Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Generic selectors
Tylko dokładne dopasowania
Szukaj w tytułach
Szukaj w treściach
Szukaj w postach
Search in pages

Pogrom Kriegsmarine pod Jersey. Noc chwały ORP „Piorun”

(autor: Tebeuszek licencja: CC BY-SA 4.0).

ORP „Piorun” (autor: Tebeuszek licencja: CC BY-SA 4.0).

Huk eksplozji rozdzierający niebo. Feeria barw nadlatujących pocisków. Marynarze skaczący do wody, w szalonej ucieczce z płonącego okrętu. Zimna krew dowódców, męstwo żołnierzy. Śmiertelna walka i tylko dwa wyjścia: zagłada lub zwycięstwo.

Noc z 13 na 14 czerwca 1944 roku. Trwają walki w Normandii. Na patrolu w rejonie zatoki Saint-Malo znajduje się polski niszczyciel ORP „Piorun”. Towarzyszy mu brytyjski niszczyciel HMS „Ashanti”. Niespodziewanie radary obu okrętów namierzają eskadrę dużych niemieckich trałowców. Dochodzi do gwałtownej walki, której wynik wcale nie jest przesądzony na korzyść alianckich okrętów…

Sojuszniczy patrol

„Piorun” i „Ashanti” wyszły w morze z bazy Plymouth późnym popołudniem 13 czerwca 1944 roku. Dowódcą polskiego okrętu i jednocześnie tej małej alianckiej formacji, był komandor podporucznik Tadeusz Gorazdowski. Rozkazy dla niszczycieli brzmiały następująco:

Patrolować u wybrzeży Francji, w rejonie latarni Roches Douvres. Niszczyć wszystko co pływa. Są sygnały, że nieprzyjaciel będzie chciał ewakuować się z Cherbourga morzem do Saint-Malo…

Akwen do którego zmierzały oba alianckie okręty, okolice wyspy Jersey, był dosyć trudny pod względem nawigacyjnym. Usiany dziesiątkami małych wysepek, które stanowiły świetne schronienie dla niemieckich kutrów torpedowych, często operujących w tym rejonie. Trzeba było mocno mieć się na baczności.

ORP "Piorun" (źródło: domena publiczna).

ORP „Piorun” (źródło: domena publiczna).

Szkopy na radarze!

Przy podejściu do Roches Douvres, przed północą 13 czerwca na niszczycielach ogłoszono alarm bojowy, aby w razie niespodzianki załogi od razu były gotowe do walki. Przezorność opłaciła się. Kilkanaście minut po północy na ekranie radaru na ORP „Piorun” pojawiły się trzy pulsujące światełka. Nie było żadnych wątpliwości: Niemcy! Polacy nie wiedzieli tylko, z jak silnym przeciwnikiem będą mieli do czynienia.

Komandor podporucznik Gorazdowski natychmiast polecił poinformować o sytuacji dowódcę „Ashanti”, komandora podporucznika Barnesa. Okazało się, że Brytyjczycy również zlokalizowali wroga. Polski dowódca rozkazał zwiększyć szybkość obu okrętów.

Sojusznicze niszczyciele z prędkością 25 węzłów poszły na przecięcie kursu niemieckiej eskadrze. Trzy wieże artyleryjskie „Pioruna”, w których mieściły się po dwa działa kalibru 120 milimetrów, w ciemnościach obróciły się w kierunku nadciągającego wroga, gotowe w każdej chwili plunąć ogniem.

Karabiny maszynowe na pokładzie HMS "Ashanti" (źródło: domena publiczna).

Karabiny maszynowe na pokładzie HMS „Ashanti” (źródło: domena publiczna).

Co ciekawe, Niemcy byli prawdopodobnie zupełnie nieświadomi obecności alianckich okrętów. Świadczył o tym fakt, że ich jednostki ani na jotę nie zmieniły kursu i prędkości. Tymczasem oba sojusznicze niszczyciele szły na maksymalne zbliżenie, aby oprócz artylerii głównej wykorzystać w boju również mniejsze działka o krótszym zasięgu.

Nocne starcie

Niemieckie okręty było już widać gołym okiem, gdy oficer artylerii „Pioruna”, porucznik Jerzy Tumaniszwili zakomenderował: Ogień ciągły salwami! Ognia! Odległość między jednostkami obu stron wynosiła nieco ponad trzy tysiące metrów. Była godzina 00:38, 14 czerwca 1944 roku.

Ku zaskoczeniu polskich i brytyjskich marynarzy, w świetle pocisków oświetlających okazało się, że nieprzyjacielskich jednostek jest aż siedem! I co gorsza, siła ognia niemieckiej eskadry była równa sile ognia obu niszczycieli!

Tak zapewne wyglądała flota trałowców, którą napotkały okręty ORP "Piorun" i HMS "Ashanti. Fot. Vater, 1941/1943, Bundesarchiv Bild 101 II. (creative commons).

Tak zapewne wyglądała flota trałowców, którą napotkały okręty ORP „Piorun” i HMS „Ashanti. Fot. Vater, 1941/1943, Bundesarchiv Bild 101 II. (licencja: CC BY-SA 4.0).

Przeciwnikiem „Pioruna” i „Ashanti” okazały się duże niemieckie trałowce typu M-1 z 24 flotylli trałowców. Każdy z nich był uzbrojony w dwie armaty kalibru 105 milimetrów i lżejsze działka przeciwlotnicze. Oba niszczyciele miały łącznie 14 dział 120 milimetrów. Alianckie okręty były co prawda dwukrotnie szybsze od niemieckich, ale na akwenie usianym skalistymi wysepkami i licznymi płyciznami nie mogły w pełni wykorzystać swoich walorów.

Niszczyciele skoncentrowały swój ogień na prowadzącym niemiecką eskadrę okręcie. Po kilku salwach z pokładu nieprzyjacielskiego trałowca buchnął ogień i kłęby dymu. „Piorun” i „Ashanti” ostrzelały wtedy drugą jednostkę w niemieckim szyku.

Ten artykuł ma więcej niż jedną stronę. Wybierz poniżej kolejną, by czytać dalej.

Uwaga! Nie jesteś na pierwszej stronie artykułu. Jeśli chcesz czytać od początku kliknij tutaj.

„Piorun” w opałach

Jednak pozostałe niemieckie okręty, dotąd nie niepokojone, też nie próżnowały i odpowiedziały silnym, i co gorsza, skutecznym ogniem. W kierunku niszczycieli pomknęły serie nieprzyjacielskich pocisków. Porucznik Tumaniszwili relacjonował:

Zielone, czerwone i żółte. Pocisków tych robiło się coraz więcej i więcej i zbliżały się potwornie szybko. A kiedy przelatywały nad okrętem, syczały, wyły, miauczały i hałas straszny powstał dokoła okrętu. Jakieś bzyki, trzaski, świsty, brzęki i chichoty objęły nas w swoje posiadanie. Leciały one jakby ze wszystkich stron, a okręt z wyżyn naszego dalocelownika wyglądał jakby spowity w zielono-czerwone girlandy.

Proporzec dziobowy ORP „Piorun” przechowywany na ekspozycji w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. Autor: Tebeuszek (creative commons).

Proporzec dziobowy ORP „Piorun” przechowywany na ekspozycji w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie (autor: Tebeuszek, licencja: CC BY-SA 4.0).

W pewnym momencie niemiecki pocisk sporego kalibru trafił bezpośrednio w park amunicyjny przy dziale na rufie. Wybuchł pożar, ranny został amunicyjny, marynarz Żuczek. Sytuacja była niezwykle groźna. W przypadku eksplozji składowanej tam amunicji „Piorunowi” mogła grozić nawet zagłada! Tragedii udało się uniknąć dzięki ofiarnej akcji obsługi działa, która, zanim na miejsce dotarła drużyna awaryjna z gaśnicami, gołymi rękami wyrzucała palące się łuski za burtę.

Kolejny pocisk rozerwał się na stanowisku przeciwlotniczego, rufowego Oerlikona. Rannych zostało dwóch marynarzy. Dzięki błyskawicznej reakcji zastępcy dowódcy okrętu, kapitana Wienczysława Kona, grupa ratownicza szybko ewakuowała rannych do lazaretu.

Wielki sukces alianckich okrętów

Mimo tych trudności „Piorun” nadal walczył. W pewnym momencie nasz niszczyciel znalazł się w dogodnej pozycji do odpalenia torped. Natychmiast wykorzystał to dowódca i rozkazał szefowi działu torpedowego, porucznikowi Leopoldowi Kawernyńskiemu przeprowadzenie ataku torpedowego.

„Maślak”, jak go wszyscy nazywali, wywiązał się świetnie ze swojego zadania. W kilkadziesiąt sekund po wystrzeleniu salwy torpedowej przy burcie jednego z niemieckich trałowców zauważono oślepiający błysk. Gwałtowny wstrząs jaki mu towarzyszył odczuli nawet polscy marynarze na pokładzie „Pioruna”. Widać było, jak ze storpedowanego, tonącego trałowca uciekają niemieccy marynarze.

ORP "Piorun" brał również udział w polowaniu na pancernik "Bismarck". Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie. Autor: Jake from Manchester, UK (creative commons).

ORP „Piorun” brał również udział w polowaniu na pancernik „Bismarck”. Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie (autor: Jake from Manchester, UK, licencja: CC BY-SA 4.0).

Na tym etapie walki niemiecki zespół poszedł w rozsypkę. Tonęły dwa trałowce, a co najmniej trzy kolejne paliły się. Niemcy zaczęli rejterować z pola walki. Niszczyciele jednak nie odpuszczały. Podczas pościgu nieopatrznie weszły w zasięg dział nadbrzeżnych z Jersey. Morze wokół „Pioruna” i „Ashanti” zakotłowało się od wybuchów ciężkich pocisków. Oba okręty zaczęły manewrować, aby opuścić niebezpieczny rejon.

Ostatecznie resztki niemieckiej eskadry uszły do portu Saint-Malo. Zwycięstwo sojuszniczych niszczycieli było bezdyskusyjne. Zatopione zostały co najmniej trzy niemieckie trałowce, Z pozostałych, kolejne trzy zostały przynajmniej ciężko uszkodzone, ponieważ paliły się do końca bitwy. Ostatni niemiecki okręt również sklasyfikowano jako uszkodzony. Za sprawców zniszczenia niemieckich trałowców uznaje się zgodnie obydwa alianckie niszczyciele.

Artykuł powstał między innymi w oparciu o książkę Edmunda Kosiarza pod tytułem "Flota Białego Orła" (Wydawnictwo Morskie 1980).

Artykuł powstał między innymi w oparciu o książkę Edmunda Kosiarza pod tytułem „Flota Białego Orła” (Wydawnictwo Morskie 1980).

Rankiem 14 czerwca ORP „Piorun” i HMS „Ashanti”, w uroczystej gali banderowej na znak zwycięstwa, wśród wiwatów marynarzy z cumujących tam okrętów, weszły do portu Plymouth. 3 maja 1945 roku komandor podporucznik Tadeusz Gorazdowski i porucznik Jerzy Tumaniszwili w uznaniu zasług za bitwę pod Jersey zostali odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari V klasy.

Takie samo odznaczenie za męstwo przy ratowaniu parku amunicyjnego otrzymał bosman Józef Wojciechowski. Dalszych trzydziestu czterech oficerów, podoficerów i marynarzy za akcję w nocy 13/14 czerwca 1944 roku otrzymało Krzyże Walecznych.

Bibliografia:

  1. Mariusz Borowiak, ORP „Piorun”, Magnum-X, Warszawa 2000.
  2. Zbigniew Damski, Atakuje was „Piorun”, Wydawnictwo MON Warszawa 1981.
  3. Edmund Kosiarz, Flota Białego Orła, Wydawnictwo Morskie Gdańsk 1980.
  4. Jerzy Lipiński, Druga wojna światowa na morzu, Wydawnictwo Morskie Gdańsk 1976.
  5. Jerzy Pertek, Wielkie dni małej floty, Wydawnictwo Poznańskie Poznań 1972.
  6. Praca zbiorowa, Polski czyn zbrojny w II wojnie światowej. Walki formacji polskich na Zachodzie 1939-1945, Wydawnictwo MON Warszawa 1981.

Czy wiesz, że ...

...radzieckie snajperki uczono walki w każdych warunkach? Zanim wyruszyły na front, kilkanaście godzin dziennie spędzały czołgając się w błocie i przygotowując się do polowania na wroga w najróżniejszych miejscach.

...jeden z rosyjskich naukowców postanowił skrzyżować człowieka z szympansem? Chociaż próba krzyżówki się nie powiodła, Iwanow wpadł na inny pomysł - do zapładniania kobiet chciał wykorzystywać spermę pobraną od ssaków naczelnych.

...w Auschwitz funkcjonował dom publiczny dla więźniów? Utworzono go, by zmotywować więźniów do cięższej pracy. Wstęp do niego był przywilejem dla wybranych.

...niechlubną praktyką niemieckich okrętów podwodnych podczas II wojny światowej było ostrzeliwanie z dział i broni maszynowej ewakuujących się ze storpedowanych statków rozbitków? Ofiarą takiego postępowania była załoga brytyjskiego transportowca „Severn Leigh”. Z 43 członków załogi ocalało jedynie 10.

Komentarze (2)

  1. juk123 Odpowiedz

    Pragnę tylko dodać gwoli ścisłości, że będąc zmuszonym do korzystania z publikacji kmdr. Kosiarza, stwierdziłem, że jest to najzwyklejsza komunistyczna propagandówka wypchana po brzegi peanami i hagiografią pod adresem ZSRS. Liczę, że redakcja portalu wzięła poprawkę na w.w fakt. Szkoda, że nie ma nowszych prac n.t polskiej marynarki w II wojnie światowej.

  2. Jarek Odpowiedz

    I na co się to niezwykłe męstwo przydało? Polska została oddana Stalinowi a kolaborujące z Niemcami kraje oraz połowa Niemiec otrzymały wolność i plan Marshalla. A teraz to Polskę oskarża się o kolaborację z „nazistami”.

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.