Kontrowersje, odkrycia, bohaterowie i łajdacy. Fascynujące opowieści na każdy dzień od najpopularniejszego magazynu o historii w Polsce

Polscy strażnicy Teksasu. Niesamowita historia naszej kolonii w Stanach Zjednoczonych

Ksiądz Moczygemba. Lepsza wersja Chucka Norrisa?

Ksiądz Moczygemba. Lepsza wersja Chucka Norrisa?

Teksas. Dziś przywodzi na myśl ropę naftową, loty kosmiczne i kowbojów w kapeluszach. A przecież powinien się kojarzyć także ze Ślązakami! Zapomnianymi zdobywcami Ameryki, kierowanymi przez bardzo osobliwego księdza…

Polacy  pojawili się w Teksasie już z początkiem XIX wieku. W 1830 roku źródła notują jak się zdaje pierwszego przybysza znad Wisły, Jana Demera. Sześć lat później, podczas wojny o niepodległość od Meksyku, po stronie Teksasu walczył Ludwik Napoleon Dębicki. Zginął rozstrzelany po kapitulacji fortu Goliad, a spory przydział ziemi, jaki otrzymał pośmiertnie, przez ponad wiek powodował wysyp jego „spadkobierców”.

Po 9 latach niepodległego bytu Teksas został kolejnym stanem USA, jednak jego mieszkańcy nigdy do końca nie pogodzili się z tym, że muszą się komuś podporządkowywać. Nawet ci, którzy przybyli tam nieco później… Pęd do wolności nie był też obcy kolejnym Polakom na dalekim południu Stanów Zjednoczonych.

Monument upamiętniający miejsce masakry obrońców Goliad, w tym Ludwika Napoleona Dębickiego (fot. P6150, lic. CC BY-SA 3.0).

Monument upamiętniający miejsce masakry obrońców Goliad, w tym Ludwika Napoleona Dębickiego (fot. P6150, lic. CC BY-SA 3.0).

Moczygemba wyrusza za Ocean

Leopold Moczygemba, syn karczmarza z Płużnicy Wielkiej koło Toszka, był świeżo upieczonym franciszkaninem. W 1852 roku ochoczo odpowiedział na apel pierwszego teksaskiego biskupa proszącego o misjonarzy do pracy w tym stanie. 28-letni Ślązak ruszył nieść Dobrą Nowinę wśród… mieszkających niedaleko San Antonio rodowitych Niemców.

Leopold podczas swej posługi przyjrzał się Teksasowi i co tu wiele mówić. Spodobało mu się. Stwierdził, że to dobre miejsce dla jego klepiących biedę krewnych. Pisał im w listach, że ziemi jest „wiela kto będzie chciał”. I tak oto za sprawą jednego Moczygemby za ocean ruszyła cała fala emigrantów.

Pierwszy odzew

Trudno się dziwić, że słowa ojczulka trafiły na podatny grunt. Jego ziomkowie ledwo wiązali koniec z końcem z powodu nieurodzaju i powodzi. Mieli małe gospodarstwa, za to wiele dzieci – sam Moczygemba miał siedmioro rodzeństwa i z myślą o nich pisał swe listy.

Podopolscy chłopi właśnie zostali uwolnieni z więzów poddaństwa, a pruskie prawo uregulowało kwestię opuszczania wsi i wyjazdów z państwa. Wszystko sprzyjało emigracji.

W roku 1854 grupa ok. 150 pionierów, głównie młodych małżeństw z dziećmi, dała się skusić wizją bezkresnych przestrzeni Teksasu. Śmiałkowie dotarli pociągiem do Bremy, a potem 9 tygodni płynęli statkiem do portu Galveston. Stamtąd ruszyli pieszo na zachód przez prerię. Nie wszyscy przeżyli.

Panna Maria nad Cibolo

Czy wiesz, że ...

... pewna bakteria była tak zjadliwa, że wystarczył łyk wody ze strumienia by się nią zarazić. Nic dziwnego, że ta choroba rozprzestrzeniała się z niesamowitą prędkością. Dziesiątkowała biedotę, ale zabijała też koronowane głowy. Kto padł jej ofiarą i czy nadal powinniśmy się jej bać?

...Napoleon Bonaparte przywrócił we Francji niewolnictwo? Zostało ono zniesione przez jakobinów w 1794 roku. Już osiem lat później Napoleon kilkoma dekretami powstrzymał wprowadzanie tych ustaleń w życie przynajmniej w części francuskich kolonii.

...w lipcu 1918 roku bolszewicy stracili nie tylko najbliższą rodzinę cara Mikołaja II? W nieczynnej kopalni pod Ałapajewskiem kolejnej nocy zostało zatłuczonych na śmierć pięciu krewnych władcy oraz wdowa po jego stryju.

Komentarze (31)

  1. Marek Odpowiedz

    Nie rozumiem śródtytułu: Życie jak w Egipcie, tylko faraon został we Sosnowcu…

    Czy sugeruje Pani, że Sosnowiec jest nieopodal Toszka?

    • Nasz publicysta | Autor publikacji | Agnieszka Wolnicka Odpowiedz

      Nie sugeruję tego, choć w skali kraju nie są to jakieś wielkie odległości. Była to drobna aluzja do pewnego skeczu z opowieściami biblijnymi po śląsku.

  2. Anonim Odpowiedz

    Kilka lat temu bylem w Teksasie mówiąc że jestem z Polski to prawie nikt nie wiedział gdzie to jest.
    Ciągle te same pytania: macie asfaltowe drogi,macie prąd i wodę w domach,są u was wilki i niedzwiedzie ? Napiszcie jak mieszkają w swych „kartonowych” domach albo o osiedlach tysiecy przyczep kempingowych to są dopiero ciekawostki.Niestety żadnych Polakow nie spotkałem.

    • Nasz publicysta | Autor publikacji | Agnieszka Wolnicka Odpowiedz

      Według danych z 2010 r. Polonia stanowi ok. 1,1% mieszkańców Teksasu. Jest ona skupiona w południowo-wschodniej części stanu. Jeśli nie ma się wcześniej namiarów, gdzie ich szukać, można do nich nie trafić, Szczególnie, że Teksas jest 2x większy od Polski.

      Bardzo ciekawe są te spostrzeżenia, jak typowy Teksańczyk postrzega Polaka. Niestety, znów okazuje się, że za granicą uważają nas za mało cywlizowny kraj…

  3. Jarek Odpowiedz

    „Wtedy też założono pierwszą czysto polskiej osady w USA: wioskę o nazwie Panna Maria.”

    Chyba „polską”, nie „polskiej”.

  4. kruk75 Odpowiedz

    Mieszkańcy Panny Marii bardzo często pielgrzymują na Górę św. Anny na Opolszczyźnie. Są obecni albo na pielgrzymce mężczyzn w czerwcu albo na odpuście w lipcu. Czasami co roku, a czasami co dwa lata.

    • Nasz publicysta | Autor publikacji | Agnieszka Wolnicka Odpowiedz

      Tak, to są właśnie ich pielgrzymki do kraju pochodzenia. Góra św. Anny jest miejscem szczególnym – centrum kultu, bliskim geograficznie miejscu pochodzenia większości Pannamarian. Ale nie tylko tam trafiają. Szukają też swoich przodków i krewnych, odwiedzają miejscowości, z których przybyli ich pradziadowie. Często zwiedzają też Częstochowę, Kraków czy inne piękne miejsca kraju. No i organizatorem tych podróży jest oczywiście ksiądz prałat Franciszek Kurzaj.

  5. Wiesław Kaczmar Odpowiedz

    Wielu potomków śląskich emigrantów mieszka obecnie w hrabstwie Bandera. Od prawie dwóch dekad Bandera i Strzelce Opolskie utrzymują kontakty partnerskie. Wymiany i wzajemne odwiedziny stanowią już część kalendarza wydarzeń w obu miejscowościach.. W nazwiskach nawet można dopatrzyć się śladów śląskiego rodowodu – np. Dougosh..:) W wielu przypadkach Teksańczycy odnaleźli swoich kuzynów i miejsca pochodzenia wspólnych przodków w okolicach Strzelec Opolskich. Pozdrawiam .

  6. Jacek Błażejczak Odpowiedz

    Kilka lat temu miałem okazję byś w Panna Maria. Wieś już prawie wyludniona ale kościół i centrum polskości stoi. Fascynujący jest ich język połączenie gwary Śląskiej z akcentem amerykańskim. No i można tam kupić ogórki kiszone.

    • qwerty Odpowiedz

      To trzeba by było ich zapytać – bo tak się właśnie określali nie jako Ślązoki tylko Poloki, Wtedy jeszcze nie było RAŚ i Ślązacy czuli się Polakami. Tak właśnie.

    • Nasz publicysta | Autor publikacji | Agnieszka Wolnicka Odpowiedz

      Tak, jak pisze qwerty – sami się za Polaków uważali. Widać to też w nazewnictwie (Panna Maria, Częstochowa). Ponadto był to czas, kiedy jeszcze germanizacja Ślązaków była w powijakach, a ich gwara miała znacznie mniej niemieckich naleciałości.

    • Wiesław Kaczmar Odpowiedz

      Dowodem są chociażby listy pisane po polsku właśnie do rodziny na Śląsku. Oni czuli się Polakami i we wspomnieniach pisanych na emigracji (po polsku) wyraźnie podkreślali, że do USA przypłynęli z Polski – chociaż jej na mapie przecież nie było.

  7. Schlesische Cowboy Odpowiedz

    Poloki poloki…..My som Slunzoki z Opolskego i fertig. Dejcie se pokoj z tym waszym uszczesliwianiem polskosciom wszystkich.

    • fhihivis Odpowiedz

      Każdy niech uważa się za kogo chce, ale nie można kwestionować faktu, że przynajmniej niektórzy Ślązacy uważali się/uważają się za Polaków (obok Wielkopolan, Małopolan…) tak jak niektórzy uważają się za odrębny naród – i jednych i drugich nie można za to oceniać czy potępiać.

      • Nasz publicysta | Anna Dziadzio Odpowiedz

        Drogi komentatorze, bardzo dojrzały komentarz. Dziękujemy za odważne wyrażenie swojego zdania, pod którym osobiście się podpisuję. Pozdrawiamy serdecznie :)

    • fhihivis Odpowiedz

      Polskość, śląskość – nie zawsze musi być to sprzeczne ;)

      Można jednocześnie być Polakiem i pielęgnować regionalną tożsamość (śląską, małopolską, wielkopolską…).

        • fhihivis

          Skoro piszecie o najstarszej polskiej osadzie w USA (założonej przez Ślązaków) to warto też wspomnieć o najstarszej polskiej osadzie w Kanadzie, którą założyli Kaszubi. To są ciekawe historie, które pokazują że Polska to nie tylko Warszawa i ewentualnie Kraków ;)

        • Nasz publicysta | Anna Dziadzio

          Drogi komentatorze, bardzo dziękujemy za ten dodatek. Czy może Pan wskazać jakieś źródła bibliograficzne? Pozdrawiamy :)

  8. Jarema Odpowiedz

    Nie rozumiem o co cały ten problem ze Śląskiem i Ślązakami. Ja pochodzę z pogranicza woj. śląskiego i graniczę ze Śląskiem Górnym i Opolskim więc znam problem. Jako ,,Gorol” graniczący z ,,Hanysami” mogę powiedzieć tylko tyle że recepta jest jedna- zlikwidować województwa: śląskie i opolskie, z terenów gdzie większość ludności to Ślązacy utworzyć woj. opolsko- katowickie i dać mu autonomię. Kto się ma za Niemca ten niech przyjmie obywatelstwo niemieckie albo wyjedzie, reszta Ślązaków powinna w ramach swojej autonomii być jak najbardziej lojalna wobec RP. I za godkę typu ..Deutschland ist meine heimat”- tydzień robót publicznych. Coś za coś. I przy okazji Polacy razem z Czechami powinni objąć patronat nad Łużyczanami czyli być strażnikami ich ,,autonomii”.

    • Nasz publicysta | Anna Dziadzio Odpowiedz

      Drogi Panie Jaremo, wspaniale, że zabrał Pan głos w tej dyskusji jako, prawdę mówiąc, „osoba zainteresowana”, skoro pochodzi Pan z tamtych terenów. Proszę jednak pamiętać, że nie dla każdego sprawa jest taka prosta, jak dla Pana i nie każdy się z Panem zgodzi. Niektórzy wciąż mają problem z określeniem swojej tożsamości, co jeszcze silniej rzutuje na problemy z przynależnością terytorialną. I to nie tylko kwestia Śląska (pamiętajmy też m.in. o Kaszubach, Łemkach itd.), chociaż tu historyczne doświadczenia odcisnęły najsilniejsze piętno. Pozdrawiamy.

      • Jarema Odpowiedz

        Droga Pani Aniu. otóż nie można się tak do końca interesować indywidualnym poczuciem tożsamości bo ja się mogę uznać za Eskimosa i nie wynika z tego że do mojej miejscowości ma prawa Grenlandia. Na ile znam Ślązaków to oni przede wszystkim patrzą na siebie jako tutejszych- Ślązaków, Hanysów. Polskę wielu z nich rozumie za swoją ojczyznę ale bardziej dalszą, abstrakcyjną, na pierwszym miejscu jest ta bliższa ojczyzna- Śląsk. I trzeba przyznać że kiedy robiono badania nad pochodzeniem Ślązaków to są oni przede wszystkim spokrewnieni z Czechami, potem Niemcami i na końcu z Polakami. Jakby nie patrzeć to etos, mentalność typowego Ślązaka jest bardziej podobna do czeskiej niż polskiej. Jak napisałem- nie można rozwodzić się nad indywidualnymi rozterkami tylko utworzyć autonomie śląską z terenów gdzie ludzie w większości ,,gadają” i szczerze powiedziawszy nie mam nic żeby takie same prawa dać Kaszubom czy Łemkom. Oczywiście autonomia nie znaczy że ,,hulaj dusza” tylko poszanowanie odrębności w ramach RP. Przypominam że np. Kmicic z ,,Potopu” uważał się za Żmudzina/ Litwina będąc jednocześnie Polakiem. Dodam też że polonizacja Ślązaków to głupota i zawsze będzie przynosić rezultaty inne niż zamierzone. Do Polski Ślązaków może przyciągnąć tylko to co oni cenią u Niemców- organizacje, sprawne państwo, silną gospodarkę i porządek czyli te wartości które również i mnie jako potomkowi Wielkopolan są bliskie.

      • Jarema Odpowiedz

        A odnośnie Polaków w USA to kiedyś czytałem że na statku na którym przybył John Smith znany z ,,Pocahontas” była też grupa Polaków z Pomorza i Kaszub. I podobno to nasi rodacy zorganizowali tam pierwszy strajk.

        • Nasz publicysta | Anna Dziadzio

          Drogi Panie Jaremo, widzę, że twardo stoi Pan na stanowisku przewagi dobra ogółu nad dobrem jednostki; interesu państwa nad interesem pojedynczych obywateli. Chociaż, powiem szczerze, ciężko do końca zgodzić się z takim stanowiskiem, szanuję bardzo Pana poglądy. Tym bardziej dziękuję za wyczerpującą odpowiedź oraz końcową ciekawostkę. Nie pamięta Pan gdzie Pan to przeczytał? Bardzo ciekawią mnie szczegóły! Pozdrawiam serdecznie.

  9. Jarema Odpowiedz

    Wydaje mi się że żle to Pani zinterpretowała. Jak ja- indywidualista przeciwny np. powszechnej służbie wojskowej mógłby popierać takie koncepcje. Chodzi mi mianowicie o to że np. nikt nikogo nie pyta czy chce chodzić do szkoły podstawowej, wszyscy musimy bo taki jest obowiązek i ok. Tak samo jest z przynależnością jakiegoś obszaru do danego państwa albo człowieka do narodu. Jeśli na jakimś obszarze ludzie czują się Ślązakami to należy im tam stworzyć autonomie oczywiście z poszanowaniem praw tych którzy nawet śląskiej ,,godki” nie znają. Ale nie można nagle stwierdzać że wieś xy nie jest śląska bo pare osób ma problem z identyfikacją, bez przesady.
    W kwestii tej ciekawostki to przeczytałem to w książce ,,otwarta rana Ameryki” Aleksandry Ziółkowskiej- Boehm. Nigdy nie drążyłem tego tematu ale w którymś rozdziale tej książki, o ile się nie mylę ,,indiańskie księżniczki” natrafiłem na taki fragment. Każdemu zainteresowanemu rdzennymi Amerykanami polecam. Pozdrawiam serdecznie

  10. Jarema Odpowiedz

    Ps. państwo jest zawsze oparte na pewnym przymusie. Na szczęście obecnie bardziej się tą indywidualność szanuje.

    • Nasz publicysta | Anna Dziadzio Odpowiedz

      Drogi Panie Jaremo, dziękuję za uzupełnienie oraz za wskazanie pozycji. Z ogromną ciekawością po nią sięgnę. Pozdrawiam serdecznie :-)

      • Jarema Odpowiedz

        Książka jest z 2007 r i mówi o ówczesnych problemach w rezerwatach indiańskich. Częste są w niej odskocznie do historii i nierzadko się mówi o polskich wątkach w historii rdzennych Amerykanów. Jeszcze raz polecam. Pozdrawiam serdecznie

Dodaj komentarz

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.