Homer to jedna z największych zagadek w historii literatury?

Według tradycji Homer miał żyć około VIII wieku p.n.e. i być niewidomym wędrownym pieśniarzem, który przemierzał greckie miasta, recytując swoje utwory z pamięci. W starożytności aż siedem miast – m.in. Smyrna, Chios i Kolofon – uważało się za jego miejsce urodzenia. Już wtedy był postacią otaczaną niemal mitycznym kultem.

Największe kontrowersje budzi jednak tzw. kwestia homerycka. Badacze od ponad dwóch stuleci zastanawiają się, czy „Iliada” i „Odyseja” rzeczywiście wyszły spod pióra jednego autora. Jedna z najpopularniejszych teorii zakłada, że oba eposy powstawały przez wiele pokoleń jako część tradycji ustnej. Opowieści były przekazywane przez śpiewaków i poetów, którzy z czasem rozwijali je i modyfikowali. Dopiero wiele lat później zostały spisane, a imię Homera mogło stać się symbolicznym określeniem twórcy lub redaktora tych opowieści.

fot.Originally from en.wikipedia; description page is/was here.. Original uploader was JW1805 at en.wikipedia

Homer – rzymska kopia hellenistycznej rzeźby z II wieku p.n.e.

Niezależnie od tego, jaka jest prawda, wpływ Homera na kulturę trudno przecenić. „Iliada” opowiada o wydarzeniach ostatnich tygodni wojny trojańskiej, koncentrując się na gniewie Achillesa. Epos składa się z 24 ksiąg i nie znajdziemy w nim ani słynnego konia trojańskiego, ani śmierci Achillesa czy upadku Troi. Wydarzenia te zostały opisane w innych eposach należących do tzw. Cyklu trojańskiego, takich jak Cypria, Etiopida, Mała Iliada czy Zburzenie Ilionu. Większość z tych utworów nie przetrwała do naszych czasów – znamy je jedynie z późniejszych streszczeń i cytatów. Dzięki nim możemy jednak odtworzyć niemal całą historię wojny trojańskiej – od jej przyczyn aż po powrót greckich bohaterów do ojczyzny

Natomiast „Odyseja” przedstawia pełną niebezpieczeństw, dziesięcioletnią podróż Odyseusza do rodzinnej Itaki.

fot.William-Adolphe Bouguereau / domena publiczna

Homer i jego przewodnik (mal. William-Adolphe Bouguereau, 1874)

„Odyseja” doczekała się wielu adaptacji i reinterpretacji, a najnowszą z nich przygotował Christopher Nolan. Reżyser, znany z takich filmów jak Incepcja, Interstellar czy Oppenheimer, po raz kolejny sięgnął po monumentalną historię, nadając jej współczesny, widowiskowy wymiar. To kolejny dowód na to, że opowieść sprzed niemal trzech tysięcy lat nadal fascynuje odbiorców i pokazuje, że niektóre historie są naprawdę ponadczasowe.

Źródła:

• Encyclopaedia Britannica – Homer: https://www.britannica.com/biography/Homer
• Robert Fowler (red.), The Cambridge Companion to Homer, Cambridge University Press, rozdział „The Homeric Question”.
• Corinne Ondine Pache (red.), The Cambridge Guide to Homer, Cambridge University Press, rozdział „The Homeric Question”.
• Homer, Iliada oraz Odyseja (wydania krytyczne i tłumaczenia, m.in. Ossolineum lub Państwowy Instytut Wydawniczy).