Przez osiem lat amerykański wywiad bezskutecznie poszukiwał Osamy bin Ladena. W 2010 roku pojawił się jednak trop, który zaprowadził agentów CIA do niepozornego miasta w Pakistanie. Uwagę analityków zwróciła tajemnicza posiadłość otoczona wysokimi murami, pozbawiona telefonu i dostępu do internetu. Czy właśnie tam ukrywał się najbardziej poszukiwany terrorysta świata? Barack Obama zażądał odpowiedzi, a przygotowania do jednej z najważniejszych operacji CIA nabrały tempa.
Pewnego popołudnia w sierpniu 2010 roku, po zebraniu grupy antyterrorystycznej, D’Andrea z dwoma najlepszymi analitykami poprosił o prywatną rozmowę z Panettą i Morellem w gabinecie dyrektora. Po ponad ośmiu latach bezowocnych poszukiwań mieli potencjalny trop dotyczący miejsca pobytu Usamy Ibn Ladina – nazwisko mężczyzny, który mógł być jego kurierem zapewniającym mu kontakt ze światem zewnętrznym. Ku ich zaskoczeniu wskazówka ta nie prowadziła do glinianej chaty w Waziristanie, lecz do małego miasta oddalonego od niego o 250 kilometrów.
– Namierzyliśmy takiego jednego, nazywa się Abu Ahmed – powiedział D’Andrea dyrektorowi. – Mieszka w mieście Abbottabad.
Sprawozdawcy położyli na biurku Panetty zdjęcia z satelity rozpoznawczego. Przedstawiały kompleks przy ślepej uliczce w zamożnej dzielnicy. Był on otoczony ponadpięciometrowymi murami zwieńczonymi drutem kolczastym. Wewnątrz stał wysoki biały dom, którego drugie piętro miało balkon osłonięty kolejnym murem o wysokości aż dwóch metrów. Panetta wpatrywał się w zdjęcia. „Kto stawia mur wokół patia?”, zapytał. „No właśnie”, odparł analityk. Placówka CIA w Islamabadzie wkrótce poinformowała, że dom nie ma połączenia telefonicznego ani internetowego, że jego mieszkańcy palą śmieci, zamiast wystawiać je na ulicę, a dzieci przebywające na terenie kompleksu nigdy nie wychodzą do szkoły. Wszystko to skłoniło Panettę, Morella i D’Andreę do przedstawienia Obamie raportu w pokoju sytuacyjnym Białego Domu w znaczącym dniu – 10 września.
„Nie mamy zbyt wiele danych o tym kompleksie”, powiedział Panetta Obamie. Zbieranie informacji może okazać się skomplikowane, ostrzegł. „W Abbottabadzie znajduje się pieprzona Pakistańska Akademia Wojskowa”, o rzut kamieniem od domu, a miasto jest „strefą emerytalną pakistańskich szych wojskowych”. Podejrzewał, że ISI mogło udzielić schronienia Ibn Ladinowi, co budziło niepokój: CIA od ośmiu lat koordynowała operacje antyterrorystyczne z przywódcami tej służby, nie darząc ich jednak przesadnym zaufaniem*. Obama słuchał z wielką uwagą, z podbródkiem opartym na lewej dłoni i palcem wskazującym na skroni.
fot.Fraz.khalid1 – Praca własna / CC0Widok na Abbottabad ze wzgórza Shimla
Następnie wydał Panetcie dwa polecenia: „Dowiedz się wszystkiego, co się da, o tym miejscu i zgłoś mi to. I nie informuj nikogo innego o tym, czego się dowiedziałeś, dopóki sam nie dam na to zgody”. W ciągu następnych ośmiu miesięcy odbyło się czternaście spotkań w pełnym składzie, o coraz większej częstotliwości i intensywności – była to najważniejsza w historii CIA seria rozmów między prezydentem a szefami wywiadu dotycząca tajnej operacji.
„Placówka nie była zadowolona”
Dwa tygodnie później Cameron Munter odbył szereg spotkań w Waszyngtonie przed wyjazdem do Pakistanu, gdzie miał objąć stanowisko nowego ambasadora Stanów Zjednoczonych – w kraju, który postrzegał nie tyle jako państwo z armią, ile bardziej jako armię z państwem.
Odwiedził siedzibę CIA, gdzie zapoznał się z raportami wywiadowczymi, spotkał się też z małomównym D’Andreą, a następnie udał się do Białego Domu, by porozmawiać o programie dronowym. Brennan i jego kolega, zastępca doradcy do spraw bezpieczeństwa narodowego, generał major Doug Lute, wyjaśnili, że CIA otrzymała pełną zgodę na zintensyfikowanie ataków. Munter poszedł na spotkanie z prezydentem. Program dronowy jest niezwykle ważny, powiedział mu Obama. Nie możemy dopuścić do kolejnego katastrofalnego zamachu terrorystycznego.
Ambasador Munter dowiedział się, że CIA przeprowadzała w Pakistanie trzy rodzaje ataków. Pierwsze, skierowane przeciwko „celom najwyższego znaczenia”, były względnie rzadkie – CIA od lat eliminowała te cele jeden po drugim, a ich liczba stale malała. Drugie, związane z „bezpośrednimi zagrożeniami”, zdarzały się częściej. CIA lub NSA przechwytywały rozmowy terrorystów planujących ataki na Berlin lub Amsterdam, po czym spiskowcy ginęli. Trzecią kategorię stanowiły signature strikes, czyli uderzenia na cele zgodne ze wzorcem: ataki na grupy, które wydawały się terrorystami na podstawie zaobserwowanych podczas ciągłej inwigilacji wzorców ich postępowania, nawet jeśli CIA nie wiedziała, kim są wskazani, czy knują spisek przeciwko Stanom Zjednoczonym, czy zamierzają wykorzystać worki nawozu, które przewozili, do skonstruowania bomby do samochodu pułapki, czy też do uprawy pól.
fot.Hamid Mir – Canada Free Press (archive) / CC BY-SA 3.0Usama ibn Ladin
Uderzenia tego rodzaju przeprowadzano wówczas znacznie częściej niż jeszcze rok czy dwa lata wcześniej. W ich następstwie ISI często podsuwało pakistańskim dziennikarzom historie, że Amerykanie zmasakrowali wioskę, gdzie z zimną krwią zabili kobiety, dzieci i prorządowych przywódców plemiennych. Niektóre z tych relacji, choć dalekie od prawdy, częściowo zgadzały się z faktami. Drony były tak celne, jak informacje wywiadowcze, którymi się kierowały, a kiedy ginęli niewinni ludzie, nasilał się ustawiczny stan kryzysu politycznego w Pakistanie, którego cywilni przywódcy byli nieudolni i bezsilni, a najbardziej sam prezydent.
Po przybyciu do Islamabadu Munter spotkał się z niedawno mianowanym szefem placówki CIA, Jonathanem Bankiem – funkcjonariuszem o cholerycznym charakterze, który pełnił funkcję wicedyrektora wykonawczego Pavitta oraz służył w placówkach agencji na Bałkanach, w Rosji i w Iraku. Ambasador powiedział mu, że musi być w pełni poinformowany o działaniach CIA w Pakistanie. „Ludzie z agencji pracowali dla nas. Byli doradcami, a nie decydentami – powiedział Munter. – Doceniałem ich niezwykłą wiedzę specjalistyczną, której sam nie byłem w stanie dorównać. Oczekiwałem jednak, że zrozumieją, iż ich rola, zarówno w zakresie gromadzenia danych wywiadowczych, jak i operacji, jest wyraźnie podporządkowana mojej”.
Tak wyglądała niepisana zasada, jasno sformułowana polityka każdego prezydenta od czasów Kennedy’ego, a CIA łamała ją na własne ryzyko. Munter nalegał – podobnie jak jego poprzedniczka, Anne Patterson – na zatwierdzanie każdego ataku dronów zaaprobowanego przez D’Andreę i Brennana. Ambasadorka Patterson nigdy nie odrzuciła wniosku CIA. Teraz to się zmieniło.
„Kilka razy prosili o przeprowadzenie signature strike, a ja odmówiłem – powiedział Munter. – Identyfikowaliśmy osoby, których nie znaliśmy, w kraju, z którym utrzymujemy relacje dyplomatyczne. Pięć czy sześć razy mówiłem, że to nie wygląda dobrze. I atak odwołano. Placówka nie była z tego zadowolona”.
Napięcia zaczęły narastać jesienią 2010 roku, gdy do Pakistanu przybyły zastępy nowych funkcjonariuszy CIA i najemnych podwykonawców z paszportami dyplomatycznymi, zasilając kadrę placówki. Ambasador nie zawsze wiedział, kim byli ci ludzie i czym się zajmowali. Nie wiedziało tego również ISI, mimo usilnych starań. Szef tej służby, Ahmed Szudża Pasza, wpadł w furię, gdy rok wcześniej ambasada amerykańska ogłosiła, że zwiększa liczbę pracowników z 500 do 800 osób. Zażądał podania nazwisk funkcjonariuszy zatrudnionych w placówce CIA i wstrzymał import pojazdów opancerzonych, którymi się poruszali. Uważał, że tak radykalny wzrost liczby amerykańskich szpiegów i żołnierzy sił specjalnych będzie niósł zagrożenie dla integralności jego kraju.
Nie chciał, żeby Pakistan stał się państwem CIA. W grudniu Szudża Pasza postanowił wykończyć szefa placówki, a wraz z nim pozostałe powiązania ISI z CIA. Bank został zidentyfikowany po raz pierwszy w pozwie wniesionym w imieniu rodziny dwóch mężczyzn zabitych w wyniku ataku dronów w Waziristanie, a następnie wielokrotnie w pakistańskiej prasie. Internet zalała fala gróźb śmierci kierowanych pod jego adresem przez blogerów. Znana gazeta i ogólnokrajowa stacja telewizyjna opublikowały nie tylko jego nazwisko, ale także adres domowy wraz ze zdjęciami domów, w których mieszkali pracownicy i podwykonawcy CIA. Wszystko to dostali od ISI.
Panetta był oburzony: sojusznicze służby wywiadowcze nie zachowują się tak wobec siebie nawzajem. Morell poleciał do Islamabadu Gulfstreamem CIA i 16 grudnia wywiózł Banka z kraju. Minęło sześć tygodni, zanim dotarł jego następca, Mark Kelton. Był on szefem placówki w Moskwie w latach 2002–2004 i wiedział, jak to jest działać pod okiem wrogiego wywiadu. Jednak dwa dni po objęciu stanowiska w Islamabadzie stanął w obliczu nieoczekiwanego kryzysu.
CIA utrzymywała bazę w Lahore, położonym 270 kilometrów na południowy wschód od Islamabadu. 27 stycznia 2011 roku Ray Davis, podwykonawca CIA o porywczej naturze, który wcześniej pracował dla Blackwater, gdzie zajmował się zapewnianiem w terenie ochrony funkcjonariuszom prowadzącym, przejeżdżał przez miasto, gdy na motocyklu podjechało do niego dwóch mężczyzn z wycelowaną w niego bronią. Zastrzelił ich, a następnie wezwał pomoc z bazy. Funkcjonariusze CIA pędzący na miejsce zdarzenia zderzyli się z innym motocyklistą i zabili go w wypadku, po czym odjechali. Davis został aresztowany, a policyjne przeszukanie jego samochodu ujawniło, między innymi, wyciąg z konta bankowego, na którym jako pracodawca figurowała CIA. W Pakistanie wybuchł wielki skandal, rozległy się głosy nawołujące do skazania i egzekucji Davisa za morderstwo.
Kelton udał się do ambasadora Muntera, by go poinformować, że CIA będzie blokować pracę policji. Szudża Pasza zadzwonił do Panetty z pytaniem: „Czy to wasz człowiek?”. Panetta zaprzeczył. Po tym incydencie Szudża odmówił rozmowy z nowym szefem placówki i od tej pory kontaktował się za pośrednictwem ambasadora.
Relacje między ISI a CIA jeszcze się pogorszyły. Szudża Pasza zażądał, żeby ponad 300 Amerykanów – w tym wyłącznie funkcjonariusze i podwykonawcy CIA oraz ludzie z sił specjalnych – natychmiast opuściło kraj. Obama polecił sekretarz stanu Hillary Clinton znaleźć dyplomatyczne wyjście z politycznej katastrofy wywołanej przez Raya Davisa. Tymczasem prezydent i Panetta mieli do rozwiązania w Pakistanie znacznie poważniejszy problem.
„Nie mieliśmy ani jednego twardego dowodu”
CIA zyskała już pewność, że kurier przebywający w kompleksie pracował dla Al-Kaidy, a całkiem możliwe, że dla samego przywódcy. „Byliśmy na tyle przekonani, że dom w Abbottabadzie kryje cenny cel, że zaczęliśmy planować, jak się do niego dobrać”, powiedział Panetta12. Morell i Bennett wątpili, by sami ludzie sił paramilitarnych CIA zdołali przeniknąć do miasta, przeprowadzić nalot na otoczony murem kompleks oraz przejąć budynek razem z mieszkańcami. Wspólna operacja z ISI nie wchodziła w grę. Panetta uznał, że przyszła pora, by wezwać wojsko.
Wieczorem 25 lutego zjadł kolację w siedzibie CIA z byłym żołnierzem SEAL wiceadmirałem Williamem McRavenem, który obecnie dowodził Połączonym Dowództwem Operacji Specjalnych, i opowiedział mu wszystko, co wiedział o kompleksie. McRaven i jego oddziały SEAL przeprowadziły setki nocnych nalotów w Afganistanie i Pakistanie. Był przekonany, że uda im się zająć ten kompleks, jeśli CIA naprawdę wierzy, że ukrywa się w nim Ibn Ladin. Spotkanie było próbą generalną przed pełną odprawą, którą Panetta i Morell przeprowadzili 14 marca na zebraniu w pokoju sytuacyjnym, w którym uczestniczyli Obama, Biden, Gates, członkowie prezydenckiego zespołu do spraw bezpieczeństwa narodowego, wysocy rangą przedstawiciele wojska oraz czołowi analitycy CIA.
„Było to jedno z najważniejszych spotkań z prezydentem, w jakich kiedykolwiek uczestniczyłem”, napisał Morell. Na samym początku CIA poinformowała Obamę, że z dużym prawdopodobieństwem Abu Ahmed ukrywa Ibn Ladina w kompleksie w Abbottabadzie. Ocena sytuacji opierała się jednak na domysłach i przypuszczeniach. Kolegium Szefów Połączonych Sztabów oraz McRaven rozważali dwa plany ataku, niestety oba wiązały się z potencjalnie poważnymi problemami. Siły powietrzne mogłyby zetrzeć kompleks na proch za pomocą trzydziestu dwóch bomb
o masie 2 tysięcy funtów. Ekstremalnie utrudniłoby to jednak zebranie dowodów DNA pozwalających zidentyfikować Ibn Ladina, zniszczyło potencjalną skarbnicę informacji wywiadowczych na temat Al-Kaidy oraz rozwścieczyło pakistańską armię, która dysponowała przecież bronią jądrową. Albo komandosi McRavena podlecieliby do kompleksu śmigłowcami, przeprowadzili szturm i zabiliby Ibn Ladina. Prawdopodobieństwo, że stacjonujący w pobliżu pakistańscy żołnierze i oficerowie wywiadu wykryją nalot i przeprowadzą kontratak, nie było niskie. Wówczas oddział SEAL musiałby wywalczyć sobie drogę ucieczki.
Gates i Biden wyrazili poważne wątpliwości. Wiceprezydent obawiał się katastrofalnych politycznych konsekwencji nieudanej operacji. Sekretarz obrony ostro zakwestionował dane wywiadowcze. „Dowody na to, że Ibn Ladin przebywa w tej posiadłości, były wyłącznie poszlakowe – powiedział Gates. – Nie mieliśmy ani jednego niezbitego dowodu potwierdzającego jego obecność w tym miejscu”. Zapytał wprost: Na ile są tego pewni eksperci CIA? Morell odpowiedział, że ma większą pewność co do analiz dotyczących broni masowego rażenia niż tego, że Ibn Ladin przebywa w Abbottabadzie. Nie było to pocieszające. Przypuszczenia analityków bardzo się rozbiegały. Czterdzieści procent prawdopodobieństwa? Osiemdziesiąt?
fot.Sajjad Ali Qureshi / CC BY-SA 2.0Budynek w Abbottabadzie, w którym ukrywał się Osama bin Laden
„Wiedziałem, że te liczby opierają się wyłącznie na przeczuciach”, wspominał Gates, zawodowy analityk CIA. Nie był też jedynym sceptykiem. Z Islamabadu Mark Kelton zgłosił własne wątpliwości dotyczące danych wywiadowczych. Chciał twardych dowodów, a nie oceny analitycznej, powiedział D’Andrei. Chciał, żeby agent zobaczył Ibn Ladina na własne oczy. Szanse na to były znikome. Napięcie między centralą a placówką w Islamabadzie wzrosło. Kelton i D’Andrea zajadle się kłócili.
Bynajmniej nie było to jedyne źródło napięć, które gnębiły zespół Obamy do spraw bezpieczeństwa narodowego. Departament Stanu był bliski zawarcia porozumienia, które miało doprowadzić do uwolnienia z więzienia Raya Davisa, wypłacając 2,3 miliona dolarów rekompensaty rodzinom ludzi, których zabił, ale – jak opowiadał Gates – „rozpalone do białości oburzenie opinii publicznej w Pakistanie wobec Stanów Zjednoczonych nie ustąpiło”. Doskonale pamiętał, że w 1979 roku, kiedy zajmował stanowisko wicedyrektora wykonawczego CIA, tłum pakistańskich studentów podburzonych przez irańską propagandę zaatakował i podpalił ambasadę amerykańską oraz placówkę CIA w Islamabadzie – zginęły cztery osoby, a kilka zostało wziętych na zakładników. Teraz, trzydzieści lat później, Stany Zjednoczone planowały zbrojny atak na suwerenny Pakistan, a jak przewidywał Gates, „reakcja na to prawie na pewno będzie paskudna”, jeśli operacja się nie powiedzie. Wtedy wywołał w pokoju sytuacyjnym przerażającego ducha.
fot.Pete Souza – White House Flickr Feed / domena publicznaBarack Obama, Joe Biden i Hillary Clinton obserwujący operację w Białym Domu
Gates wielokrotnie przywoływał bolesne wspomnienie operacji z 1980 roku, kiedy trzeba było uwolnić zakładników przetrzymywanych w ambasadzie amerykańskiej w Teheranie. Osiem śmigłowców z żołnierzami Delta Force na pokładzie poleciało w odludne miejsce we wschodnim Iranie o kryptonimie „Desert One”. Pięć maszyn było sprawnych, jedna miała pęknięty wirnik, druga wyciek oleju z hydrauliki, a trzecia utknęła w burzy piaskowej. Gates był w pokoju sytuacyjnym, gdy dowódcy doradzili prezydentowi Carterowi przerwanie operacji. Kilka minut później jeden ze śmigłowców zderzył się z samolotem cysterną C-130 i ośmiu amerykańskich komandosów zginęło na irańskiej pustyni. Ta porażka faktycznie zakończyła prezydenturę Cartera. Gates nazwał ją „miażdżącym upokorzeniem, z którym nasze siły zbrojne nie mogły się uporać przez całe lata”.
Mając z tyłu głowy prawo Murphy’ego – jeśli coś może pójść nie tak, na pewno pójdzie nie tak – Gates poradził Obamie i McRavenowi, by do operacji w Abbottabadzie dodali dwa śmigłowce rezerwowe oraz by przysłonili akcję „listkiem figowym – choćby najmniejszym – który pozwoli w razie czego wszystkiego się wyprzeć”. Łańcuch dowodzenia miał przebiegać od Obamy przez Panettę do McRavena, którego podwładni na potrzeby tej misji staną się funkcjonariuszami CIA. Gdyby doszło do katastrofy, CIA próbowałaby wszystkiemu zaprzeczyć i z pewnością wzięłaby na siebie odpowiedzialność za wojsko i głównodowodzącego. Panetta zlecił biuru rzecznika prasowego CIA przygotowanie dwóch raportów informacyjnych, z których każdy miał liczyć trzydzieści trzy strony: jednego na wypadek sukcesu i jednego na wypadek porażki.
KOMENTARZE
W tym momencie nie ma komentrzy.