Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Nożyczki kościelnego cenzora. Co wycinano z klasztornych ksiąg?

Cenzura mogła przybierać różnorodne formy (il. domena publiczna).

Cenzura mogła przybierać różnorodne formy (il. domena publiczna).

Wszyscy słyszeli o indeksie ksiąg zakazanych. Jak jednak kościelna cenzura wyglądała w praktyce? Jak oficjalne zakazy wprowadzano w życie, by uchronić niewinne dusze przed grzeszną lekturą? Odpowiedzi na te pytania nie są oczywiste nawet dla historyków. Dzięki badaniom Izabeli Wiencek wiemy przynajmniej, co robiono z nieprawomyślnymi księgami w klasztornych bibliotekach.

Kościelne ograniczenia w dostępie do publikacji umieszczonych „na indeksie” dotykały w pierwszej kolejności samych duchownych. W okresie reformacji obowiązkowej cenzurze poddawane były m.in. zbiory bibliotek klasztornych.

W Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego zachował się zbiór 63 starodruków z biblioteki klasztoru jezuitów w Łomży, które poddane zostały „oczyszczaniu” przez jednego zakonnika, Andrzeja Obrębskiego. Dzięki nim uzyskaliśmy unikalną możliwość przyjrzenia się pracy kościelnego cenzora.

Liczne i różnorodne znaki cenzury, pozostawione na książkach przez jezuitę, są niespotykanym świadectwem realizacji ówczesnych zaleceń kościelnych i zakonnych odnośnie ksiąg zakazanych – pisze Izabela Wiencek w „Studiach Źródłoznawczych”.

Alegoria wiary: anioł podpala heretyckie pisma Marcina Lutra. Fresk Johanna Michaela Rottmayra w kościele św. Karola Boromeusza w Wiedniu (il. domena publiczna).

Alegoria wiary: anioł podpala heretyckie pisma Marcina Lutra. Fresk Johanna Michaela Rottmayra w kościele św. Karola Boromeusza w Wiedniu (il. domena publiczna).

Nici, nożyczki i klej

Pierwszym krokiem była selekcja. Książki zakazane w całości czy też napisane przez potępionych autorów odpowiednio oznaczano i trafiały one do wydzielonej sali czy też szafy. Po jej zawartość mogły sięgnąć jedynie osoby posiadające specjalne zezwolenie.

Wychwycić należało również te druki, które można było udostępnić po ich odpowiednim „oczyszczeniu”. Oznaczało to zabiegi takie jak wykreślanie i zaklejanie szkodliwych fraz oraz zaszywanie i wycinanie nawet wielostronicowych bloków tekstu. Pomocne w tym procesie okazywały się specjalne indeksy, wskazujące konkretne fragmenty książek wymagające usunięcia.

Sprawdzić i ewentualnie ocenzurować trzeba było także wszelkiego rodzaju przedmowy i komentarze do niezakazanych dzieł napisane przez heretyckich autorów. Czyszczeniu podlegały nawet wszelkiego rodzaju odręczne adnotacje na marginesach, jeśli tylko zawierały niewłaściwe myśli.

Czy wiesz, że ...

...pewna amerykańska kucharka była prawdziwie zabójczą kobietą. Choć sama zdrowa jak rydz, była nosicielką tyfusu. Przenosiła się z domu do domu, zatrudniając się jako kucharka. Niedługo po tym, jak poczęstowała swoich pracodawców swoimi pysznymi potrawami, zaczynali umierać ludzie.

...podczas pobytu w Polsce słynny Giovanni Casanova najwięcej czasu spędzał w bibliotece biskupa kijowskiego? Przebywał tam prawie każdego poranka, przeglądając autentyczne dokumenty dotyczące intryg i tajemnych spisków mających na celu obalenie starego porządku w Polsce, którego biskup był jednym z głównych orędowników.

...w noc poślubną Piotr, mąż przyszłej carycy Katarzyny II nie spieszył się do żony, bo w międzyczasie… zamówił kolację. A gdy w końcu zjawił się w komnacie, śmierdzący alkoholem i tytoniem, niemal natychmiast zasnął.

...Zofia Jagiellonka została upokorzona jak żadna inna królewna w polskich dziejach? Wydano ją za sześćdziesięcioletniego starca, którego stała metresa urodziła aż dziesięcioro dzieci!

Komentarze (4)

  1. gSER Odpowiedz

    a tu w konkordacie kwiatki typu
    „stwierdzając doniosły wkład Kościoła w rozwój osoby ludzkiej i umacnianie moralności;”
    „podkreślając posłannictwo Kościoła Katolickiego, rolę odegraną przez Kościół w tysiącletnich dziejach Państwa Polskiego…”

    brakuje jeszcze „potępiając za tysiąclecia zacofania, blokowania postępu, masowe mordy w imie religii, zabijanie za głoszenie niewygodnej prawdy, tortury i wyzysk”

  2. Nasz publicysta |Redakcja Odpowiedz

    Wybrane komentarze do artykułu z naszego facebookowego profilu, które mogą Was zaciekawić
    https://www.facebook.com/ciekawostkihistoryczne/posts/1130616833633641

    To ci historia:
    Za pisanie i posiadanie bezbożnych ksiąg przez całe wieki groziła śmierć w potwornych męczarniach

    Urszula K.:
    …a dzisiejsza cenzura pseudo-poprawności zmienia teksty Astrid Lindgren …Pipi Langstrumpf jest uznawana za rasistkę, bo mówi o Murzynach i pokazuje jakie skośne oczy mają Chińczycy…. Paranoja

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.



Informujemy, że nasza strona może dostosowywać treści reklamowe do Twoich zainteresowań i preferencji. Aby to robić, potrzebujemy Twojej zgody na przechowywanie plików cookies oraz podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym oraz na przetwarzanie danych w celach personalizacji treści marketingowych.

Klikając przycisk "Przejdź do serwisu" lub zamykając to okno za pomocą przycisku "x" wyrażasz zgodę na przetwarzanie, w tym poprzez profilowanie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK Sp. z o.o. oraz naszych zaufanych partnerów, Twoich danych osobowych zapisanych w plikach cookies i innych podobnych technologiach stosowanych w serwisie przez Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK i zaufanych partnerów w celu marketingowym, obejmującym w szczególności wyświetlanie spersonalizowanych reklam w tym serwisie oraz w Internecie.

Pamiętaj, możesz w każdej chwili nie wyrazić zgody lub cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Szczegóły dotyczące wycofania i niewyrażenia zgody znajdziesz w ustawieniach.

Informujemy także, że poprzez korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień prywatności w Twojej przeglądarce wyrażasz zgodę na przechowywanie w Twoim urządzeniu końcowym plików cookies i innych podobnych technologii służących do dopasowywania treści marketingowych i reklam.

Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych, w tym o Twoich uprawnieniach, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.