, „Roczniki Historyczne”, 68, 2002.

KOMENTARZE (1)

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Mko11

Ten obraz przedstawia Bolesława Krzywoustego podbijającego Pomorze a nie Chrobrego na Morawach

Zobacz również

Starożytność

Człowiek jest największym szkodnikiem w historii....

Jak pokazują badania to człowiek, a nie zmiany klimatu czy kataklizmy, jest odpowiedzialny za wytępienie setek gatunków zwierząt. Naukowcy twierdzą, że 177 gatunków ssaków ważących...

15 grudnia 2017 | Autorzy: Aleksandra Zaprutko-Janicka

Średniowiecze

Polski triumf wszech czasów. Jak Bolesław...

Bitwa grubasa z kulawym. I wiązanka wyzwisk, która doprowadziła do jednego z największych triumfów zbrojnych w dziejach Polski. W jaki sposób nasz pierwszy król wygrał...

11 października 2017 | Autorzy: Michael Morys-Twarowski

Średniowiecze

Tajemnica sprzed tysiąca lat. Czy Praga...

Bolesław Chrobry podbił wiele ziem, ale stołeczność Gniezna nie była zagrożona aż do 1003 roku, kiedy opanował Pragę. Czeska stolica była miastem z zupełnie innej...

25 września 2017 | Autorzy: Michael Morys-Twarowski

Średniowiecze

Obozy koncentracyjne pierwszych Piastów

Wieśniacy masowo porywani ze swych osiedli, zakuwani w obroże, więzieni w specjalnych grodach-obozach, pędzeni na targi niewolników – tak wyglądała polska rzeczywistość w X wieku.

18 września 2017 | Autorzy: Marcin Szymaniak

Średniowiecze

Juliusz Cezar nie urastał mu do...

Wbijał słupy graniczne dziesiątki kilometrów w głąb potężnej Rzeszy. Zajął najwspanialsze miasto Wschodu. Podbił Czechy, Morawy, Słowację, a nawet Prusy. Miał rozmach. Jak nikt przed...

10 września 2017 | Autorzy: Michael Morys-Twarowski

Średniowiecze

Początki Polski skąpane w krwi. Jak...

Ludzie transportowani jak bydło, mężczyźni o zmiażdżonych jądrach, kobiety - codziennie gwałcone. Poddani pozbawieni rąk, dłoni, języków. Niepokorni władcy: z wypalonymi oczodołami. Sadyzm? Nie. To...

6 września 2017 | Autorzy: Paweł Stachnik

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Najciekawsze historie wprost na Twoim mailu!

Zapisując się na newsletter zgadzasz się na otrzymywanie informacji z serwisu Lubimyczytac.pl w tym informacji handlowych, oraz informacji dopasowanych do twoich zainteresowań i preferencji. Twój adres email będziemy przetwarzać w celu kierowania do Ciebie treści marketingowych w formie newslettera. Więcej informacji w Polityce Prywatności.