Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Jak myli zęby starożytni Rzymianie?

Fragment fresku Cezara Maccariego "Cyceron przemawiający w Senacie" (źródło: domena publiczna).Wiemy, że obywatele Imperium Romanum dbali o czystość – z wizyt w publicznych łaźniach uczynili wszak ulubioną rozrywkę. Nie powinno dziwić, że szczególną wagę przykładali do higieny jamy ustnej. Jednak praktyki, które miały zapewnić im nieskazitelny uśmiech, niejednego przyprawiłyby dziś o ból zębów. Albo o wymioty.

Jeden z ojców starożytnej stomatologii Aulus Cornelius Celsus trafnie stwierdził, że resztki pokarmu mogą powodować chorobę zwaną caries dentium, czyli próchnicę. Ten żyjący w I wieku p.n.e. uczony przekonywał na kartach swego monumentalnego dzieła „De Medicina”, że warunkiem zachowania zdrowego uzębienia jest codzienne szczotkowanie.

Szczególnie, jeśli jest się arystokratą zajadającym się rozmaitymi frykasami – dodaje Greg Jenner, autor książki „Milion lat w jeden dzień. Fascynująca historia życia codziennego”. Pisze w niej – Chociaż piękny uśmiech był w Rzymie bardzo ceniony, śmietanka towarzyska nie zamierzała rezygnować z wystawnych uczt; dosłownie chcieli i mieć ciastko, i je zjeść. 

Aulus Cornelius Celsus słusznie zauważył, że resztki jedzenia mogą powodować psucie zębów (źródło: Wellcome Library, London, lic.: CC BY 4.0).

Aulus Cornelius Celsus słusznie zauważył, że resztki jedzenia mogą powodować psucie zębów (źródło: Wellcome Library, London, lic.: CC BY 4.0).

Jeśli sprawy zaszły za daleko i ząb zaczynał się lekko psuć, Aulus Cornelius Celsus zalecał wypełnienie dziurki ołowiem (łacińskie słowo plombus oznacza ołów, stąd dzisiejsza plomba).

Oczywiście leczenie ubytków było ostatecznością. Wszak nikt nie chciał doświadczyć na swej skórze tego, o czym wspominał Celsus. A pisał on, że ból zębów jest, prócz bólu śmierci, największym i najokrutniejszym ze wszystkich bólów.

Jak dbał zatem o higienę jamy ustnej przeciętny Rzymianin? Sposoby były z pozoru podobne do współczesnych – na gałązkę nakładano specjalną miksturę, rodzaj starożytnej pasty do zębów. Oczywiście rzymski arystokrata nie zamierzał robić tego osobiście. Specjalnie przeszkolony niewolnik delikatnie pocierał je [zęby] i dziąsła swego właściciela miękką gałązką pokrytą środkiem czyszczącym – opisuje tę procedurę historyk Greg Jenner.

Stosowano też „odświeżające” płukanki. Skład tych substancji może się jednak wydawać kontrowersyjny z dzisiejszego punktu widzenia.

Antyczne pasty do zębów

Rzymianie stosowali kilka rodzajów mieszanek, stanowiących dla ówczesnych to, co dziś nazwalibyśmy pastą do zębów. Pliniusz Starszy był przekonany do mikstury składającej się ze skruszonych móżdżków, do wyboru: mysich, zajęczych, szczurzych lub wilczych. W jego ocenie paćka tego rodzaju była też idealną maścią na dolegliwości związane z chorobami zębów oraz stany zapalne.

Przeciętny Rzymianin preferował jednak twardsze materiały. Zgodnie z powszechnym wówczas przekonaniem tylko  substancje o takiej strukturze mogły zapewnić zdrowy uśmiech i mocne zęby na lata. Typowa w rzymskim domu pasta składała się ze zmiażdżonych oślich kości lub muszli ostryg.

Czy wiesz, że ...

... w bitwie w Lesie Teutoburskim Rzym stracił trzy legiony: XVII, XVIII i XIX? Cesarz August był tak wstrząśnięty klęską, że zakazał ich odtwarzania. Po stronie Imperium poległo wówczas około 20 tysięcy ludzi. 

...w starożytnym Egipcie faraonowie mieli swoich prywatnych "dozorców odbytu"? Byli oni odpowiedzialni za zapobieganie jego wypadnięciu, co było częstym efektem ówczesnych chorób przewodu pokarmowego.

...za rekordzistę walk gladiatorskich uważa się Publiusza Ostoriusa z Pompejów? Podobno stoczył on na arenie aż 51 pojedynków!

Komentarze (9)

  1. Kazik Odpowiedz

    Sproszkowane kosci albo ostrygi to nic innego jak weglan wapnia, podstawowy skladnik dzisiejszych past.
    A kora czy wegiel drzewny, dzieki swojej porowatosci absorbuja wszystkie zapachy i do dzis sa szeroko stosowane.

  2. sss Odpowiedz

    Rozmawiałem kiedyś ze znajomym dentystą, który też interesuje się historią na temat jak to kiedyś było z leczeniem zębów. Wiele wskazuje na to, że nasi protoplaści nie musieli w cale mieć aż takich problemów z zębami jak my i to pomimo braku stomatologów, powód jest bardzo prosty – bardzo dużo zależy od diety.

  3. Luizka Odpowiedz

    Właśnie wracam od dentysty z cmp dent, rozmawialiśmy przy okazji o rodzaju past i o tym, która jest najlepsza, a która wręcz szkodzi. Szkoda,że wcześniej nie natrafiłam na ten artykuł. Ciekawe czy mój dentysta o tym wiedział.

Odpowiedz na „KrzysiekAnuluj pisanie odpowiedzi

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.